Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндиялық совет революционері және саясаткері (1881–1964)
Finnish Soviet revolutionary and politician (1881–1964)
Отто Вильгельмович Куусинен (; О́тто Вильге́льмович Ку́усинен; 4 қазан 1881 – 17 мамыр 1964) – Финляндияда туған совет коммунисі, кейіннен совет саясаткері, әдеби тарихшы және ақын. Финляндия азамат соғысында қызылдардың жеңіліске ұшырауынан кейін Кеңес Одағына қашып, өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Ол қысқа мерзімге «Финляндия демократиялық республикасының» басшысы болды, содан кейін Карело-Финляндия КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы төрағасы қызметін атқарды.
Otto Wilhelm "Wille" Kuusinen (; О́тто Вильге́льмович Ку́усинен; 4 October 1881 – 17 May 1964) was a Finnish born Soviet communist and, later, Soviet politician, literary historian, and poet who, after the defeat of the Reds in the Finnish Civil War, fled to the Soviet Union, where he worked until his death. He briefly led the so called Finnish Democratic Republic before serving as Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the Karelo Finnish SSR.
Ерте өмір және білім
Куусинен 1881 жылғы 4 қазанда Ресей империясының Финляндия Ұлы Герцогтігіндегі Лаука қаласында, ауыл тігіншісі Вильгельм Юхонпоика Куусиненнің отбасында дүниеге келді. Отто екі жасқа толғанда анасы қайтыс болды, содан кейін отбасы Ювяскюляға көшті. 1900 жылғы мамыр айында Куусинен Ювяскюля лицейін бітіріп, сол жылы Хельсинки университетіне түсті. Оның басты пәндері – философия, эстетика және өнер тарихы. Куусинен студенттік одақтың белсенді мүшесі болды және осы кезеңде фенноман консерватизмі мен алкиоизмге қызығушылық танытты. 1902 жылы Куусинен философия кандидаты атағын алды.
Kuusinen was born on 4 October 1881, to the family of village tailor Wilhelm Juhonpoika Kuusinen in Laukaa, Grand Duchy of Finland, Russian Empire. Otto's mother died when he was two years old, and the family then moved to Jyväskylä. In May 1900, Kuusinen graduated from the Jyväskylä Lyceum and entered Helsinki University the same year. His main subjects were philosophy, aesthetics, and art history. Kuusinen was an active member of the students' union, and during this period he was interested in Fennoman conservatism and Alkioism. In 1902, Kuusinen graduated as a candidate of philosophy.
Азамат соғысы және Кеңес Одағына қашу
1906 жылы партияның умеренный төрағасы Ж. К. Кариді құлатып, Куусинен Финляндияның Социал-демократиялық партиясына басымдық ете бастады. Ол 1908 жылдан 1910 жылға дейін, 1911 жылдан 1913 жылға дейін және қайтадан 1916 жылдан 1918 жылға дейін Финляндия Парламентінің депутаты, сондай-ақ 1911 жылдан 1917 жылға дейін партия төрағасы болды. Ол 1918 жылғы қаңтар революциясының жетекшісі болды, оның нәтижесінде қысқа ғұмырлы Финляндия Социалистік Жұмысшы Республикасы құрылды, онда ол Білім халық комиссары болып тағайындалды. Финляндияда Вайно Таннер басшылығымен умеренный фракция социал-демократтарды жаңартуға көмектесті. Ал Куусинен және басқа да радикалдар Азамат соғысы мен оның салдары үшін жауапты деп есептелді. Азамат соғысынан кейінгі онжылдықтарда Финляндияда социалистерге деген қарсылық көптеген финдерді "социализм құру" үшін Ресейге эмиграциялауға итермеледі. Алайда, Кеңес Одағының Ұлы тазалауы Кеңес Одағындағы финдерге ауыр соққы болды. Троцкизмге немесе социал-демократияға көзқарасы жақын болған көптеген фин коммунистері тазаланды, ал Куусиненнің Финляндиядағы беделі Сталиндік сот процестерінен, депортациялардан және атылулардан құтылған санаулы адамдардың бірі болғанынан зардап шекті.
