Кіріспе

Италиялық футболшы және саясаткер (1943 жылы туған)

Джованни "Джанни" Ривера (18 тамыз 1943 жылы туған) – итальяндық саясаткер және бұрынғы футболшы, шабуылдаушы жартылай қорғаушы. Медиада Италияның «Алтын баласы» деп аталған ол, 1959 жылы туған қаласы «Алессандрия» клубында карьерасын бастағаннан кейін, клубтық карьерасының көп бөлігін итальяндық «AC Milan» клубында өткізді. 1960 жылы «Миланға» қосылғаннан кейін, ол отандық және еуропалық футболда жоғары жетістіктерге қол жеткізіп, үш «Серия А» титулын және екі Еуропа кубогын жеңіп алды. Сонымен қатар, ол он екі маусым бойы команданың капитаны болды және бірнеше басқа да кубоктарды жеңіп алды. Халықаралық деңгейде Ривера 1962-1974 жылдар аралығында Италия құрамасы сапында 60 рет ойнап, 14 гол соқты. Ол 1962, 1966, 1970 және 1974 жылдарғы төрт Әлем чемпионатына қатысты. Ривера 1970 жылғы Әлем чемпионатының жартылай финалында Италияның Батыс Германияны 4:3 есебімен жеңіп, команданы финалға жеткізгендегі шешуші голды соққандығы үшін кеңінен еске алынады. Алайда, финалда Бразилияға 4:1 есебімен жеңіліп қалды. Ривера 1968 жылы өз жерінде өткен Еуропа чемпионатын жеңген алғашқы итальяндық команданың құрамында болды және Италия атынан 1960 жылғы Римдегі жазғы Олимпиада ойындарында төртінші орынға ие болды. Ривера – жоғары техникалық дағдыға, керемет көру қабілетіне ие, гол соғуға бейімделген, әдемі, тиімді және шығармашылық шабуылдаушы ойыншы. Ол футболдық интеллектісі, көшбасшылық қасиеттері, дұрыс мінез-құлқы және класы үшін жоғары бағаланды. Ол барлық уақыттағы ең үздік паскерлердің және ең талантты шабуылдаушы ойыншылардың бірі саналады, өйткені ол керемет пастар мен нәтижелі пас беруге қабілетті. Өз буынының ең үздік ойыншыларының бірі, барлық уақыттағы ең ұлы итальяндық футболшылардың бірі және кейбірлердің пікірінше, Италияның ең ұлы ойыншысы ретінде танылған ол 1969 жылы «Алтын допқа» ие болды және IFFHS-тің 20 ғасырдың ең үздік футболшысы сайлауында 19-орынды иеленді. 2015 жылы ол Италияның спорттық Даңқ залына енгізілген 100 спортшының ішіндегі алғашқы итальяндық футболшы болды. 2004 жылы Пеле Ривераны ФИФА-ның 100 ең үздік футболшысы тізіміне қосты, ал ол УЕФА-ның Алтын мерейтойлық дауыс беруде 35-орынды иеленді. 1979 жылы футболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ривера «Миланның» вице-президенті болды, ал 1987 жылы саясатқа қатысты. 2013 жылы ол Италия құрамасының жасөспірімдер секторының президенті болып тағайындалды.

Ерте өмір

Ривера Пьемонт аймағының Алессандрия қаласында Эдера мен Терезио отбасында дүниеге келді. Оның әкесі теміржол қызметкері болған. Джанни футболға жергілікті ASD Don Bosco клубында ойнай бастады, сол жерде оны бұрынғы «Милан» жартылай қорғаушысы Франко Педрони байқап алды, ол сол кезде «Алессандрия» командасының көмекші жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, осының нәтижесінде Ривера 13 жасында жергілікті «Серия А» командасына қосылды.

1959-1962 жж.: "Алесандрия" клубында дебют, "Милан" клубында алғашқы жылдары және алғашқы "Скудетто"

