Кіріспе

Түрік хип-хопы – Германиядағы түрік азаматтарының шығарған хип-хоп музыкасы, ал Түркиядағы хип-хоп әртістерінің үлесі шамалы. Түрік азаматтары, түріктер деп аталады, 1960 жылдары Германияда мигрант жұмысшылар ретінде өмір сүрген кезде ұшыраған кемсітушілік пен нәсілшілдіктен алғашқы шабыт алды. Түрік хип-хопы 1960 жылдары Түркияда пайда болған және Америка мен Германия хип-хоп музыкасының ықпалында болған араб музыкасын пайдаланады. Альбом мұқабалары, лирикалық мазмұны және түрік тілі хип-хоп әртістеріне ерекше түріктер екендерін білдіруге мүмкіндік береді. Түрік хип-хопының алғашқы альбомын 1991 жылы Нюрнберг қаласындағы King Size Terror тобы жазды. Ислам күштері (қазір Қанақ деп белгілі) түрік хип-хопының бастауы ретінде танылады. Түрік хип-хопы неміс қоғамында маргиналды сезінетін көптеген түріктер үшін әлі де өзін-өзі жеткізу құралы болып табылады.

Тарих

Түрік хип-хопы Түркияда, әсіресе Стамбул мен Анкарада қалыптасқанға дейін, бастапқыда Германиядағы түрік этникалық анклавтарында өркендеді. 1960 жылдары Германияға «гастербайтерлер» (қонақ жұмысшылар) ретінде келген түрік мигранттарының көптігіне байланысты, Германиядағы түріктердің 2/3-і 35 жасқа дейін, ал жартысы 25 жасқа дейін. Үкімет тарапынан, әсіресе азаматтық мәртебеге қатысты, шеттету саясаты Германиядағы түріктерге қатысты жүйелі кемсітуді тудырып, мигрант жұмысшыларға қарсы нәсілшілдікті күшейтеді. Германияда дүниеге келгенімен, осы гастербайтерлердің балалары Германия немесе олардың ата-аналарының туған елі тарапынан азамат ретінде танылмайды. Көбінесе қираған аудандарда тұрып, «шығыс» дәстүрлері мен неміс тілін нашар білуіне байланысты сырттан келгендер ретінде қарастырылатын түрік қалалық жастары, өзіндік құндылықтарын көрсете алу үшін хип-хопқа ұмтылады. Түрік тілінде жазылған алғашқы рэп пластинкасы – King Size Terror тобының «Bir Yabancının Hayatı» («Шетелдіктің өмірі») шығуынан бастап, «Шығыс хип-хопы» деген толыққанды қосалқы жанр құрылды. Германиядағы түрік жастары афроамерикалық хип-хоп мәдениетін ғана емес, оны өңдеп, «жергілікті мәселелерді шешу құралы» ретінде пайдаланды, әсіресе нәсілшілдік және этникалық азшылықтардың жас өкілдері сезінетін ұлттық идентиті мәселелеріне қатысты. Түрік хип-хопы 1990 жылдардың ортасында Германияда және Түркияда «Cartel» түрік рэп тобының сәттілігі мен танымалдылығы арқасында кең танылды. Олардың алғашқы альбомынан кейін «Cartel» мүшелері арасында туған жанжал, кейбіреулерінің өміріне қауіп тудырды. Топқа бірге өнер көрсетуге тыйым салынды және «Cartel» мүшелері түрмеге жабылды. «Cartel» альбомы музыка нарығынан алынып тасталды.

Түріктердің Германияға көшіп келуі

Германия үкіметі белгілі бір салалардағы жұмыс күшінің жетіспеушілігін жою мақсатымен түрік мигранттарын «қайта оралу мифі» аясында Берлин және Франкфурт сияқты неміс қалаларына қоныстандырды. Алғашқы көшіп келгендер жеке жұмысшы ретінде Берлинге келді, сосын бірте-бірте отбасыларын әкелді. Gastarbeiter (аударғанда «қонақ жұмысшы») деген сөздің өзі олардың туған жеріне қайтуын білдіретін еді, сондықтан олар Германиямен өзін-өзі байланыстырмады. Осы ой-пікірлер мен үкіметтің қабылдаған қанағаттандырмайтын саясатының салдарынан көптеген түріктер өздерін шеттетілген және орынсыз сезінді; олар қоғамда сырттан қараушы позицияда болды. Германия үкіметі уақытша жұмысшыларды жұмысқа алуға құқылы болғандықтан, капиталдың қажеттілігіне қарай оларды бақылап, елден де шығаруға мүмкіндігі болды. Германиядағы түріктер, неміс азаматтығына қатысты саясаттың нәтижесінде шеттетіліп, саяси стратегия ретінде этникалық принцип бойынша бірікті.

