Кіріспе
Шотландия парламентіне өкілеттік беру шарасы
1997 жылғы Шотландиядағы референдум – Шотландия парламентін құру және оған өкілеттік беру, сондай-ақ Парламентке салық салу құқығын беру туралы мәселелер бойынша 1997 жылдың 11 қыркүйегінде өткізілген заң шығаруға дейінгі референдум болды. Нәтижесі "Иә-Иә" болды: көпшілік екі ұсынысты да қолдады және 1999 жылы сайлаудан кейін Парламент құрылды. Референдумға қатысу деңгейі 60,4% құрады. Бұл референдум Лейбористік партияның сайлау алды бағдарламасы бойынша 1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін олардың алғашқы өкілеттік мерзімінде, 1997 жылғы референдумдар (Шотландия және Уэльс) туралы заңның талаптарына сәйкес өткізілді. Бұл Шотландияда децентрализация мәселесі бойынша өткізілген екінші референдум болды, алғашқысы 1979 жылы өтті. Сонымен қатар, бұл Ұлыбританияның кез келген аймағында өткізілген, сайлаушыларға бір рет референдумда екі сұрақ қойылған жалғыз ірі референдум болып табылады.
Өмірбаян
1979 жылы Лейбористік үкімет кезінде референдум өткізілді, онда Шотландия Ассамблеясы референдумдағы дауыстардың 50 пайызынан астам қолдау көрсеткен жағдайда және сайлаушылардың кемінде 40 пайызы қолдаса құрылатыны айқындалды. Дауыс беруге қатысқандардың 51,6 пайызы қолдағанмен, бұл сайлаушылардың барлығының 32,9 пайызын құрады, сондықтан Ассамблея құрылмады. Одан кейін көп ұзамай 1979 жылғы жалпы сайлауда көбінесе децентрализацияға қарсы болған Консервативтік партия жеңіске жетті. Бұл үкімет децентрализация мәселесін тоқтатты, бірақ ол Лейбористік партияның бағдарламасындағы маңызды саяси бағыттардың бірі болып қала берді. Қазіргі парламент депутаттары мен кеңесшілерден тұратын Шотландия Конституциялық Конвенциясын құруға келісім берілді. Лейбористік партия 1997 жылғы жалпы сайлау шартына Шотландия Парламентін құруды енгізді, осы сайлауда олар 179 дауыспен үлкен артықшылықпен жеңіске жетті.
Науқан
Шотландиялық Лейбористер партиясы, ШҰП, Шотландиялық Либералды-демократтар партиясы және Шотландиялық Жасылдар партиясы екі ұсынысқа да "Иә" деп дауыс беруді жақтады, ал Шотландиялық Консервативтер партиясы екі ұсынысқа да қарсы болды. Лейбористер партиясының депутаты Там Дэлиелл Парламент құруға қарсы болды, бірақ егер ол құрылса, оған салық салу өкілеттіктері берілуі керек деп санайтын. "Иә" ресми кампаниясы, "Шотландия Алға" (стильді "Шотландия АЛҒА") кәсіпкер Найджел Смит басқарды және бұрын Шотландия Конституциялық Конвенциясын және Шотландия Ұлттық партиясын құраған топтардан туындады. Оны Лейбористер партиясы, ШҰП, Либералды-демократтар партиясы және Жасылдар партиясы қолдады. "Екі рет ойла" деген ресми "Жоқ" кампаниясын консервативті депутат Майкл Форсайттың бұрынғы қызметкері Брайан Монтейт басқарды. Басқарма мүшелерінің арасында Сент-Эндрюс университетінің ректоры және "Рейнджерс" футбол клубының вице-президенті, QC Дональд Финдлей, сондай-ақ консервативті аға лига мүшесі Лорд Фрейзер болды. Алайда, олар көп бизнес қолдауын алуға күресті, себебі жаңа үкіметтен күшті қолдау алған жобаға қарсы шығудан қорқып, үкіметтің көпшілік дауысына ие екенін ескерді. Шотландиядағы референдумды кейінге жылдыру мүмкін болған, бірақ бұл Ұлыбритания Парламентін қайта шақыруды және Референдум туралы заңға түзету енгізуді қажет ететін еді.