"Ол – ерекше сезімтал, әсем жас ойыншы." Жозеппе Меацца Ривераның "Милан" сапында алғашқы ойынын көргеннен кейін осылай бағалаған. Ривера туған қаласының жастар футбол академиясының тәрбиесі болды; ол 1958 жылы негізгі құрамға қосылды және 2 маусым 1959 жылы, он бес жас, тоғыз ай және он бес күнде "Алессандрия" сапында "Интернациональ" клубына қарсы Серия А-да дебют жасады, ойын 1–1 есебімен аяқталды; сол жылы 25 қазанда "Сампдория" клубымен өткен ойында өздігінен гол соғып, Серия А-дағы алғашқы голын енгізді. Ол Серия А-да дебют жасаған үшінші ең жас ойыншы, тек Амедео Амадей мен Пьетро Пеллегриден кейін, және Серия А-дағы екінші ең жас гол соққан ойыншы, тек Амадейден кейін. "Алессандрия" клубының лигадан түсуіне қарамастан, Ривераның маусым бойғы өнері "Милан" клубының назарын аударды, сол жылы клуб жас ойыншыны "Алессандриядан" тағы 65 миллион лираға сатып алды, оның жалпы трансферлік сомасы сол кезде 130 миллион лираны құрады; "Милан" клубының "Алессандрияға" төлеген трансферлік ақысына Джанкарло Мильявакканың сатылуы және Серджио Беттинидің жалға берілуі де кірді. Ривераның "Алессандрия" сапындағы соңғы ойыны 19 маусым 1960 жылы "Ла Шо-де-Фонд" клубына қарсы өткен матчта 2–0 есебімен жеңіліспен аяқталды, бұл "Коппа делле Альпи" турнирінің алғашқы ойыны болды. "Милан" сапындағы алғашқы маусымында ол Чезаре Малдини, Джованни Трапаттони, Дино Сани, Фабио Кудичини және Хосе Альтафини сияқты бірнеше легендарлы ойыншылармен бірге ойнады, бірден негізгі құрамға еніп, Милан лига маусымын екінші орында аяқтағанда 10-шы нөмірлі жейдеге ие болды. 1961–62 маусымында жаңа бас тренер Нерео Рокконың басшылығымен ойын уақытын алуға күрескеннен кейін, сондай-ақ "Виченца" және "Ювентус" клубтарына жалға берілу мүмкіндігі де қарастырылды, Ривера негізгі құрамға оралып, лигада 10 гол соққанда "Милан" клубымен алғашқы "Скудеттосын" жеңіп алуда шешуші рөл атқарды; 8 сәуір 1962 жылы "Торино" клубына қарсы өткен титул үшін шешуші матчта Ривера 4–2 есебімен жеңіске ұласты, "Милан" клубты екі тур бұрын жеңімпаз деп жариялады. Мансабы бойында Ривера легендарлы бас тренермен және "катеначчо" тактикасының шеберімен маңызды қарым-қатынас орнатты; ол Рокко басшылығымен клубтың табыстарына үлкен үлес қосты, ол Ривераның айналасында еңбекқор, жеңіске ұмтылатын команда құрды, бұл жартылай қорғаушының шығармашылық ойын стилін толықтырды. Маусым бойғы өнері үшін 13 мамыр 1962 жылы, он сегіз жасында Ривера Италия құрамасы сапындағы алғашқы ресми матчын Чилиде өткен әлем чемпионатына қатысты.

