АҚШ-Мексика шекарасындағы қазалар саны

Кіріспе

АҚШ пен Мексика шекарасы әлемдегі "ең қауіпті құрлық шекараларының" бірі. Жыл сайын жүздеген мигранттар Мексикадан АҚШ-қа заңсыз өтуге тырысып қаза табады. АҚШ шекаралық күзеті 2015 қаржы жылында (30 қыркүйекте аяқталды) 251 мигранттың қаза болғанын хабарлады, бұл 2000-2014 жылдар аралығындағы кез келген жылмен салыстырғанда төмен көрсеткіш болды. 2020 қаржы жылында 247 мигранттың қаза болғаны тіркелді, бұл 1998 жылдан бергі аралықтағы ең төмен көрсеткіш. Мигранттардың АҚШ шекарасын кесіп өтуіне кедейлік, топтық зорлық-зомбылық, нашар басқару сияқты факторлар себеп болады. АҚШ шекаралық күзеті 2021 қаржы жылында оңтүстік-батыс шекарасында 557, ал 2022 қаржы жылының алғашқы 11 айында 748 адамның қаза болғанын тіркеді – бұл тіркелген ең көп көрсеткіш. Қазаның басты себебі – жылу соққысы, сусыздану және гипертермия. "Шекара періштелері" тобының бағалауынша, 1994 жылдан бері шекараны кесіп өтуге тырысқан 10 мыңға жуық адам қаза тапқан. АҚШ Кеден және шекараны қорғау қызметінің мәліметтері бойынша, 1998 мен 2020 жылдар аралығында АҚШ-Мексика шекарасын кесіп өту кезінде 8050 адам қаза тапты. Шекарадағы қаза болғандардың саны 1995 жылдан 2005 жылға дейін екі есеге өсті, содан кейін азайып, қайта өсті. Кейбір мигранттардың қазасы туралы тіпті ресми органдарға хабарланған жағдайда да хабарланбауы мүмкін. АҚШ шекаралық күзеті 2017 қаржы жылында 3417 мигрантты құтқарып қалғанын хабарлады.

Аризонадағы деректер

"Аризона күнделікті жұлдызы" 2004 жылдың жазынан 2006 жылдың қыркүйегіне дейін Пима, Санта-Крус, Кочиз және Юма округтерінің сот-медициналық сарапшылары тіркеген шекарадағы қазалардың күнделікті дерекқорын жүргізді. Олар былай деді: "Ресми тіркеу жүйесі болмағандықтан, АҚШ-Мексика шекарасының Аризона бөлігінде қайтыс болған заңсыз келушілердің нақты саны ешқашан белгілі болған емес". Аризонада шекараны кешіп өту кезінде жыл сайын қаза тапқан мигранттардың саны 1990 жылы тоғыздан 2005 жылы 201-ге дейін өсті; 2000–2005 жылдар аралығында қаза тапқан мигранттардың шамамен 80% 40 жасқа дейін болған, ал 18 жасқа дейінгілердің саны артып келеді.

Тенденциялар

Хьюстон университетінің иммиграциялық зерттеулер орталығы жүргізген зерттеуде былай делінген: "1980-ші жылдардың соңында шетелдік азаматтардың қаза болуы жиі 300-ден асып, 1988 жылы 355-ке жеткен. Содан кейін 1993 және 1994 жылдары қаза болғандардың саны 180-ге дейін төмендеді. 1994 жылдан бастап қаза болғандардың саны қайтадан арта бастады, 2000 жылы 370-ке жетіп, ең жоғары көрсеткішті құрады. Шекара күзетінің 2001 және 2002 жылдардағы деректері көрсеткендей, сол жылдардағы қаза болғандардың саны 2000 жылмен салыстырғанда аздап төмендеген". Шекараның бойында заңсыз көшіп-қонғандардың қаза болуы 1990-жылдардың ортасынан бері жыл сайын тұрақты түрде артып келеді, әсіресе Аризона штатында. 2012 жылы АҚШ Шекара күзеті АҚШ аумағында 463 көшіп-қонғанның дене қалдықтарын тапты, оның 177-сі Аризона штатының Тусон қаласы маңындағы шекара бөлігінде табылды. Оңтүстік Техастың Рио-Гранде аңғарында 150 көшіп-қонғанның дене қалдықтары табылды, бұл Орталық Америкадан келген көшіп-қонғандардың санының өсуіне байланысты 2011 жылмен салыстырғанда артуды көрсетті. Сэм Холмс есімді этнограф өзінің далалық зерттеулерінің екінші жылында Тусон аймағында 500 адам қаза тапқанын хабарлады. Бұл шоғырланған географиялық аймақтағы жоғары өлім-жітім көрсеткішін көрсетеді, соның салдарынан АҚШ-Мексика шекарасының барлық бөлігіндегі жалпы көрсеткіштер де жоғары болған болуы мүмкін.