Кеңес ауданы бойынша
Кеңес ауданы Дауыстар Дауыстардың үлесі Келісе Келіспей Келісе Келіспей Абердин қаласы 65,035 25,580 71.8% 28.2% Абердиншир 61,621 34,878 63.9% 36.1% Ангус 33,571 18,350 64.7% 35.3% Аргилл және Бут 30,452 14,796 67.3% 32.7% Клэкманнаншир 18,790 4,706 80.0% 20.0% Думфрис және Галлоуэй 44,619 28,863 60.7% 39.3% Дунди қаласы 49,252 15,553 76.0% 24.0% Шығыс Айршир 49,131 11,426 81.1% 18.9% Шығыс Дунбартоншир 40,917 17,725 69.8% 30.2% Шығыс Лотиан 33,525 11,665 74.2% 25.8% Шығыс Ренфрушир 28,253 17,573 61.7% 38.3% Эдинбург қаласы 155,900 60,832 71.9% 28.1% Фолкерк 55,642 13,953 80.0% 20.0% Файф 125,668 39,517 76.1% 23.9% Глазго қаласы 204,269 40,106 83.6% 16.4% Хайленд 72,551 27,431 72.6% 27.4% Инверклайд 31,680 8,945 78.0% 22.0% Мидлотиан 31,681 7,979 79.9% 20.1% Морей 24,822 12,122 67.2% 32.8% Солтүстік Айршир 51,304 15,931 76.3% 23.7% Солтүстік Ланаркшир 123,063 26,010 82.6% 17.4% Перт және Кинросс 40,344 24,998 61.7% 38.3% Ренфрушир 68,711 18,213 79.0% 21.0% Шотландия шекарасы 33,855 20,060 62.8% 37.2% Оңтүстік Айршир 40,161 19,909 66.9% 33.1% Оңтүстік Ланаркшир 114,908 32,762 77.8% 22.2% Стирлинг 29,190 13,440 68.5% 31.5% Батыс Дунбартоншир 39,051 7,058 84.7% 15.3% Батыс Лотиан 56,923 14,614 79.6% 20.4% На h Eileanan Siar (Батыс аралдары) 9,977 2,589 79.4% 20.6% Оркней 4,749 3,541 57.3% 42.7% Шетланд 5,430 3,275 62.4% 37.6%
2-сұрақ
+ 2-сұрақ бойынша референдум нәтижелері (бұзылған бюллетеньдерсіз): Мақұлдағандар: 1 512 889 (63,5%) Қарсы дауыс бергендер: 870 263 (36,5%) ▲
Кеңес ауданы бойынша
Кеңес ауданы Дауыстар Дауыстардың үлесі Келіседі Келіспейді Келіседі Келіспейді Абердин қаласы 54,320 35,709 60.3% 39.7% Абердиншир 50,295 45,929 52.3% 47.7% Ангус 27,641 24,089 53.4% 46.6% Аргилл және Бьют 25,746 19,429 57.0% 43.0% Клэкманнаншир 16,112 7,355 68.7% 31.3% Дамфрис және Галлоуэй 35,737 37,499 48.8% 51.2% Дунди қаласы 42,304 22,280 65.5% 34.5% Шығыс Айршир 42,559 17,824 70.5% 29.5% Шығыс Дунбартоншир 34,576 23,914 59.1% 40.9% Шығыс Лотиан 28,152 16,765 62.7% 37.3% Шығыс Ренфрюшир 23,580 22,153 51.6% 48.4% Эдинбург қаласы 133,843 82,188 62.0% 38.0% Фолкерк 48,064 21,403 69.2% 30.8% Файф 108,021 58,987 64.7% 35.3% Глазго қаласы 182,589 60,842 75.0% 25.0% Хайленд 61,359 37,525 62.1% 37.9% Инверклайд 27,194 13,277 67.2% 32.8% Мидлотиан 26,776 12,762 67.7% 32.3% Морей 19,326 17,344 52.7% 47.3% Солтүстік Айршир 43,990 22,991 65.7% 34.3% Солтүстік Ланаркшир 107,288 41,372 72.2% 27.8% Перт және Кинросс 33,398 31,709 51.3% 48.7% Ренфрюшир 55,075 31,537 63.6% 36.4% Шотландия шекарасы 27,284 26,487 50.7% 49.3% Оңтүстік Айршир 33,679 26,217 56.2% 43.8% Оңтүстік Ланаркшир 99,587 47,708 67.6% 32.4% Стирлинг 25,044 17,487 58.9% 41.1% Батыс Дунбартоншир 34,408 11,628 74.7% 25.3% Батыс Лотиан 47,990 23,354 67.3% 32.7% На h Эйлеанан Сиар (Батыс аралдары) 8,557 3,947 68.4% 31.6% Оркней 3,917 4,344 47.4% 52.6% Шетланд 4,478 4,198 51.6% 48.4%
Салық өзгеру құқығына қолдау білдірген дауыстар, парламенттің құрылуымен салыстырғанда, әлі де маңызды көпшілікке ие болды. Дамфрис және Галлоуэй мен Оркнейден басқа барлық жергілікті кеңестерде көпшілік "Мен келісемін" деп дауыс берді.
