Кеңес және Ресей ғарышкері: Сергей Крикалевтің тарихы

Кіріспе

Совет және Ресей ғарышкері (1958 жылы туған)

Крыкалев 1991 жылдың 26 желтоқсанында Кеңес Одағы таратылғанда ғарышта болды. Байқоңыр ғарыш айлағы мен қону алаңының екеуі де жаңадан тәуелсіз Қазақстан Республикасының аумағында орналасқандықтан, оның миссиясының болашағына қатысты үлкен белгісіздік туды. Ол бастапқы жоспарланған мерзімнен екі есе ұзақ, барлығы 311 күн ғарышта болды. Крыкалев жоғары жылдамдықпен ғарышта көп уақыт өткізгендіктен, уақыттың өзгеруі (немесе сағаттардың баяулауы) онымен бірге туған басқа адамдарға қарағанда 0,02 секундқа жас қылды. Ол 25 наурызда Жерге оралды және кейде "соңғы кеңес азаматы" деп аталады. Бұл оқиғалар румындық режиссер Андрей Ужиканың 1995 жылғы "Қазіргі заманнан тыс" деректі фильмінде көрсетілген. Крыкалевтің тағдыры 2017 жылы Эрнесто Дарранас түсірген "Серджио және Сергей" фильміне шабыт берді.

Ғарыш шаттл

1992 жылдың қазан айында НАСА болашақ ғарыш сапарына тәжірибелі космонавтты жіберетінін хабарлады. Крикалев Ресей ғарыш агенттігінің STS 60 экипажымен миссиялық мамандануға дайындықтан өткізілген екі үміткерінің бірі болды. 1993 жылдың сәуір айында ол негізгі миссиялық маманы ретінде тағайындалды. 1993 жылдың қыркүйегінде Владимир Титов STS 63 сапарына Крикалевтің дубликаты ретінде таңдалды. Крикалев АҚШ пен Ресейдің бірінші бірлескен ғарыш сапары – STS-60-қа ұшты. 1994 жылдың 3 ақпанында ұшырылған STS 60 – Space Habitation Module 2 (Spacehab 2) екінші және Wake Shield Facility (WSF 1) алғашқы сапары болды. Сегіз күндік сапар барысында Discovery экипажы Wake Shield Facility және Spacehab-та материалдарды зерттеу бойынша, сондай-ақ Жерді бақылау және тіршілік ғылымдары саласындағы түрлі эксперименттер жүргізді. Крикалев сапар кезінде қашықтан басқару жүйесінің (RMS) жұмысын маңызды бөлігін атқарды. 1994 жылдың 11 ақпанында Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығына 130 рет Жерді айналып шыққаннан кейін STS 60 қонды. Бұл сапарды аяқтағаннан кейін Крикалев ғарышта тағы сегіз күн, жеті сағат, тоғыз минут өткізді. Крикалев STS-60-тағы американдық тәжірибесінен кейін Ресейдегі қызметіне қайта оралды. Ол уақыт-уақытпен Хьюстон қаласындағы Джонсон ғарыш орталығына келіп, CAPCOM және Миссиялық басқару орталығындағы Ресейдің жердегі бақылаушыларымен бірге STS 63, STS 71, STS 74 және STS 76 бірлескен АҚШ/Ресей миссияларын қолдады. 1998 жылдың желтоқсанында Крикалев пен Роберт Кабана АҚШ модулі Unity-дің жарығын жандырғанда Халықаралық ғарыш станциясына (ISS) алғашқы болып кірді. Крикалев STS 88 Endeavour (4–15 желтоқсан 1998) – Халықаралық ғарыш станциясын құрастыру бойынша алғашқы миссияға қатысты. 12 күндік миссия барысында Unity модулі Zarya модулімен біріктірілді. Екі экипаж мүшесі үш рет ашық ғарышқа шығып, байланыс кабелін жалғады және болашақ ашық ғарыш сапарларында қолданылатын құралдар мен жабдықтарды орнатты. Экипаж сондай-ақ IMAX Cargo Bay Camera (ICBC) операцияларын жүргізіп, Mighty Sat 1 және SAC A есімді екі спутникті орбитаға шығарды. Миссия Жерді 185 рет айналып, 283 сағат 18 минутқа созылды.

In October 1992, NASA announced that an experienced cosmonaut would fly aboard a future Space Shuttle mission. Krikalev was one of two candidates named by the Russian Space Agency for mission specialist training with the crew of STS 60. In April 1993, he was assigned as prime mission specialist. In September 1993, Vladimir Titov was selected to fly on STS 63 with Krikalev training as his backup. Krikalev flew on STS 60, the first joint U. S./Russian Space Shuttle Mission. Launched on 3 February 1994, STS 60 was the second flight of the Space Habitation Module 2 (Spacehab 2), and the first flight of the Wake Shield Facility (WSF 1). During the eight day flight, the crew of Discovery conducted a wide variety of materials science experiments, both on the Wake Shield Facility and in the Spacehab, Earth observation, and life science experiments. Krikalev conducted significant portions of the Remote Manipulator System (RMS) operations during the flight. Following 130 orbits of the Earth in , STS 60 landed at Kennedy Space Center, Florida, on 11 February 1994. With the completion of this flight, Krikalev logged an additional eight days, seven hours, nine minutes in space. Krikalev returned to duty in Russia following his American experience on STS 60. Periodically he returned to the Johnson Space Center in Houston to work with CAPCOM in Mission Control and ground controllers in Russia supporting joint U. S./Russian Missions STS 63, STS 71, STS 74 and STS 76. Krikalev and Robert Cabana became the first people to enter the ISS in December 1998, when they turned on the lights in the US module Unity. Krikalev flew on STS 88 Endeavour (4–15 December 1998), the first International Space Station assembly mission. During the 12 day mission the Unity module was mated with Zarya module. Two crew members performed three space walks to connect umbilicals and attach tools and hardware for use in future EVAs. The crew also performed IMAX Cargo Bay Camera (ICBC) operations, and deployed two satellites, Mighty Sat 1 and SAC A. The mission was accomplished in 185 orbits of the Earth in 283 hours and 18 minutes.