Экспозиция

Гипертермия АҚШ-та мигранттардың шекарада қайтыс болуының ең көп кездесетін себептерінің бірі болып табылады.

2017 жылдың 23 шілдесінде Сан-Антониодағы Wal-Mart дүкенінде табылған трактор тіркемесінде 10 заңсыз иммигрант көз жұмды. 2019 жылдың 25 маусымында АҚШ шекаралық патруль агенттері Оңтүстік Техастағы Рио-Гранде өзенінің жанында әйел және үш баласын қоса алғанда, жеті мигранттың денесін тапты. Өлімге ыстықтан және дегидратациядан туындаған құбылыстар себеп болған деп хабарланды. 2019 жылдың маусым айында 6 жасар үнді қызы Аризона штатының батысында ыстықтан қайтыс болды. Ол көшіп келушілер тобымен бірге шөл далада тасталып кеткен, олардың құпия трафигін ұйымдастырушылармен тасталып кеткен. 2022 жылдың 27 маусымында Сан-Антониодағы (Техас штаты) Лакленд әуе базасының жанында трактор тіркемесінің ішінде және айналасында 53 адамның денесі табылды. Өлімге ыстықтан туындаған шаршау және ауа жетіспеу себеп болған деп хабарланды, бұл АҚШ-Мексика шекарасы арқылы заңсыз мигранттарды тасымалдау әрекеті кезінде болған. Бұл оқиға АҚШ тарихындағы ең ауыр адам саудасы оқиғасы ретінде танылды.

Суға бату

Шекарадағы көші-қоншылардың өліміне жиі себеп болатын нәрсе – каналдарда, арықтарда және Рио-Гранде өзенінде суға бату. 2024 жылдың 14 қаңтарында Техас штатының Игл-Пасс қаласының жанындағы Рио-Гранде өзенінде Техас әскери күштері мен АҚШ шекара қызметі арасындағы қақтығыс салдарынан бір әйел және екі бала суға батып қайтыс болды. Ішкі қауіпсіздік департаментінің мәліметінше, шекара қызметкерлері Мексика үкіметінен алты адамнан тұратын топтың қиын жағдайда екенін білген, бірақ Техас Ұлттық гвардиясының физикалық түрде оларға кедерес келтіруіне байланысты оларға көмек көрсетуге мүмкіндік болмады, бұл Техас губернаторы Грег Эбботттың бұйрығымен жасалды.

Апаттар

Күн сайын көлік апаттары мен басқа да жазатайым оқиғалардан құжатсыз иммигранттардың көп саны қаза табады. Сан-Диего Reader газетінің 2006 жылғы желтоқсандағы санында жазылғандай, "2003 жылдан бері иммигранттар қатысқан жол апаттарының саны екі еседен астамға өсті, себебі койоталар немесе полиролар – шекарадан көшіп-қонушыларды өткізетін жетекшілер – басқа тәсілдерге көшті. 7 тамызда Юма секторындағы апатта 9 көшіп-қонушы қаза тапты, олардың 21-і Мексика азаматы болған және Chevrolet Suburban көлігінде "ағаш тіккендей" тығылып отырған. Биылғы жылы заңсыз өту кезінде жол апаттарында қаза тапқандардың саны шамамен 50-ге жетеді". 2003 жылдың қаңтар айында екі құжатсыз иммигрант жолаушысы 8-ші тас жолда шекаралық патрульден қашып бара жатқанда, дөңгелегі тесілгеннен кейін жүк көлігі апатқа ұшырап, қаза тапты. Апаттан бір апта өткен соң үшінші адам, Эльвия Румбо Лейва, ауруханада көз жұмды. 1980 жылдардың соңында Сан-Диего округінің тас жолдарында бес жыл ішінде жүзге жуық құжатсыз иммигрант көлікке қағылып, қаза тапты, бұл көшіп-қонушылардың жолды кесіп өтуі туралы жүргізушілерді ескерту үшін жол қауіпсіздігі белгісін орнатуға себеп болды.

