Эстондық саяхатшы Эгар Сависаар: Өмір және саяси жолы
Edgar Savisaar
Эстондық саяхатшы Эдгар Сависаар (1950-2022) – Эстонияның экс-премьер-министрі, Таллин қаласының бұрынғы мэрі. Өмірі, саяси жолы мен коллективизацияға қарсылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстониялық саясаткер (1950–2022)
Estonian politician (1950–2022)
Эдгар Сависаар (31 мамыр 1950 – 29 желтоқсан 2022) – эстондық саясаткер, Эстония Халық фронты мен Орталық партияның негіс қалаушыларының бірі. Ол Эстонияның бас министрі міндетін атқарған, ішкі істер министрі, экономика және коммуникация министрі, сондай-ақ Таллин қаласының екі рет мэрі болды.
Edgar Savisaar (31 May 1950 – 29 December 2022) was an Estonian politician, one of the founding members of Popular Front of Estonia and the Centre Party. He served as the acting Prime Minister of Estonia, Minister of the Interior, Minister of Economic Affairs and Communications, and twice mayor of Tallinn.
Ерте өмір және білім
Сависаар 1950 жылы Харку түрмесінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Эльмар Сависаар (1911–1970) және Мари Сависаар, туған тегі Бурешин (1912–1984) – Тарту округінің Вастсе Кусте ауылынан шыққан шаруалар болатын. Екеуі де 1949 жылы ұжымдастыруға қарсылық көрсеткені үшін сотталған. Оқиғалар, физикалық қақтығысқа дейін жеткен, колхоз белсенділері Сависаарлардың екі сиырын (Маржа және Окса аталған), шошқасын, жылқымен тартатын шөп шабу машинасы, көктемгі тісті тырма және басқа да шаруашылық құралдарын мемлекеттік меншікке алуға келген кезде басталды. Эльмар 15 жылға, ал Мари 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 1950 жылдың күзінде Мари амнистия бойынша түрмеден босатылып, ұлымен бірге Вастсе Кустеге қайтып келді. 1952 жылы Эльмар айыптаулардың бірінен ақталды, ал екінші жағдай бойынша жаза 2,5 жылға дейін қысқартылды, ол өтелгені есептелді және ол түрмеден босатылды.
Savisaar was born in the Harku Prison in 1950. His parents Elmar Savisaar (1911–1970) and Marie Savisaar née Burešin (1912–1984) were farmers from Vastse Kuuste, Tartu County, who both had been convicted in 1949 of resisting collectivization. The events, which had culminated with physical conflict, had started when kolhoz activists came to nationalise Savisaar couple's two cows (named Marja and Oksa), a pig, a horse drawn hay rake, a spring tooth harrow, and other farming equipment. Elmar was sentenced to 15 years and Marie to 5 years in prison. In the autumn of 1950, Marie was released from prison under an amnesty and returned to Vastse Kuuste with her son. In 1952, Elmar was acquitted of one of the offences, and the sentence for the second episode was reduced to 2.5 years, which was deemed to have been served, and he was released from prison.
Мансап
1980 жылдан 1988 жылға дейін Сависаар экономиканы жоспарлаумен айналысатын кеңестік эстондық мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеді. 1988–1989 жылдары "Mainor" консалтингтік фирмасының академиялық директоры болды. Сәуірде ол 1920 жылдан бері КСРО-да Коммунистік партиядан тыс алғашқы жаппай саяси ұйымға айналған Халық фронтын (Рахваринин) құрды. Бастапқыда перестройканы қолдау үшін құрылған, бірақ ақырында Эстонияның ұлттық тәуелсіздігі туралы идеялар қалыптасты. Бұл процесс, басқа бірнеше процестермен бірге, Кеңес Одағының ыдырауына әкелді. 1989 жылы Эстон КСР Министрлер Кеңесінің төрағасының орынбасары және Мемлекеттік жоспар комитетінің басшысы болды. 1990 жылы ол Экономика министрі болды. 3 сәуір 1990 жылы ол Министрлер Кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. 20 тамыз 1991 жылы Эстония тәуелсіздігін жариялағаннан кейін ол Эстония Республикасының бірінші премьер-министрі болды. Оның үкіметі 29 қаңтар 1992 жылға дейін қызмет етті, содан кейін қосымша проблемалар мен экономиканың үдемелі құлдырауынан кейін отставкаға кетті. Оның үкіметтік қызметінің көп бөлігі гиперинфляциямен және тауарлар тапшылығының күшеюімен сипатталды. "Сатып алу карталары" мен азық-түлік талондары енгізілді. 1991/1992 жылдардың қысында отын тапшылығына байланысты Таллинның жатақханалық аудандарын эвакуациялауға дайындық жүргізілді. 31 желтоқсан 1991 жылы адамдар нан кезектерінде сағаттап тұрды, көптегені нансыз қалды. 1992 жылдың қаңтарында май дүкендерден жоғалып кетті. Сависаар Халық фронты, солшыл партиялар мен Интерхәрәкәттың көпшілік қолдауымен сенімсіздік дауысын жеңіп алды, бірақ төтенше жағдай режимін енгізу мүмкін болмағандықтан отставкаға кетті. Оның орнына Тийт Вяхи басқаратын технократтық үкімет құрылды. 