In 1906, after toppling the more moderate party chairman J. K. Kari, Kuusinen came to dominate Finland's Social Democratic Party. He was a member of Finland's Parliament from 1908 to 1910, from 1911 to 1913 and again from 1916 to 1918 as well as the party's chairman from 1911 to 1917. He was a leader of the January 1918 revolution in Finland that created the short lived Finnish Socialist Workers' Republic, of which he was appointed People's Commissar of Education. In Finland, a more moderate faction rehabilitated the Social Democrats under Väinö Tanner's leadership. Meanwhile, Kuusinen and other radicals were increasingly seen as responsible for the Civil War and its aftermath. Animosity towards socialists in Finland in the decades after the civil war prompted many Finns to emigrate to Russia to "build socialism." However, the Soviet Great Purge was a hard blow to Finns in the Soviet Union. Many Finnish communists sympathetic to Trotskyism or social democracy were purged and Kuusinen's reputation in Finland was damaged when he turned out to be one of the very few not targeted by Stalinist show trials, deportations, and executions.
Терийоки үкіметінің басшысы
1939 жылы 30 қарашада Қысқы соғыс барысында Қызыл Армия шабуылын бастаған кезде Куусинен Финляндия Демократиялық Республикасының (Терёйоки үкіметі деп те аталады) басшысы болып жарияланды – бұл Иосиф Сталиннің Финляндияны социалистік мемлекетке айналдыру үшін құрған марионеттік режимі болды. 1939 жылы 1 желтоқсанда Терёйокиде «Финляндия Халық үкіметінің декларациясы» жарияланды, ал 1939 жылы 2 желтоқсанда Молотов пен Куусинен Мәскеуде «Кеңес Одағы мен Финляндия Демократиялық Республикасы арасындағы өзара көмек және достық туралы шартқа» қол қойды. Алайда, соғыс жоспарланғандай өрмеді, Кеңес басшылығы фин үкіметімен бейбіт келісімге келуге шешім қабылдады; Куусиненнің үкіметі таратылды, ал ол 1940-1956 жылдар аралығында Карело-фин КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болды. Фин коммунисі Арво Туоминен соғыстың Куусиненнің идеясы емес екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Куусинен полициялық террор салдарынан құлаған және Финляндияда жаппай көтеріліс немесе әскердегі бүлік ұйымдастыруға қабілетсіз жасырын Финляндия Коммунистік партиясының жағдайынан хабардар болған. Куусиненнің фин халық армиясына 25000-ға дейін ингриялықтар, карелиялықтар, орыстар және бірқатар фин эмигранттары қосылды. Куусинен Терёйоки марионеттік үкіметінің төрағасы және сыртқы істер министрі болды, ал оның басқа министрлері Финляндия Коммунистік партиясының мүшелері болды. 1939 жылғы желтоқсанда Мәскеуде қол қойылған Кеңес Одағы мен Терёйоки марионеттік үкіметі арасындағы өзара көмек туралы шарт, марионеттік үкімет мүшелерінің Кеңес Одағы басшылары тарапынан қабылдануын көрсетеді. Терёйоки марионеттік үкіметі туралы алғашқы идеяны Иосиф Сталинге қараша айының басында Финляндия Коммунистік партиясы немесе Кеңес Коммунистік партиясының хатшысы Андрей Жданов білдірген болуы мүмкін, себебі Финляндия Коммунистік партиясының бас хатшысы Арво Туоминен 13 қарашада Стокгольмде осы мәселе бойынша хат алды. Финляндия Коммунистік партиясының 1930 жылдары ықпалы шамалы болды және көптеген жұмысшы табы Финляндияның Хельсинкидегі заңды үкіметін қолдады. Финляндияның Кеңес Одағының басқындығына қарсы тұруы кейіннен «Қысқы соғыстың рухы» деп аталды.