Кеңес ауданы бойынша жалпы қатысу
Кеңес ауданы Абердин қаласы 53,7% Абердиншир 57,0% Ангус 60,2% Аргилл және Бьют 65,0% Клакманнаншир 66,1% Дамфрис және Галлоуэй 63,4% Данди қаласы 55,7% Шығыс Айршир 64,8% Шығыс Данбартоншир 72,2% Шығыс Лотиан 65,0% Шығыс Ренфреушир 68,2% Эдинбург қаласы 60,1% Фолкерк 63,7% Файф 60,7% Глазгоу қаласы 51,6% Хайленд 60,3% Инверклид 60,4% Мидлотиан 65,1% Морей 57,8% Солтүстік Айршир 63,4% Солтүстік Ланкаркшир 60,8% Перт және Кинросс 63,5% Ренфреушир 62,8% Шотландия шекарасы 64,8% Оңтүстік Айршир 66,7% Оңтүстік Ланкаркшир 63,1% Стирлинг 65,8% Батыс Данбартоншир 63,7% Батыс Лотиан 60,4% На h-Eileanan Siar (Батыс Аралдары) 55,8% Оркни 53,5% Шетланд 51,5%
Нәтиже
Екі ұсынысқа да көпшілік "Иә" деп дауыс бергендіктен, Ұлыбритания Парламенті 1998 жылғы Шотландия заңын қабылдады. Бұл 1707 жылы Ұлыбритания құрылғанға дейінгі Шотландия Парламенті жұмысын тоқтатқаннан бері алғаш рет Шотландия Парламентін құрды. Децентрализацияланған Парламент алғаш рет 1999 жылдың мамырында, алғашқы сайлаудан кейін өзінің жұмысын бастады. Бұл сауалнама консервативтік партияның 1997 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырап, Шотландияда Вестминстерде мандаттары қалмаған және "Жоқ" науқанында жеңілгеніне қарамастан күресуге мәжбүр болған сайлау болды. 1998 жылғы Шотландия заңы Шотландияның атқарушы органының құрылуын да қамтамасыз етті, ол кейін Шотландия Үкіметі деп аталды.
Нәтижеге реакция
Эдинбург университетінің профессоры Том Девайн референдум нәтижесін "1707 жылғы одақтан бергі шотландиялық саяси тарихтың ең маңызды оқиғасы" деп атады. "Иә" науқанының жетекшісі "Бұл, мен үміттенемін, көптеген пікір талас-тартыстарға нүкте қояды" деді. Премьер-министр Тони Блэр "ірі орталықтандырылған үкімет заманы аяқталды" деп мәлімдеді. "Иә" науқанының жетекшілері Дональд Дьюар (Шотландияның Лейбористік партиясы) және Алекс Салмонд (Шотландияның Ұлттық партиясы) децентрализация ұсынысы бойынша әртүрлі пікір білдірді. Бірақ олар дауыс беруден кейін бірден саяси дауларын ұмытып, қуанышпен тойлады. Осыған қарамастан, Ұлттық партияның тәуелсіздік талаптары тез арада қайта жанданды, Ұлттық партия басшысы Алекс Салмонд өмірінде тәуелсіз Шотландия болады деп мәлімдеді. "Жоқ" науқаны бұл оптимизмді бөліспеді және бұл дауыс беру Одақтың тарауына бастайды деп қорқыды. Шотландияның мемлекеттік хатшысы Дональд Дьюар референдум нәтижесін іске асыру үшін Лондонға оралғанда, Уайтхоллдың мемлекеттік қызметкерлерінің өкілеттіктерден бас тартуға құштар емес екенін және Шотландия кеңсесі бұрын қараған мәселелерден (білім беру, денсаулық сақтау, көлік, полиция және тұрғын үй сияқты) тыс мәселелердің саяси түрде берілуіне күмәнданатынын көрді. Сондай-ақ, Шотландия Конституциялық конвенциясы патшайымның рөлі немесе салық салу өкілеттіктері сияқты мәселелерді қарастырмағандықтан, мәліметтер жетіспеді.