1992 жылдан 1995 жылға дейін Сависаар Эстония Парламентінің (Риигикогу) вице-спикері болды. 1995 жылдың 17 сәуірінен 6 қарашасына дейін ол Ішкі істер министрі болды. Ол басқа саясаткерлердің жеке әңгімелерін жазды деген айыппен сотталғанда, үкімет тұрақтанбады. Оның жазбаларға қатысқаны ешқашан дәлелденбесе де, ол саясаттан кету ниетін білдірді. Алайда, 1996 жылы ол жергілікті муниципалитеттерге сайлауға қатысып, Таллин қалалық кеңесінің төрағасы болды. Орталық партия басшылығына оралуы партия ішінде жарылысқа әкелді, өйткені Сависаардың басшылық стиліне көңілі толмаған бірнеше жетекші мүшелер Аренгупартейді құру үшін кетіп қалды. 2001 жылдан 2004 жылдың 14 қазанына дейін ол Таллин қаласының мэрі болды. 2005 жылдың 11 сәуірінде ол премьер-министр Андрус Ансиптің жаңа коалициясында Экономикалық істер және коммуникациялар министрі болды және 2007 жылдың наурызына дейін осы лауазымда жұмыс істеді. 2007 жылдан бері ол Эстония астанасы Таллинның мэрі. Эдгар Сависаар және Эстония халық одағының жетекшісі Виллу Рейльян 2006 жылдың тамыз-қыркүйек айларында президенттікке Арнольд Руйельдің кандидатурасын бірлесіп қолдады; алайда, Тумас Хендрик Ильвес сайланды, бұл шешімді Сависаар сынға алды және оны жаушыл БАҚ пен партиялық заң шығарушыларға байланыстырды. Сависаар жеңімпазды құттықтаудан бас тартты. 2016 жылы Орталық партияда жаңа басшыны сайлау мәселесі күшейді және қараша айында партияның кезектен тыс съезі шақырылды. Парламент депутаты Юри Ратас бірінші болып кандидатурасын жариялады, содан кейін Яна Тоомды қоса алғанда тағы төрт адам одан әрі ілесті. Сависаар алғаш кандидатурасын жариялағанмен, кейін басшылық сайлауға қатыспайтынын және Тоомды қолдайтынын мәлімдеді. Сависаар төрт кітап жариялады. 2001 жылы Эстониядан 2-дәрежелі және 2006 жылы 1-дәрежелі Ұлттық герб орденін, ал 2005 жылы Латвиядан 2-дәрежелі Үш жұлдыз орденін алды.
From 1980 to 1988, Savisaar worked in the Soviet Estonian governmental institutions dealing with planning of the economy. During 1988–1989, he was the academic director for the consultancy firm "Mainor". In April he co established the Popular Front (Rahvarinne) which became the first mass political organization in the Soviet Union outside of the Communist Party since 1920. Initially formed to support perestroika, the Popular Front eventually developed ideas of Estonian national independence. This process among several others led to dissolution of the Soviet Union. In 1989, he became the vice chairman of the Council of Ministers of Estonian SSR and the Head of the State Plan Committee. In 1990, he was the Minister of Economic Affairs. On 3 April 1990, he was appointed the Chairman of the Council of Ministers. When Estonia declared independence on 20 August 1991, he became the first Prime Minister of the Republic of Estonia. His government was in office until 29 January 1992, when he resigned after supplementary problems and a continuing decline in economy. Most of his governing time was characterized by hyperinflation and ever increasing deficit of goods. "Purchase cards" and ration stamps were introduced. During the winter of 1991/1992 preparations were made to evacuate the dormitory regions of Tallinn due to shortage of fuel. On 31 December 1991, people stood for hours in the bread queues, many were eventually left without bread. In January 1992, butter disappeared from the shops. Savisaar managed to win a vote of non confidence, being mostly supported by his Popular Front, left wing parties and the Intermovement, but stepped down when it turned out impossible to introduce a state of emergency. He was replaced by a technocratic government under Tiit Vähi. From 1992 until 1995, Savisaar was the Vice Speaker of the Estonian Parliament (Riigikogu). From 17 April to 6 November 1995, he was the Minister for Internal Affairs. When he was accused of recording private conversations of other politicians, the entire government faltered. Although his participation in the recordings was never proved, he announced his intention to leave politics. However, in 1996, he participated in the local municipalities elections and became the chairman of the Tallinn City Council. His return to the Centre Party leader's post evoked a