When the Red Army began its advance during the Winter War on November 30, 1939, Kuusinen was pronounced head of the Finnish Democratic Republic (also known as the Terijoki Government)—Joseph Stalin's puppet regime through which Finland would be transformed into a socialist state. A "Declaration of the People's Government of Finland" was issued in Terijoki on December 1, 1939, and a "Treaty of Mutual Assistance and Friendship Between the Soviet Union and the Democratic Republic of Finland" signed by Molotov and Kuusinen in Moscow on December 2, 1939. However, the war did not go as planned, and the Soviet leadership decided to negotiate a peace with the Finnish government; Kuusinen's government disbanded and he was made chairman of the presidium of the Supreme Soviet of the Karelo Finnish SSR (1940–1956). Finnish Communist Arvo Tuominen expressed the opinion that the war was not Kuusinen's idea. According to him, Kuusinen would have known that the underground Finnish Communist Party was in shambles due to police terror and could not incite a mass revolt in Finland or mutiny in the ranks of the army. The number of soldiers who joined Kuusinen's Finnish People's Army was up to 25000 Ingrians, Karelians, Russians, and some Finnish émigrés. Kuusinen served as chairman and foreign minister of the Terijoki puppet government, while its other ministers were members of the Finnish Communist Party. The Treaty of Mutual Assistance between the government of the Soviet Union and the Terijoki puppet government, signed in Moscow in December 1939, indicates that the puppet government's members were accepted by the leaders of the Soviet Union. The first idea of the Terijoki puppet government might have been expressed to Joseph Stalin by the Finnish Communist Party or Soviet Communist Party secretary Andrei Zhdanov in the beginning of November, because the main secretary of the Finnish Communist Party, Arvo Tuominen, received a letter dated November 13 in Stockholm concerning this matter. The Finnish Communist Party had little influence during the 1930s and most working class Finns stood behind the legal government in Helsinki. Finnish national unity against the Soviet invasion was later called the Spirit of the Winter War.
Саяси бюро мүшесі
Кусинен Кеңес үкіметінде ықпалды лауазымды шенеунік болды. Ол Коммунистік партияның ең жоғары органы – Политбюро мүшесі болды. Сталинмен тығыз жұмыс істегеніне қарамастан, Кусинен Никита Хрущев басқарған (1953–1964 жж.) және «сталинден тазару» кезеңінде де қызметін жалғастыра алды. 1957–1964 жылдары Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің хатшысы қызметін атқарды. 1952 және 1957 жылдары Орталық Комитет Президиумына сайланды. 1950 жылдары Кусинен «Марксизм-ленинизм негіздері» атты оқулықтың редакторларының бірі болды, бұл оқулық диалектикалық материализм және лениндік коммунизм туралы негізгі еңбектердің бірі саналады. 1958 жылы Кусинен Кеңес ғылым академиясының академигі болып сайланды. Ауыр сырқаты туралы білгеннен кейін Кусинен (Кеңес Одағының Хельсинкидегі елшілігі арқылы) жеке тұлға ретінде Лаука және Ювяскюля қалаларына баруға рұқсат сұрады. Финляндия үкіметі бұл өтінішті қабылдамады.
Kuusinen became an influential official in the Soviet administration. He was a member of the Politburo, the highest organ of the Communist party. Despite his close work with Stalin, Kuusinen was able to continue to work during the administration of Nikita Khrushchev (1953–1964) and "de Stalinization". He was Secretary of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union 1957–1964. In 1952 and again in 1957 he was also elected to the Presidium of the Central Committee. In the 1950s, Kuusinen was also one of the editors of The Fundamentals of Marxism Leninism, a textbook considered to be one of the fundamental works on dialectical materialism and Leninist communism. In 1958, Kuusinen was elected a member of the Soviet Academy of Sciences. After learning that he was terminally ill, Kuusinen requested (via the Helsinki Embassy of the Soviet Union) permission to visit Laukaa and Jyväskylä as a private person. The government of Finland denied this request.