Тіл

Түрік хип-хоптың Германиядағы ең айқын шекарасы - тіл. Беннет жазғандай, "тілдің өзі әннің мәтіндерін қалай естуге болатындығын және олардың мәнін қалай түсінуге болатындығын анықтауда маңызды рөл атқарады". Түрік рапы неміс және ағылшын тілінен гөрі түрік тілін қолдану арқылы неміс және американдық хип-хоптан ерекшеленеді. Германияның жетекші әдебиетшілерінің бірі Феридун Займоглу түрік хип-хоп өнерпаздарын "Канак шпрак" деп атайды. "Канак шпрак" - бұл Германиядағы жергілікті расизмге тікелей сілтеме жасайды. Бұл түрік неміс тілі хип-хоп ұрпағының құқығынан айырылған жастары сөйлейтін, үтірсіз, толық, бас әріптерсіз сөйлемдермен сипатталады. Бұл түрік және неміс тілдерінің арасында жиі ауысумен қатар, хип-хоп мәдениетін ерекше түрік ретінде белгілеп қана қоймай, сонымен бірге түрік хип-хоп жанкүйерлері үшін жеке қоғамдық сфераны жасады, өйткені немістердің көпшілігі түрік тілінде сөйлемеді. Албұмның түрік тілінде жазылғандығы күш тепе-теңдігін артықшылықты немістерден қысымға ұшыраған түріктерге ауыстырды. Дисктің жазуында "ағылшын тіліндегі сөздер" "Олар не дейді?" ! үлкен шаршау әріптермен жазылады. Төмендегі жазуда: "Түрік тілінен сабақта мұқият оқымадың ба?" деген сөздер бар. Олай болса, осы карта арқылы тез арада аудармаларды сұраңыз. Диселдің айтуынша, "Түрік музыкасының идиомы мен тілінің хип-хоппен синтезі жас аудиторияға тартымды болды. Германиядағы түрік жастары үшін шығыстық хип-хоп бір мезгілде өте жергілікті және бір мезгілде жаһандық; ол алыс "Шығыс" ойландыруы және хип-хоптың біріктіру тілі арқылы шеттету саясатына қарсы тұрудың бірнеше мүмкіндігін елестетеді. Олар Германияда тұрады, бірақ өзін шеттетілген сезінеді, өйткені олар тек неміс немесе тек түрік болудың кесілген формасына мүлдем сәйкес келмейді. Түрік хип-хопы жастарға өздерінің жеке басын тануға мүмкіндік берді және басқаларға Германияда сүргінші ретінде қарауға болатынын білдірді, бірақ жастар өздеріне, өздерінің қауымдастығына және өздерінің мұраларына мақтанады. Шын мәнінде, ол тіпті түріктердің неміс қоғамында кездесетін кемсітушілікке қарсы "кәпіршілік" элементін қамтиды, ал хип-хоп осыған байланысты басқа мәдени көріністермен біріктірілген. Мысалы, танымал неміс авторы Феридун Займоглу өзінің "Канак Спрак" атты кітабында неміс және түрік тілдерін хип-хопқа бейімделген гибридтік тәсілмен араластырып, түрік неміс тіліндегілерге өзіндік кемсітуші терминді қайтарып алуға мүмкіндік береді. Бір ғалымның "Германияның тырнақпен жазылған азаматтары" деп атаған бұл топтың мүшелері хип-хоптың өзін-өзі білдіру формасына тартылады, өйткені олардың мүшелері көпшіліктің атынан танылмайды. Дипаннита Басу мен Сидни Дж. Лемельдің "Винил соңғы емес" хип-хоп пен қара халық мәдениетінің жаһандануы" деген еңбегінде олар "Алдыңғы химия "немісдік" идеясын қабылдамауды емес, көп мәдени "немісдік" типін білдіреді. Хип-хоп өнер болғандықтан ғана емес, сонымен қатар нәсілдік шовинизм мен этникалық ұлтшылдыққа қарсы қару болғандықтан маңызды. Бірақ нацизм неміс рэп сахнасында жоқ емес; керісінше, ұлттық бірегейлік туралы жасырын (ал кейде ашық) қақтығыс бар, ол бір жағынан, "неміс" рэп мәдениетін қалыптастыру әрекеті өзіндік ерекшелікпен байланысты деген айыптауларда, екінші жағынан, этникалық түрік немесе "Шығыс хип-хопы" түрінде қарсы национализмнің өсуінде көрінеді " (142). Дитмар Элефлейн жазған" Нығылтқы көзқарасты түріктерге ұстаным: Германиядағы хип-хоп тарихының кейбір аспектілері: "Осыған қарамастан, "Нығылтқы көзқарасты" атау Батыс Германияның хип-хоп сахнасының бір бөлігін өзінің үлгілерімен бейтарап таныстырумен ойнады. Бұл жерде бәсекелестіктің құрылымдық белгілері халықаралық шеңберге интеграция тұрғысынан ұлттық кодталуы мүмкін * "Бронкс Квинске қарсы" немесе "Шығыс жағалау Батыс жағалауға қарсы" дегеннен бастап, біртіндеп "ФРГ АҚШ-қа қарсы" болды. Сонымен қатар, "Niggaz with Attitude" тобының өзі, Ice Cube және Dre Dre сияқты орындаушылармен бірге "gangsta hip hop" жанрын бастады, бұл жанр батыс неміс сахнасының осы жастардың мәдениетімен сәйкестендіру даңқтауға жақын жерлерде ерекше танымал болды" (258). Бұл өнер Германиядағы түрік халқы үшін жаңа және пайдалы болмысты қалыптастырды. Шығыс хип-хопы Германиядағы саясатқа қарсы шыққан екінші және үшінші буын түркілерді білдірді; Түрік адамдар өздерінің нәсіліне байланысты кемсітілді. Түрік жастары хип-хопты музыкалық көрініс, пікір және наразылық түріне айналдырды. Алайда...