split, as some leading members disillusioned with Savisaar's leadership style left to found Arengupartei. From 2001 to 14 October 2004, he was mayor of Tallinn. On 11 April 2005, he became Minister of Economic Affairs and Communications in the new coalition of Prime Minister Andrus Ansip and worked in the post until March 2007. Since 2007 he has been mayor of Tallinn, the capital of Estonia. Edgar Savisaar and Estonia People's Union leader Villu Reiljan jointly supported Arnold Rüütel's candidature for presidency in August–September 2006; Toomas Hendrik Ilves was elected though, a choice criticised by Savisaar and attributed by him to alleged hostile media and partisan lawmakers. Savisaar refused to congratulate the winner. In 2016, the discussion on electing a new leader escalated in the Centre Party and an extraordinary party congress was called for November. MP Jüri Ratas was the first to announce his candidacy, after which four others followed, including Yana Toom. Even though Savisaar first announced his candidacy, he later announced that he would not participate in the leadership election and instead endorsed Toom. Savisaar published four books. He received the Order of the National Coat of Arms 2nd Class in 2001 and 1st Class in 2006 from Estonia and the Order of the Three Stars 2nd Class in 2005 from Latvia.
Дау
Сависаар Эстонияның ең даулы саясаткерлерінің бірі болды. Кейбір адамдар, оның ішінде көптеген орыс тілді азшылық өкілдері, оны кедейлердің қорғаушысы деп есептесе, саяси қарсыластары оны авторитарлыққа, жезөкшелікке, сыбайлас жемқорлыққа, құлқылық әрекеттерге және кейбір ресейлік саясаткерлермен тығыз байланыста болуға айыптады. Соңғы айыптамаға Орталық партияның Путиннің "Бірыңғай Ресей" партиясымен жасасқан ынтымақтастық келісімі түрткіс болды, әсіресе келісімнің мазмұны жарияланбағандықтан. Сависаар көбінесе мақсатына жету үшін Макиавеллилік саясат пен келісімдерді пайдаланғанымен байланыстырылды, мысалы, басқа саясаткерлердің сөздерін жазбаға түсіру, бұл 1995 жылы таспалық дауға әкелді; сондай-ақ, Эстония астанасы Таллин қаласының мэрі болған кезінде Орталық партия мүшелеріне пайдалы, бірақ қалаға зиян келтірген жылжымайтын мүлік мәмілелері жасады.
Savisaar was one of the most controversial politicians in Estonia. While some people, including many from the Russian speaking minority, saw him as a defender of the poor, his political opponents accused him of authoritarianism, nepotism, corruption, destructive intrigues, and having close ties with some Russian politicians. The latter accusation was fuelled by the Centre Party's collaboration agreement with Putin's United Russia party, particularly since the agreement's content was not made public. Savisaar was often associated with using Machiavellian politics and deals to achieve his goals, such as taping other politicians, which caused the so called tape scandal in 1995; and while being the mayor of the Estonian capital Tallinn, real estate deals that were good for the members of the Centre Party, but were bad for the town.
Таспа туралы аңыз
1995 жылғы 22 қыркүйекте Эстонияда Эдгар Сависаар 1995 жылғы парламент сайлауынан кейін премьер-министр Тийт Вахи және Реформа партиясының төрағасы Сиим Калласпен өткен саяси консультацияларды құпия түрде жазған деген айыптамалар орын алып, кассеталық дау пайда болды. Дау іздеу кезінде табылған аудиокассеталармен басталды. Онда саясаткерлердің сөйлескен сөздері тіркелген. Кассеталық даудың нәтижесінде КМҮ және Орталық партиясының коалициялық үкіметі тарап, КМҮ жаңа коалициялық серіктес ретінде Реформа партиясын таңдады. Сависаар бұл айыптамаларды жоққа шығарды. Сол кезде Сависаардың көмекшісі Вилья Ланару жазуды өз үстіне алды.
On 22 September 1995, a tape scandal broke out in Estonia when Edgar Savisaar was accused of secretly recording political consultations with Prime Minister Tiit Vähi and the chairman of the Reform Party, Siim Kallas, after the 1995 parliamentary elections. The scandal began with audio cassettes found during a search. Conversations between politicians were recorded there. As a result of the tape scandal, the coalition government of KMÜ and the Center Party collapsed and KMÜ chose the Reform Party as a new coalition partner. Savisaar denied the allegations. Vilja Laanaru, Savisaar's assistant at the time, took over the responsibility for recording.