1962-1970: AC Milan-мен халықаралық табыстар

Ривераның 1962 жылы Нерео Рокко басшылығымен «Миланмен» жеңгені, командаға 1962 жылы Еуропа кубогына қатысуға мүмкіндік берді және сол жылы «Алтын доп» сыйлығында алтыншы орынды иеленді. Өзінің көрсеткен ойыны үшін Ривера сол жылы беделді «Алтын доп» сыйлығының екінші орынын алды, оны ресейлік қақпашы Лев Яшин жеңіп алды. 1967–68 маусымда Нерео Рокко клубқа оралып, Ривераның төңірегінде команданың шабуылын жаңартты; нәтижесінде «Милан» екі жүлдеге қол жеткізді – «Скудетто» және Кубок иелерінің кубогының финалында «Гамбург СВ» клубын 2:0 есебімен жеңді. Ривера Серия А-да 11 гол соқты, ал «Милан» лига титулын екінші орынды алған «Наполиден» тоғыз ұпай артықшылықпен жеңіп алды; ол сондай-ақ сол жазда Италия құрамасымен ойнады, команда өз жерінде 1968 жылғы Еуропа чемпионатын жеңіп алды. Журналист Джанни Брера оны Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең ұлы итальяндық футболшы деп атады. Барлығында Ривера 684 ойында барлық клубтық жарыстарда 170 гол соқты. Италия құрамасында Ривера 1962 жылғы 13 мамырда Бельгияға қарсы өткен сыртқы ойында 3:1 есебімен жеңіске жетіп, дебют жасады. Ол ұлттық құрамамен Чилиде өткен 1962 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қатысты және Италия үшін алғашқы жарыс және әлем чемпионатына қатысты, 31 мамырда Батыс Германияға қарсы 0:0 есебімен тең түсті; алайда, Италия көңіл көншіліксіз болды және даулы бірінші кезеңде жарыстан шығып қалды. Кейін Ривера 1966 жылы Англияда өткен ФИФА әлем чемпионатына Италия құрамына енді; турнир барысында Ривера Эдмондо Фаббридің қорғанысқа бағытталған тактикасын сынады, ал италиялықтар Солтүстік Кореяға күтпеген жеңіліспен аяқталған соңғы топтық матчынан кейін тағы да бірінші кезеңде жарыстан шығарылды. Брейра Ривераны осы жағдайда жақсы өнер көрсеткен жалғыз итальяндық футболшы деп атады. Италиямен екі көңіл көншіліксіз турнирден кейін Ривера Хеленио Эррера басшылығымен итальян құрамасынан шығарылды, ол негізінен «Интер» клубының ойыншыларын алаңға шығарды; Ривераны итальян құрамасына қайтару үшін Брараның талап етуіне ғана мүмкіндік болды. Ферруччо Валькареги басшылығымен Ривера 1968 жылы өз жерінде бірінші Еуропа чемпионатын жеңген Италия құрамасының құрамында болды; алайда, турнирде жеңімпаздың медалін алғанмен, Ривера жартылай финалдық матчтың басында жарақат алғаннан кейін Югославияға қарсы финалдық ойынды жіберіп алды. Ойынның барлық кезеңінде бұлшық еттерінің ауыруымен ойнағанына қарамастан, Ривера жартылай финалда жақсы өнер көрсетті. Сонымен қатар, 1970 жылғы әлем чемпионатында итальяндық жаттықтырушы Ферруччо Валькарегги Ривера мен оның оң жақтағы ойыншы-жасаушы Сандро Маццоланың бір алаңда бірге ойнай алмайтынына сенді, өйткені олар бәсекелес клубтар үшін ұқсас позицияларда ойнады. Ривера сол кездегі екі жұлдыздың ішіндегі ең танымал болғанымен, Валькарегги Маццоланы жылдамдығы, төзімділігі, жоғары жұмыс қабілеті және күшті физикалық қасиеттері үшін турнирде маңызды деп санады және Ривера Италияның алғашқы екі топтық матчынан қалыс қалды, оның болмауы «асқазан проблемаларына» байланысты деп айтылды; ол турнирде алғаш рет Италияның соңғы топтық матчында, 11 маусымда Израильге қарсы 0:0 есебімен тең түскен кезде, Анджело Доменгинидің орнына алаңға шықты. Ривераның итальяндық жаттықтырушылармен ойын уақытының шектеулі болуымен жиі дауласуына байланысты, оның кеңесшісі Рокконы ұшақпен әкелуге тура келді. Алайда, турнирдің екінші кезеңінде итальяндық шабуыл жарқын болған жоқ. Ривераның ойын стилі Маццолаға қарағанда аз жүгіруді, физикалық күшті, тактикалық тәртіпті және доптан алыс жұмысты қажет етсе де, Италияны қорғаныста аз жинақталған және осал етті, сонымен қатар оның командасына жартылай алаңдағы ойынды бақылауға мүмкіндік берді. Ривераның ойынды басқару, ұзын пас беру және команданың шабуылшыларына көбірек мүмкіндіктер жасау қабілеті. Маццола асқазан тұмауымен ауырып, нокаут кезеңіне толық жарамдылықпен дайындала алмаған кезде, Валькарегги екі ойыншыны ойнату және олардың қабілеттерін барынша пайдалану үшін даулы шешім тапты: жылдам және еңбекқор Маццола бірінші жартылайда бастады, ал Ривера жартылай уақытта алаңға шықты, қарсылас командалар шаршағанда және ойын темпі баяулағанда, оған гол соғу мүмкіндіктерін жасауға көбірек уақыт берілді; бұл стратегия кейін «стаффетта» (эстафета) деп аталды. Осы стратегиямен Ривера Италияның 14 маусымда өткен ширек финалда Мексиканы 4:1 есебімен жеңіп, гол соқты және Луиджи Риваның екі голына да көмектесті, турнирдің нокаут кезеңінде шабуылдағы ең табысты серіктестік құрды. «Мен өзіме-өзім дедім, мен үшін допты алып, бәрінен өтіп, гол соғудан басқа жол жоқ», – деді Ривера 1970 жылғы әлем чемпионатының жартылай финалында Батыс Германияның уақытша теңдестіруіне әкелген қатесінен кейін және бір минуттан соң жеңіс голын соққан алдындағы ой-сезімі туралы. Ривера 1974 жылғы ФИФА әлем чемпионатына да қатысты, Италия құрамасында 10-нөмірлі жейдемен ойнады және соңғы рет Маццоламен бірге алаңға шықты, ол қанатта ойнады. Ол команданың ашылу топтық матчында Гаитиге қарсы гол соқты, бірақ қартайған итальяндықтардың Польшадан 2:1 есебімен жеңіліске ұшыраған шешуші топтық матчында ойнамады. 1974 жылғы әлем чемпионатындағы жеңіліс Ривераның халықаралық карьерасының соңына белгі салды; Италия құрамасымен оның соңғы ойыны 19 маусымда Аргентинаға қарсы өткен топтық матчта 1:1 есебімен тең түскен кезде болды. Барлығында ол Италия үшін 60 ойын ойнады, 14 гол соқты; ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италия құрамасы үшін ең көп гол соққан екінші жартылай қорғаушы, Даниеле Де Россиден кейін, және жалпы Италия құрамасы үшін үшінші ең көп гол соққан жартылай қорғаушы, Адольфо Балонсьери мен Де Россиден кейін. Ривера Италиямен төрт әлем чемпионатына қатысты, барлығында 9 ойын ойнады және 3 гол соқты. Ол ұлттық құраманы төрт рет капитандыққа тағайындалды.