Шекаралық патрульдің күш қолдану оқиғалары

Калифорния мемлекеттік университетінің чикано зерттеулерінің профессоры Родольфо Акуняның айтуынша, "Мексиканың Сыртқы істер министрлігі 1988 жылдан 1990 жылға дейін АҚШ қызметкерлерінің мигранттарға қарсы адам құқықтарын бұзудың 117 жағдайын, оның ішінде он төрт өлім туралы хабарлады. 1980-ші жылдары шекаралық патруль агенттері ондаған адамды атқан, он біреуін өлтірген және он адамды мүгедек қалдырған. 1994 жылдың 28 мамырында Мартин Гарсия Мартинес Сан-Исидро шекаралық өтпелі пунктінде шекаралық патруль агентімен атылды. Ол 3 шілдеде алған жарақатынан қайтыс болды. 2000 жылдың мамыр айында Техас штатының Браунсвилл қаласының жанында шекарашы полиция қызметкері заңсыз көшіп келген бір адамды иығына атқан, ол кейін жарақатынан қайтыс болды. 2006 жылдың қаңтарында шекаралық патрульдің сегіз жыл қызмет еткен тәжірибелі агенті, өзіне лақтырылған тастардан қорқып, бұрын 11 рет ұсталған адам сатушы Гиллермо Мартинес Родригесті атты. Родригес оң иығының артқы жағына оқ тиіп, Мексикаға қайтып өтті және Тихуанадағы Қызыл Крестке жеткізілді, онда жарақатынан жиырма бес жарым сағаттан кейін қайтыс болды. Шекаралық патрульдің күш қолдану ережелеріне сәйкес, агенттерге қауіп төндіретін тас лақтырушыларға қарсы өлімге әкелетін күш қолдануға рұқсат беріледі. 2007 жылдың қаңтарында шекаралық патруль агенті Николас Корбетт Франсиско Хавьер Домингес Ривераны атып өлтірді, өйткені ол офицердің адвокатының сөзіне сүйенсек, оның басын таспен ұрып-соғуға тырысқан. Агенттің кінәсі болмағандықтан босатылуынан кейін Ривераның ата-анасы азаматтық сотқа шағым түсірді. Бұл сотта АҚШ үкіметі агент өзінің қызметтік міндетін орындағандықтан Ривераның өліміне жауапты деп танылды. Оқиға күзет камераларына түсірілгенімен, бейне анық емес еді. 2010 жылдың 28 мамырында 42 жастағы мексикалық мигрант жұмысшысы Анастасио Рохас Сан-Исидро шекаралық өтпелі пунктінде оннан астам кеден және шекаралық қорғау офицерлерімен ұрысқан. Рохастың өлімі 2012 жылдың сәуір айында PBS News Magazine "Need to Know" бағдарламасында көрсетілді, онда бірнеше тәуелсіз куәгерлер куәлік берді және оқиғаның екі видеожазбасын ұсынды. Куәгерлердің айтуынша, ол жерге бетімен құлап, қолдарына кісен салынған күйде таспен соққыға жығылған, ал оның айналасын 12 офицер қоршап алған. Оның көмек сұраған дауысы видеожазбада анық естіледі. Рохастың өліміне бірнеше сағат бұрын ол жарақат алған білегін тепкен шекаралық патруль офицеріне шағымдануға тырысқан, содан кейін бұл офицер және тағы бір офицер Рохасты түнде шекараға жалғыз алып кеткен, ол жарақаттанғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған. "Need to Know" бағдарламасының эфирінен кейін 16 конгресс мүшесі Анастасио Рохастың шекаралық патруль күзетінде қайтыс болуына қатысты Әділет министрлігінің тергеуін талап етті, қазіргі таңда тергеу жүргізілуде. Ол әйелі мен бес баласын қалдырды. No More Deaths ұйымынан 2012-2015 жылдар аралығында жиналған мәліметтерге сәйкес, Аризона штатының Аривака маңындағы 800 шаршы мильдік шөлде кем дегенде 3586 галлон су жойылған. Бұл АҚШ шекаралық патруль агенттерінің мигранттарды сусыздандыруға қастылануын көрсетеді. 2018 жылдың 14 қыркүйегінде АҚШ БАҚ Гватемаладан келген 7 жасар қыз Джеклиннің АҚШ кедендік күзетінде қайтыс болғанын хабарлады. Қыздың отбасы оның өлер алдында жететін тағамы болмағанын жоққа шығарды.