Диаспоралық қауымдастық

Түрік дәстүрлерін қабылдауда, оларға ата-аналары мен туыстық байланыстар арқылы Түркияға қол жеткізе алатын Берлиндегі түрік жастары, өздерінің қазіргі географиялық орналасуына толыққанды байланысты емес мәдениеттің ықпалына түседі. "Қиялдағы" отанына саяхаттар арқылы – болсын Стамбулға жасаған демалысты еске түсіру, не Түркия туралы қоғамдық пікірталас болсын – түрік-неміс жастары өздерінің жергілікті өзіндігін жаһандық орындардан құрастырады. Германияға хип-хоп кассеталарын физикалық түрде жеткізуден өзге, жаһандану шеттетілген жастарды этникалық тамырларымен байланыстыратын трансұлттық қозғалыс пен жекелікке мүмкіндік береді. Заманауи технологиялар жастарды ғана емес, сонымен қатар "туған жерімен" де байланыстырады. Бұл физикалық шекараларды басып өту түрік хип-хопында жарқын көрініс тапқан. Түрік отбасында Берлинде дүниеге келген Азизе А 1997 жылы "Es ist Zeit" ("Уақыт келді") атты алғашқы хип-хоп альбомын шығарды. Германиядағы алғашқы "түрік хип-хоп әйел рэпері" саналатын Азизе А, түрік әйелдерінің қос азшылық ретінде кездесетін мәселелерін көтеріп, бұқаралық ақпарат құралдарының назарын өзіне аударды. Оның шығармалары көбінесе жас қыздарға арналған, Азизе А жиі түркінің Латифа патшайымы деп сипатталады. "Босфор көпірі" атты әнінде берлиндегі түрік рэпері, түрік көшіп келгендердің ұрпақтарын мәдени шекаралар өтетін, шеткері аймақтар орталықпен кездесетін және Батыс пен Шығыс бірігетін гибридтік кеңістікте орналастыруға тырысады. Этносфералар кеңістік, орын және қоғам туралы біздің түсініктеріміздің күрделілігін мойындауымызға мүмкіндік береді, себебі "бір ғана қоғам" қазір әртүрлі жерлерге таралуы мүмкін. Германиядағы түрік жастары хип-хоп арқылы осының дәл солай екенін көрсетті; олар белгілі бір географиялық орыннан тыс қоғам құрды. Танымал түрік хип-хоп әртістері көрсеткендей, берлиндегі түрік жастары отанмен жаһандық байланыс арқылы ғана жергілікті контексте мәнін таба алады. Түрік хип-хопы – этникалық азшылық жастарына өздерінің "нағыз" мәдени капиталын және жаһандық трансмәдени капиталын жеке басын құру және оны айқындау үшін пайдалануға мүмкіндік беретін "жастар мәдениеті".

