Кіріспе

Паленсия (paˈlenθja) – Испанияның Кастилия және Леон автономды облысында орналасқан қала. Бұл Паленсия провинциясының астанасы және ең көп халқы бар муниципалитеті. Иберия түбегінің солтүстік-батысында, Ішкі жазықтықтың солтүстік бөлігінде орналасқан қала, Каррион өзенінің сол жағасында жатыр. Аймақтық деңгейде Паленсия Вальядолид және Бургос қалаларымен бірге экономикалық өріс құрайды. 2017 жылғы деректер бойынша, муниципалитетте 78 892 адам тұрады.

География

Паленсия Испанияның орталық жазық алқабының, Месета Центральдың солтүстігінде, Каррион өзенінің аңғарында, өзеннің Писуергаға құятын жерге жақын орналасқан. Бұл өзен қаладан өтіп, төрт аралшық құрайды, олардың ішінде Дос Агуас және Сотильо ең ірілері. Паленсия Мадридтен шамамен 190 км солтүстікте, ал Кастилия мен Леонның астанасы Вальядолидтен 40 км солтүстікте жатыр. Қаланың солтүстік-шығысында екі төбе орналасқан. Ең жақын төбеде 30 метрлік Христо дель Отеро мүсіні тұр, ол әлемдегі төртінші биік Христиан мүсіні. Паленсия қаласынан 6 км қашықтықтағы жазықта, "Монте эль Вьехо" ("Ескі тау") деп аталатын үлкен орман бар. Бұл саябақ жергілікті тұрғындар арасында танымал демалыс орны. Кастилья каналы қаланың жанынан өтеді. Паленсия муниципалитетіне 14 км қашықтықтағы Паредес-де-Монте ауылы кіреді.

Климат

Паленсия аймағында континенталды Жерорта теңізі климаты басым, мұнда қыстар салқын және суық болады. Бұл биіктігімен (749 м) және теңізден оқшауланғандықтан болады, сондай-ақ суық желдердің әсерінен, қыста қар жауатын күндер де кездеседі, ал ең төменгі температура көбінесе 0°C (32°F) төмен болады. Каррион өзенінің жанында тұман жиі пайда болады. Жазда ауа температурасы ыстық, шілде айында 30°C (86°F) жоғарылайды, ал кейде 38°C (99°F) дейін көтерілуі мүмкін. Паленсияның биік орналасқандығына байланысты, түнгі температуралар салқынырақ болады, нәтижесінде жаз айларында орташа температура төмендейді. Жауын-шашын мөлшері орташа деңгейде, бірақ жыл бойында байқалуы мүмкін (шілде және тамыз айларын қоспағанда). Жаз және қыс – ең құрғақ маусымдар, жауын-шашын көбінесе күз және көктем айларында жауады. Қыста жеңіл жаңбырлар жиі болады, ал жазда сирек жаңбыр және күркіреген дауылдар кездеседі. Қар жауу сирек құбылыс, жыл бойы желтоқсан, қаңтар және ақпан айларында бірнеше күн ғана қар жауады, бірақ қараша немесе наурыз айларында да қар жаууы мүмкін.

Ежелгі дәуір

Бекітілген келт-ибериялық елді мекен Страбон мен Птолемейдің жазбаларында Паллантия (Παλλαντία) деп аталады, бұл индоевропалық түбір "пала" ("жайлау") дегеннен туындауы мүмкін. Бұл Ваккей тайпасының бас қаласы болған, бірақ Страбон оны дұрыс емес Ареваци тайпасына жатқызған. Қала б.з.д. 2-ші ғасырда римдіктер тарапынан аштыққа ұшыратылып, Hispania Tarraconensis провинциясына, Colonia Clunia Sulpicia (қазіргі Клуния) билігіне қосылды. Шағын римдік гарнизондық қала белсенді монета соғу орталығы болғанымен, оны қоршаған аумақтағы кеш антикалық рим виллаларымен салыстырғанда маңызсыз еді. Археологтар Ла-Ольмеда және "Кинтаньилья-де-ла-Куэса" жерлерінде мозаикалық едендердің әдемі қиыршықтарын тапты. 5-шы ғасырдың галисиялық жылнамашысы Идацийдің мәлімдемесіне сәйкес, Паленсия қаласы суевтерге қарсы вестготтар соғысында (457 жылы) жартылай қиратылды: бұл оқиға Теодорих II билік құрған кезеңге келеді, оның билік орталығы сол кезде әлі де шығысқа қарай, Аквитанияда орналасқан. Дегенмен, вестготтар аумақты басып алғаннан кейін, олар Campos Góticos ("Гот далалары") құруда римдік ауылдық вилла жүйесін сақтап қалды.