Ойын стилі

"Әрине, ол көп жүгірмейді, бірақ егер мен жақсы футбол, шығармашылық, жағдайды біріншіден тоқсанға дейін өзгерту өнерін көргім келсе, осының бәрін тек Ривера ғана жарқырауымен сыйлай алады. Мен асыра айтқым келмейді, себебі бұл тек футбол, бірақ Ривера – бұл барлық жағынан да гений." – Ривера туралы Нерео Рокко. Ривера орталық немесе шабуыл шебінде кез келген позицияда ойнай алатын, бірақ көбінесе еркін рөлде, терең жатқан ойыншы ретінде, шабуылға бағытталған орталық жартылай қорғаушы (итальян тілінде "меццала" деп аталады) немесе көбінесе шабуылшының артында классикалық 10-шы нөмір ретінде пайдаланылды; кейде терең жатқан немесе ішкі қанат ретінде де ойнады, ал мансабының басында тіпті кейде "Алессандрия" клубында негізгі шабуылшы, ал Италия Олимпиада құрамасында, әсіресе алаңның оң жағында қанат шебінде де ойнады. Ол қорғанысқа қабілетті болмаса, сондай-ақ айтарлықтай төзімділік пен жылдамдықтан, кішкентай бойы мен жіңішке дене бітімінен туындаған физикалық қасиеттері де жеткіліксіз болды, бірақ ол өте талантты оң жамбас ойыншысы болды, көрікті ойынымен, тактикалық зирықтығымен және нашар қорғаныс жұмысына қарамастан тиімді ойын стилімен танымал болды. Ривераның допты ұстау, дриблинг және тамаша техникасы, сондай-ақ жылдам қозғалысы, қысқа қашықтыққа үдеуі, ептілігі мен доппен тепе-теңдігі жоғары бағаланды, бұл оған жылдам бағыт өзгертуге және ойыншыларды оңай доппен асып өтуге мүмкіндік берді. Оның шеберлігіне, техникалық қабілетіне және доппен әдемі өтеуіне қарамастан, Ривера бірге-бірге жағдайларда қорғаушыларға қажетсіз қиындық тудырудан, әртүрлі әрекеттер жасаудан немесе жеке дриблингке барудан аулақ болды, әсіресе мансабының соңында, егер ол мұны қажет деп санамаса; сондықтан ол тиімді ойыншы ретінде танылды, ол командасына дәл пас беру және шабуылдық қозғалыс арқылы кеңістік пен мүмкіндіктер жасауды ұнатты. 2011 жылы бұрынғы ойыншы және УЕФА президенті Мишель Платини Ривераны спорт тарихындағы ең ұлы пас берушілердің бірі деп атады. Ол сондай-ақ стандарттық жағдайларда және пенальтилерді орындауда да дәл болды. Ривера – барлық уақыттағы ең талантты шабуылдық ойыншылардың бірі және өзінің буынының ең үздік футболшыларының бірі деп есептеледі.

Жеке өмір

Ривера Лора Маркониге үйленген; олардың екі баласы бар: Шанталь (1994 жылы туған) және Джанни (1996 жылы туған). Оның тағы бір қызы Николь (1977 жылы туған), ол итальяндық бұрынғы актриса және тележүргізуші Элизабетта Вивианимен қарым-қатынаста болған кезде дүниеге келген. 2012 жылы Ривера Rai 1 телеарнасындағы «Жұлдыздармен билеудің» (Ballando con le Stelle) сегізінші маусымына қатысты.