Кіріспе
Аэроархеология – археологиялық ескерткіштерді биіктен қарап зерттеу. Бүгінгі таңда бұл көбінесе спутниктік суреттер немесе дрондар арқылы жүзеге асырылады.
Aerial archaeology is the study of archaeological remains by examining them from a higher altitude. In present day, this is usually achieved by satellite images or through the use of drones.
Егжей-тегжейлер
Аэроархеология – археологиялық ерекшеліктерді, орындарды және ландшафттарды түсіну үшін фотосуреттердің (және басқа да бейнелердің) интерпретациясы мен талдауын қамтиды. Бұл басқа археологиялық әдістерге қарағанда беспрецеденттік масштабта контекст пен кең аумақтарды зерттеуге және тануға мүмкіндік береді. AARG (Әуе археологиясы зерттеу тобы) «әлемдегі археологиялық ескерткіштердің көп бөлігі әуе суреті арқылы, басқа зерттеу тәсілдерімен емес, табылды» деп мақтанады. Аэроархеологиялық зерттеу деректерді жинау және талдауды біріктіреді. «Әуе суреттері» деген жалпы ұғымға дәстүрлі әуе суреттері, спутниктік суреттер, мультиспектральды деректер (электромагниттік спектрдің белгілі бір толқын ұзындығы диапазондарындағы бейне деректерін түсіретін) және гиперспектральды деректер (мультиспектральды деректерге ұқсас, бірақ толықрақ) кіреді. Әуе суреттерінің кең қоры бар, олардың бір бөлігі онлайн режимінде немесе мамандандырылған кітапханаларда тегін қол жетімді. Бұл суреттер көбінесе ұшақ немесе спутник арқылы «Аумақтық зерттеулер» үшін түсірілген тік суреттер (көбінесе археологиялық мақсатта емес). Археологтар жыл сайынғы іздестірулер кезінде аз ғана әуе суреттерін түсіреді. Аэроархеология кең ауқымды археологиялық мақсаттар үшін қолданылады: жаңа орындарды табу; орындарды тіркеу; қазба жұмыстарын жүргізуге қажетті жерлерді анықтау; жеке орындардың картасын жасау; орындарды бақылау және т.б. Әуе суреттері археологиялық ландшафтты картографиялаудың негізін құрайды және әуе ресурстарын пайдалану арқылы үлкен аумақтарды зерттеу көбінесе жалғыз мүмкіндік болып табылады. Көптеген спутниктік және басқа да әуе суреттерінің банктерінің арқасында археологтар осы міндеттерді орындауға мүмкіндік беретін ресурстарға қол жеткізе алады. Әлі құжатталмаған жерлерде (немесе карталары құпия саналатын жерлерде) спутниктік суреттер қазба жұмыстары үшін базалық карталарды ұсыну үшін маңызды. Деректерді талдау үшін әуе суреттерін арнайы білімді пайдалана отырып талдау және интерпретациялау қажет. Бұл формаласу процестерін, сондай-ақ қазіргі заманғы және ландшафт тарихын түсінуді қамтиды. Көбінесе аэроархеология интерпретацияға көмектесетін компьютерлік бағдарламаларды (мысалы, Географиялық ақпараттық жүйелерді) пайдалана отырып жүргізіледі. Әуе суреті әдістемелік тұрғыдан объективті және эмпирикалық көрінгенімен, интерпретация кезіндегі пікірлер сияқты ескеруге лайық субъективтілік бар, сондай-ақ интерпретацияны сипаттамамен шатастыру сияқты қателер де болуы мүмкін. «Ауадан: Әуе археологиясын түсіну» еңбегінде Брофи мен Коули «әуе археологиясында археологиялық жазбаны құруда жеке тұлғаның басқа салаларға қарағанда үлкен рөл атқаратынын» айтады. Мысалы, авиациялық археологияда субъективті шешімдерге қайда және қашан ұшуға, қандай нысандарды зерттеуге, нені және қалай суретке түсіруге, нені каталогтауға және деректерді қалай интерпретациялауға шешім қабылдау кіреді.
Аэрофотография
Әуе суреттерін көлбеу және тік түсірілген суреттерге бөлуге болады.
Көлбеу бейнелер
Көлбеу түсірілген суреттер бұрышпен жасалады, бұл күн сәулесінің көлеңке арқылы жер бетіндегі физикалық нысандарды жарыққа шығаруға мүмкіндік береді. Бұл суреттер қозғалыс бойынша модельдеу бағдарламалық жасақтамасымен (SFM) бірге 3D модельдер құру үшін қолданылады.