Негізгі көрікті жерлер

Каррион өзенінің үстіндегі римдік көпір ортағасырлық үш аркалы көпірмен ауыстырылды: қаланың ескі бөлігі сол жағалауда, ал қазіргі қалалық құрылыстар оң жағалауда орналасқан. Алғашқы тұрғындар оң жағалауға қоныстанған, бірақ жиі су тасуларға байланысты кейін жоғарырақ орналасқан сол жағалауға көшкен. Ла Ольмеда римдік вилласы (Villa Romana de La Olmeda) – біздің заманымыздың 4-ші ғасырында салынған, жақсы сақталған үй. 27 бөлмеден және 3000 шаршы метр аумақтан тұратын бұл ғимарат ең алдымен мозаикаларымен танымал, олардың ең маңыздылары мифологиялық сахналарды бейнелейді және оларды негізгі залда табуға болады. Вилланың бірнеше бөлмесінде римдік гипокаусттардың қалдықтары сақталған. Бас ғимараттан басқа, вилла аумағында көптеген зираттар мен римдік моншалар сияқты басқа да римдік қираған орындары бар. Ескі қала қабырғалары 10 метрден биік болған және олардың іздері әлі де көрініп тұр; олардың бойындағы аламедалар немесе серуендеу жолдары 1778 жылы салынған.

Білім

Испаниядағы алғашқы университет, Паленсияның студиум генералесі 1208 жылы Альфонсо VIII құрған, алайда, бұл оқу орны одан көп ұзамай жабылды. 13 ғасырдың ақыны Гонсало де Берсео және Доминикан католик орденінің негізін қалаушы әулие Доминик университеттің қысқа ғана өмір сүрген кезеңінде оқыған. Паленсиядан келген оқытушылар өркендеген Саламанка университетіне және Вальядолид университетіне қоныс аударды, бірақ маңызды діни ордендер Паленсия епископының басшылығымен Паленсияда қалды. Вальядолид университетінің (UVA) 2002 жылы ашылған Паленсияда кампусы бар (Campus de Palencia).

Пойызбен

Қалада Испанияның солтүстік және солтүстік-батыс теміржол қатынастарының торабы ретінде стратегиялық маңызға ие болғандықтан, қыжылған теміржол стансасы бар. Паленсия теміржол стансасынан Вальядолид Кампо Гранде, Мадрид (Шамартин және Принсипи Пио), Леон, Бургос, Витория-Гастейс және Сантандер қалаларына бірнеше пойыз қатынайды, сондай-ақ Барселона Сантсқа, Бильбао Абандоға, А Коруньяға, Сантьягоға, Овьедоға және Сарагоса Делисиасқа күніне 3 пойыз, Альбасете Лос Льянос пен Аликантеге күніне 1 пойыз жүреді.

Әуе көлігі

Вальядолид әуежайы қалаға ең жақын әуежай, қашықтығы 45 шақырым. Барселона, Валенсия, Париж, Брюссель және басқа да қалаларға күнделікті рейстер ұшып тұрады.

Тұрақты мобильділік

Паленсия тұрақты көлік құралдары саласында күш-жігер жұмсап жатыр, мысалы, тегін велосипед беру жүйесін кеңейту, қала орталығында жаяу өтетін аймақтарды құру және экологиялық тұрақты қоғамдық көлікті қолдау.

Жергілікті тағамдар

Паленсияның басты ерекшелігі – жергілікті өндірілген лечазо (сүтімдік қозы). Дәстүр бойынша сүтімдік қозы ағаш пеште баяу пісіріліп, салатпен бірге беріледі. "Menestra de Verduras" – испандық ветчина, пияз, сарымсақ және дәмдеуіштер қосылып кесілген көкөністердің қоспасы, бұл да дәстүрлі тағам. Паленсияда салат, пиязша, жабайы саңырауқұлақтар, бұрыш, спаржа, эндив және бұршақтардың көптеген түрлері ұсынылады. Ақ бұршақ және жаңғақ сияқты кейбір бұршақтар әсіресе дәмді және хоризо қосылып ыстық тағамдарда пісіріледі. "Sopa de ajo" – қыста жасалатын дәстүрлі сарымсақ сорпасы, паприка, су және сарымсақ қосылған наннан дайындалып, баяу пісіріледі. Сорпа берілген кезде оған көбінесе шикі жұмыртқа қосылады. Морсилла – шошқаның қанынан жасалған қара шұжық. Кастилияда шошқаның қанына шошқа майы, пияз, шөптер және дәмдеуіштер қосылады; күріш қосылуы ерекше текстура мен дәм береді. Ішкі аймақ болғанына қарамастан, балық та кеңінен тұтынылады. Кантабрия теңізінен әкелінген қызыл лаке және минтай Паленсия асханасының маңызды бөлігі болып табылады. Тұздалған треска да жиі дайындалады. Кантабрика тауларынан ағып жатқан өзендер беконмен қуырылған әйгілі форель әкеледі. Дөңгелек шабақ қалың томат және пияз соусымен пісіріледі. Паленсияда фабиола, роска немесе нан сияқты әртүрлі нан түрлері бар. Паленсия провинциясының кондитерлік өнімдері жақсы танымал. Күріш пудингі және "leche frita" немесе қуырылған сүт (сүт, қант, ұн және корица қоспасы, дәмді және желе тәрізді текстурасы бар) сүйікті десерттер. Паленсия сонымен қатар шарап өндіруші. "Arlanza" атауымен сертификатталған шараптар Рибера-дель-Дуэро және Торо шараптарына ұқсас дәмге ие болып, жақсарып келеді.