Жеке өмір және өлім
Кусинен бірнеше рет үйленді және көптеген балалары болды: Айно Элина (1901 жылы туған), Герта Элина (1904 жылы туған), Эса Отто Вилле (1906 жылы туған), Риикка Сиско (1908 жылы туған), Хейкки (1911 жылы туған) және Танели (1913 жылы туған). Оның көптеген балалары алғашқы әйелі Сайма Дальстрёммен бірге өсті. 1920 жылдардың басында Кусинен Айно Саролаға үйленді. 1936 жылы ол өзінен 30 жас кіші армян қызы Марина Амираговаға ғашық болды. Олар Кусинен қайтыс болғанға дейін бірге болды, бірақ ресми түрде үйленбеді. 1937 жылы олардың 11 айлық қызы дүниеге келді, бірақ ол көп ұзамай қайтыс болды. Кусинен 1964 жылдың 17 мамырында Мәскеуде 82 жасында қайтыс болды. Оның күлі Кремль қабырғасындағы некропольге қойылды. Оның қызы Герта Кусинен, Суық соғыс кезеңінде Финляндиядағы жетекші коммунист саясаткер болды.
Kuusinen married several times, and had numerous children: Aino Elina (born 1901), Hertta Elina (born 1904), Esa Otto Wille (born 1906), Riikka Sisko (born 1908), Heikki (born 1911) and Taneli (born 1913). Most of his offspring remained with his first wife Saima Dahlström. In early 1920s Kuusinen married Aino Sarola. In 1936, he fell in love with an Armenian, Marina Amiragova, who was 30 years younger than him. They stayed together until Kuusinen's death and never married. They had a daughter in 1937 who died at the age of eleven months. Kuusinen died age 82 on 17 May 1964 in Moscow. His ashes were buried in the Kremlin Wall Necropolis. He was succeeded by his daughter Hertta Kuusinen, a leading communist politician in Finland during the Cold War.
Мұра
Куусиненнің атынан Коминтерннің саяси ұйымдастырылған "күн жүйесі" тұжырымдамасы "Көпшілік арасында жұмыс жөніндегі комиссияның есебі" (1926) атты ықпалды еңбекте пайда болды: Біздің алғашқы міндетіміз – коммунистік ұйымдарды ғана емес, сонымен қатар біздің мақсаттарымызға көңіл білдіретін және бізге белгілі бір мақсаттарда көмектесе алатын, ең алдымен бұқаралық ұйымдарды құру. Бізде кейбір елдерде мұндай ұйымдар бар, мысалы, Халықаралық Қызыл көмек, Халықаралық жұмысшылар көмегі және т.б. Жолдас Зиновьев өзінің қорытынды сөзінде осы міндеттің маңыздылығын ерекше атап өтті. Бұдан өзге, біздің әрі қарайғы жұмысымыз үшін пайдалана алатын, біраз бекітілген ұйымдық тіректер қажет. Осылайша, біз тек саяси тұрғыдан бұқараға ықпал етудің Сизиф еңбегіне ұқсас жағдайға түспеуімізді қамтамасыз етуіміз керек, осы бұқаралық ықпалдың үнемі бізден қашып кетуін көрмей. Біз коммунистік партияның төңірегінде, айтатын болсақ, партиямыздың ықпалында жұмыс істейтін (механикалық басшылық емес) ұйымдар мен кіші комитеттердің толыққанды "күн жүйесін" құруымыз керек. "Ұйымдардың күн жүйесі" деген сөз тіркесін АҚШ-тың HUAC бас тергеушісі Роберт Э. Стриплинг және АҚШ-тың Бас прокуроры Фрэнсис Биддл бұрмалап Ленинге жатқызды.
Under Kuusinen's name came the Comintern concept of a politically organized "solar system" in an influential piece called "Report of the Commission for Work among the Masses" (1926): The first of our task is to build up, not only communist organisations, but other organisations as well, above all mass organisations sympathising with our aims, and able to aid us for special purposes. We have already such organisations in some countries, for instance the International Red Aid, the Workers' International Relief, etc. Comrade Zinoviev has expressly emphasised the importance of this task in his closing speech. Besides this we require a number of more or less firmly established organisatory fulcrums, which we can utilise for our further work, ensuring that we are not condemned to the Sisyphus like task of only influencing the masses politically, only to see this mass influence constantly slip through our hands. We must create a whole solar system of organisations and smaller committees around the Communist Party, so to speak, smaller organisations working actually under the influence of our Party (not under mechanical leadership). The quote "solar system of organizations" was wrongly ascribed to Lenin by U. S. HUAC chief investigator Robert E. Stripling and U. S. Attorney General Francis Biddle.