LIDAR
LIDAR (жарық анықтау және қашықтық өлшеу) немесе ALS (әуедегі лазерлік сканерлеу) ұшақтан жерге лазерлік сәулелер жіберіп, олардың кері шағылысуын тіркеу арқылы ландшафт ерекшеліктерін жазады. Бұл топографияны құжаттау және цифрлық биіктік модельдері сияқты деректерді визуализациялау үшін қолданылады. LANDSAT суреттері ірі масштабты нысандарды, мысалы Сауд Арабиясы шөлінен Кувейтке дейін созылған ежелгі өзен арнасын анықтауға көмектесті.
IKONOS және QuickBird
Суреттері көпшілікке қолжетімді спутниктер қатарында IKONOS және QuickBird бар. Бұл суреттерді әуе суреттері сияқты пайдалануға болады, олардың ажыратымдылығы тиісінше 1 метр және 60 сантиметрді құрайды. NASA Worldwind бүкіл әлемді қамтиды, бірақ ажыратымдылығы төмендеу. Ол жер бетін зерттеуге қарағанда жылдам және аз уақытты қажет етеді.
АСТАР
Жер бетінің температурасы, шағылысуы және биіктігі карталарын жасау үшін кеңейтілген ғарыштық жылулық эмиссия және шағылыс радиометрі (ASTER) пайдаланылды. (Бұл мәселені толыққанды түсіну үшін одан әрі зерттеу қажет). Осы арқылы әуеден алынатын әдістердің археологиялық іздеуді жеңілдетуге және мүмкіндіктердің шегін кеңейтуге қаншалықты күшті әсер ететінін көреміз.
Хомс, Сирия
Сирияның Хомс қаласында әртүрлі спутниктік суреттерді бірге қолданудың қызықты мысалын көреміз. Бұл аймақ археологиялық зерттеулер жүргізудегі қиындықтарымен әйгілі болғандықтан, әуедегі барлау үшін өте қолайлы. Мәселенің бірі – жер бедерінің алуан түрлілігі, ол нысандарды жасыруы мүмкін. Көне заманғы ауыл шаруашылығы көбінесе терең жырту (археологиялық жазбадан көптеген төбелер мен төмен жатқан жерлерді жояды) сияқты амалдар арқылы қалдықтарды жасырады. Сонымен қатар, әртүрлі типтегі/тығыздықтағы өсімдіктер нысандарды жиі жасырып, оларды көруге кедеріл келтіреді. Хомс жобалары CORONA, LANDSAT, IKONOS және Quickbird суреттерін "адам мен қоршаған ортаның ұзақ мерзімді өзара әрекеттесуін" бақылау және 630 км² аумақтағы ландшафтты кеңінен бағалау үшін біріктірді, бұл аймақта бұрын қалдықтардың немесе әуе суреттерінің базасы болмаған. Далалық жұмыстар барысында осы спутниктік суреттер техникасының әртүрлі қолданылулары мен қабілеттері анықталды, бұл археологиялық зерттеудің бірнеше әдістерін бірлесіп пайдаланудың маңыздылығын көрсетті. LANDSAT суреттері Quickbird және IKONOS-қа қарағанда төмен ажыратымдылығына байланысты нысандарды анықтау және картаға түсіру үшін жеткіліксіз болды, бірақ қоршаған ортаны сипаттау және өзгерістердің қарқынын бейнелеуде табысты болды. CORONA суреттері бір кезеңдік нысандарды табысты анықтады, ал IKONOS оларды анықтамады. Сонымен қатар, CORONA суреттері ежелгі егіс жүйелерін және егістіктердегі егіс іздерін ашуға көмектесті, бұл ертедегі су арналарын көрсетті. Осы жағдайда спутниктік суреттерді көзбен анықтау және түсіндіру LANDSAT суреттерін өңдеуден гөрі тиімдірек болды. Түсіндірулер нәтижесінде археологиялық орындар төмен рельефті топырақ белгілері бар төбелер ретінде анықталды, "қалдықтары ені 1 метрден кем қабырғалардан бастап, көп кезеңді қоныстарға дейін жетеді". Жобалардың барлығы әуедегі археологияның археологиялық зерттеулер үшін қаншалықты құнды екенін көрсетті, әсіресе басқа әдістер қолданылмайтын жерлерде.