According to Rodolfo Acuña, Professor Emeritus of Chicano Studies at California State University, "Mexico's Ministry of Foreign Affairs reported 117 cases of human rights abuses by US officials against migrants from 1988 to 1990, including fourteen deaths. During the 1980s, Border Patrol agents shot dozens of people, killing eleven and permanently disabling ten." On May 28, 1994, Martín García Martínez was shot by a Border Patrol agent at the San Ysidro port of entry. He died on July 3 as a result of his injuries. In May 2000, an illegal immigrant was shot in the shoulder by a border patrolman near Brownsville, Texas, and died later from the wounds. In January 2006, an eight year veteran of the Border Patrol, fearful of stones which were being thrown at him shot Guillermo Martinez Rodriguez, a known people smuggler who had been detained 11 times prior. Rodriguez, with a gunshot to the back of his right shoulder, crossed back to Mexico and was taken to the Red Cross in Tijuana where he died twenty five and a half hours later from the injury. Under the Border Patrol's use of force guidelines, agents are permitted to employ lethal force against rock throwers if they pose a threat. In January 2007, border patrol agent Nicholas Corbett shot and killed Francisco Javier Domínguez Rivera after the latter tried to smash his head with a rock according to the officer's lawyer. After the agent was acquitted of wrongdoing, a civil suit was filed on behalf of Rivera's parents. This civil suit claimed that the United States government was responsible for wrongful death of Rivera due to the fact that the agent was performing his official duty. Though the incident was recorded by surveillance cameras, the recording was not very clear. On May 28, 2010, Anastasio Rojas, a 42 year old Mexican migrant worker, was tased and beaten at the San Ysidro border crossing by more than a dozen Customs and Border Protection officers. Rojas' death was featured on the PBS News Magazine "Need to Know" in April 2012, in which several civilian eyewitnesses gave their testimony and provided two amateur videos of the event. According to the witnesses, he was facedown on the ground and handcuffed while he was being tased and beaten, all the while being surrounded by twelve officers. His pleas for help are clearly audible on the amateur footage. In the hours before Rojas' death, he had tried to file a complaint against a Border Patrol officer for kicking his injured ankle, that officer and another officer would later drive Rojas to the border alone at night, soon after Rojas sustained fatal injuries. Since the initial broadcast of "Need to Know", 16 members of congress have demanded a justice department investigation into Anastasio Rojas' death while in Border Patrol's custody, which is currently under way. He leaves behind a wife and five children. According to the data collected from No More Deaths from 2012 to 2015, there was at least 3586 gallons of water destroyed in the 800 square mile desert located near Arivaca, Arizona. This implies the intent of indirectly dehydrating migrants cause by U. S. border patrol agents. On 14 September 2018, US media reported that Jacklyn, a 7 year old from Guatemala had died while in custody of US Customs. The girl's family denied she did not have enough food to eat before she died.

Өкпелілердің өлтіруі

Time журналының хабарлауынша, 2000 жылдың бірінші жартысында АҚШ шекарасының жанындағы қақтығыстарда үш иммигрант қаза тауып, тағы жетісі жарақат алған. 2000 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Мексика мен АҚШ шекарасын кесіп өтуге тырысқан мигранттарды әрекетсіз қырғынмен өлтіру фактісі бойынша тергеу бастады және БҰҰ-ның жетекші тергеушісін осы шекаралық аймаққа жіберді. Осы жерде 74 жастағы шаруа Сэм Блэквуд, шекаралық күзетшілерге көмектесу үшін қарусыз мексикалық Еусебио де Хароны ұстауға тырысқанда, оны артына оқтап, жаралы күйі қуып жетіп, жарты мильдей жолдан кейін қансырап қайтыс болған.

Қасақана адам өлтіру

2007 жылдың 8 ақпанында ұлттығы белгісіз төрт қарулы адам Ironwood Forest ұлттық монументінде заңсыз көшіп келгендерді тасымалдап келе жатқан жүк көлігіне оқ атып, екі ер адам мен 15 жастағы қызды қаза таптырды.

Шекаралық қауымдастықтарға әсері

Мигранттардың қазасы шекара маңындағы қауымдарға қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе АҚШ-тың шағын қалалары үшін, олар жүздеген мәйітті анықтап, жерлеуге мәжбүр болды, бұл үшін жүздеген мың доллар жұмсалды. 2013 жылдың қараша айында Аризона штатының Пима округіндегі сот-медициналық сараптама бюросы 1990 жылдарға дейін сона тірелген 871 белгісіз мәйіт табылды. "Өлім болмасын" сияқты басқа да ұйымдар мигранттарға гуманитарлық көмек көрсетеді және олардың мүшелері көмекке мұқтаж мигранттарды іздеу үшін "шөлге шабуылдар" жүргізеді.

Халықаралық салдарлар

Бұл қайғылы оқиғалар АҚШ пен басқа елдер, әсіресе Мексика және Орталық Америка елдері арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді, себебі АҚШ-қа Оңтүстік-Батыс шекарасы арқылы көбінесе осы елдерден заңсыз көшіп келушілер келеді. Оңтүстік-Батыс АҚШ-тағы шетелдік консулдықтар, әсіресе Латын Америкасы елдерінің консулдықтары, шекара арқылы заңсыз көшіп келгендердің қазасына байланысты наразылық білдірді.