Түрік хип-хопы мен неміс хип-хопы

Түрік хип-хопы Германияда ең көп таралғанымен, неміс хип-хобынан өзгеше қарастырылады. Тимоти Браун "Ерекше ауданда шындықты сақтау: (Африкалық) американдану және Германиядағы хип-хоп" еңбегінде түрік хип-хобын тілдік және материалдық жаңарудың нәтижесі деп сипаттады. The Bomb Hip Hop Magazine журналындағы неміс хип-хобына арналған мақалада Германия иммигранттарға толы екендігі, сондықтан әркім өзіне қолайлы тілде рэп орындайтыны айтылады. Түрік хип-хоп әртістері өз түрік тілінде рэп орындайды және американдық немесе неміс әндерінен гөрі түрік халық музыкасын пайдаланады. Осы музыкалық жанр, демек, жалпы неміс ұлтшылдығы аясында түрік этносын белгілейтін қарсы ұлтшылдық қозғалыс ретінде қарастырылады. Ол Германиядағы нәсілшілдік шовинизм мен этникалық ұлтшылдыққа қарсы күрестің құралына айналды. Түрік хип-хопында андерграунд тұжырымы маңызды, себебі ол Түркиядағы музыкалық аренада рэптің маргинализацияға ұшырауы мен цензуралануын көрсетеді, сонымен қатар рэперлердің өнерлерінде шынайылықты іздеуін білдіреді.

Еуропадағы

Түрік тіліндегі алғашқы хип-хоп альбомы 1991 жылы Нюрнбергтен шыққан түрік-неміс тобы King Size Terror шығарған "Bir Yabancının Hayatı" немесе "Серкан Даниал Мунир Раймондо Татардың өмірі" деп аталды. Бұл контексте "жұртқа бейтаныс" дегені – түрік жастарының неміс мәдениетінің бағытынан шеттетілгендей сезіну мүмкіндігін көрсетеді. Түрік хип-хопы Батыс Еуропадағы хип-хоп өнеріне әсерін тигізе беруде, әсіресе Германияда, ондағы көптеген танымал рэперлер, мысалы, Куль Саваш (50 Cent, RZA, Jadakiss және Juelz Santana-мен ынтымақтастықта жұмыс істеген), Саммер Цем және Эко Фреш түрік тегінен шыққан. 1999-2002 жылдары Нефрет Түркия мен Германияда түрік рэпімен өнер көрсеткен кезде, тағы бір түрік рэп желісі пайда болды, бірақ бұл жолы 1997 жылы Швейцариядан Макалемен бірге, ал Еуропаның басқа топтары Франциядан c it сияқты, Түркияда хит болған "Менің атым" синглын шығарды. Көптеген түріктер Германия мен Ұлыбританияға қонақ жұмысшылар ретінде көшіп келді және өздерінің жекелеген қауымдастықтарын құрды. Мысалы, Берлиндегі Гезундбруннен және Кройцберг сияқты аудандарда түрік халқы басым, онда түрік мәдениетінің ықпалы және қаланың қалған бөлігінен шеттетілу немесе оқшаулану сезімі байқалады. Осы ортада хип-хоп неміс және британдық түрік жұмысшыларының балалары үшін өзін-өзі көрсетудің маңызды құралына айналды. Олар американдық хип-хоптың ықпалымен, тіпті Германияда туған болса да, "жұртқа бейтаныс" немесе "шетелдік" болу идеясын зерттеу және осымен күресу үшін осы жаңа өнер түрін пайдаланды.