Халықаралық ғарыш станциясы

Крикалев экспедиция 1 экипажының мүшесі болды. Олар 2000 жылдың 31 қазанында Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз» зымыранымен ұшырылып, 2000 жылдың 2 қарашасында станцияға сәтті қонды. Станцияда болған кезде олар орбиталық бекеттің ішкі бөлігін болашақ экипаждарға дайындады. Сондай-ақ, АҚШ-тың күн батареясы құрылымы мен АҚШ-тың «Destiny» зертханалық модулі орнатылуымен станцияның кеңеюін көрді. Олар STS-102 экипажымен бірге станцияны тастап кетті, 18 наурызда станциядан ажырасып, 21 наурызда 2001 жылы Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығына қонды. Крикалев сонымен қатар 11-ші экспедицияның командирі болды. Ол Халықаралық ғарыш станциясында алты айлық міндеттемемен өмір сүрді және жұмыс істеді. Бұл оның Халықаралық ғарыш станциясына үшінші рет ұшуы еді. 11-ші экспедиция 2005 жылдың 14 сәуірінде Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан «Союз» ғарыш кемесімен ұшырылып, 2005 жылдың 16 сәуірінде ХҒС-ке қонды. Сегіз күндік бірлескен жұмыс пен міндеттерді табыстаудан кейін, олар «Союз» арқылы жерге оралған «Экспедиция 10» экипажының орнын басты. «Экспедиция 11» жоспарында екі ғарышқа шығу көзделген: біріншісі тамыз айында АҚШ-тың «Quest» шлюзінен американдық ғарыш костюмінде, ал екіншісі қыркүйек айында «Пирс» шлюзінен ресейлік ғарыш костюмінде. 2005 жылдың 16 тамызында сағат 01:44 EDT-де ол Сергей Авдеевтің ғарышта 748 күнге созылған рекордын жаңартты. Алтыншы ғарыш сапарын аяқтаған Крикалев ғарышта 803 күн, 9 сағат 39 минут өткізді, оның ішінде сегіз ЭВА болды. Қазіргі уақытта ол ғарышта ең көп уақыт өткізген рекорд бойынша Геннадий Падалька, Олег Кононенко және Юрий Маленченкодан кейін төртінші орында тұр. Крикалевтің ХҒС-ке қосқан үлесі орбитадағы уақытымен ғана шектелмеді. 2007 жылдың 15 маусымында Крикалев Ресейдің Миссиялық басқару орталығына 15-ші экспедицияның ұшу инженері Олег Котовқа және ХҒС командирі Федор Юрчихинге ресейлік сегменттің бұзылған компьютерлік жүйелерін қалай қайта іске қосуға болатынын үйрету үшін шақырылды.

Кейінгі мансап

2007 жылдың 15 ақпанында Крикалев С. П. Королев атындағы "Энергия" зымыран-ғарыш корпорациясының вице-президенті болып тағайындалды (ресейше: Ракетно-космическая корпорация "Энергия" им. С.П.Королева), экипажды ғарышқа ұшуларға жауапты. Осы қызметте ол 2009 жылдан 2014 жылға дейін Юрий Гагарин атындағы ғарышкерлерді даярлау орталығының директоры болды.

Танымал мәдениетте

Крикалевтің кейіпкері 2017 жылғы кубалық "Серджио және Сергей" драмалық фильмінде бейнеленеді. Онда Гаванадағы профессор және радио әуесқойы "Мир" ғарыш станциясындағы Сергей есімді ғарышкермен байланысқа түседі. Фильм сол кезде Кубадағы экономикалық қиындықтар мен кеңестік Одақтың құлауы арасындағы параллельдіктерді көрсетеді, бұл нақты Крикалев "Мир" бортында болған кезде орын алған оқиға. Чилилік Fulano рок-тобы оның құрметіне "Krikalev" әнін жазды, ол 1997 жылы шыққан "Trabajos Inútiles" ("Пайдасыз еңбектер") альбомына енді.

Қоғамдық қызмет

1999-2007 жылдары Крикалев Ресей жолсеру федерациясының президенті болды. 2012 жылдың 14 ақпанында Крикалев Орталық федералды округтің Қоғамдық палатасының мүшесі және премьер-министр және президенттікке кандидат Владимир Путиннің сенімді адамы ретінде бекітілді, ал сол жылдың 14 қыркүйегінде өткен бірінші пленарлық отырыста ол палатаның хатшысы болып сайланды. 2014 жылдың 12 сәуірінде Крикалев Севастополь губернаторының Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі толық өкілетті өкілі болып тағайындалды. 2016 жылдың қыркүйегінде Крикалев 7-ші шақырылымдағы Мемлекеттік Думаға сайлауда "Бірыңғай Ресей" партиясының сенімді адамы болды. 2017 жылдан бері Крикалев Ресейдің авиаспорт федерациясының президенті болып табылады. 2017 жылдың 16 желтоқсанында Байқоңыр ғарыш айлағында ол WorldSkills Kazan 2019 чемпионатының елшісі атанды. 2018 жылдың қаңтар айында Крикалев 2018 жылдың 18 наурызында өтетін президент сайлауында Владимир Путиннің сенімді адамы болды. Крикалев "Кристалл компас" ұлттық сыйлығының сарапшылар кеңесінің мүшесі және "Таза теңіздер" халықаралық экологиялық қорының президенті (2009 жылдан бері).