Бронзалық түн және тәртіпсіздіктер
Бронзалық сарбаздың айналасындағы оқиғалар кезінде Эдгар Савизаар ескерткішті алып тастауға қарсы шығып, Андрус Ансипты орыс азшылығын қасақана қоздырып, эстон қоғамын бөлуге тырысқандықтан айыптады. Осыған жауап ретінде көптеген мемлекеттік қызметкерлер мен қоғам қайраткерлері оған сенімсіздік пен құрметсіздік білдірді. "Бронзалық сарбаз" дауына байланысты, 2007 жылдың 29 сәуірінде Эстон патриоттық қозғалысы www.mahasavisaar.com онлайн петиция сайты құрды. Петиция Савизаардың Таллин қаласының әкімі лауазымынан кетуін ұсынды. Ол 2007 жылдың 9 мамырында аяқталып, 98 200 электрондық пошта мекенжайы жиналды (қол қойылған емес, бірақ петиция ұйымдастырушылары солай мәлімдеді). 2009 жылы Еуропарламент сайлауына кандидат ретінде жабық тізім жүйесі бойынша 103 506 дауыс жинады.
During the events surrounding the Bronze Soldier, Edgar Savisaar spoke out against the removal of the monument and accused Andrus Ansip of deliberate attempts of splitting the Estonian society by provoking the Russian minority. In response to this many government officials and public figures stated distrust and disrespect towards him. In relation to his reactions to the Bronze Soldier controversy, the Estonian Patriotic Movement created on 29 April 2007 an online petition website www. mahasavisaar. com to suggest resignation of Savisaar's position as the Mayor of Tallinn. It ended on 9 May 2007 and had collected 98,200 e mail addresses (not signatures, although organizers of petition claimed so). In 2009 being a candidate for EP elections collected 103506 votes in closed list system.
Ресейден ақша алған деген айыптар
2010 жылдың 10-11 мамырында Эдгар Сависаар мен Рийгикогу Орталық тобының мүшесі Владимир Велман Мәскеуге сапар жасады, онда Ресей темір жолының басшысы Владимир Якуниннің Эстонияға сапары келісілді. 23-24 маусымда Владимир Якуниннің Эстонияға сапары өтті. 24 маусым күні таңертең қонақтар үшін Таллин шығанағында қайықпен саяхат ұйымдастырылды. Саяхат барысында Якунин Эстонияға келген Бородичке "сұралған үш адам келмейді, бірақ 1,5 адам болады" деп хабарлады. Мәдени бағдарлама аясында олар Лääне-Вирумаадағы Килтси сарай кешеніне барды. Сарай кешенінде Эдгар Сависаар, Денис Бородич, Владимир Бушушев, Сергей Петров және Владимир Якунин жеке әңгімелесу үшін бөлінді. Әңгімелесу кезінде Якунин Орталық партияға Эстония парламенті сайлауын қолдау үшін 1,5 миллион евро берілетінін айтты. Оның 1/3-і қолма-қол ақшамен, 2/3-і төлем тапсырыстары арқылы беріледі. Якунин барлық қатысушыларға осы мәміле туралы ешкімге, еш жерде айтуға болмайтынын ескертті. Әңгімелесу барысында Петров бір жағынан, ал Бородич екінші жағынан ақшаны аудару және заңдастыруға жауапты адамдар болып тағайындалды. 13 қыркүйекте Эдгар Сависаар мен Денис Бородичтің Мәскеуге сапары аясында Ресей темір жолының резиденциясында кешкі ас ұйымдастырылды, онда Якунин, Бушушев, Бородич және Сависаар қатысты. Кешкі ас кезінде бірнеше тақырып талқыланды. Соның ішінде Ласнамае шіркеуін қаржыландыру, шіркеу құрылысының барысы, алдағы Рийгикогу сайлауымен байланысты құрылыстың әртүрлі кезеңдерінің мерзімдері және олардың сайлауға қатысы; Ресейдің өкілдерін жіберіп, Орталық партиясы ұйымдастырған Ауылдық халықтардың съезін өткізуге ресми деңгейде қалай қолдау көрсетуі мүмкін болды. Жоғарыда айтылғандардан басқа, кешкі ас кезінде Орталық партияның қаржыландыру схемасы да талқыланды. Эдгар Сависаар Килтси сарайында келісілгендей, 1/3-і қолма-қол ақшамен, 2/3-і төлем арқылы берілетінін растады, сондай-ақ толық соманы қолма-қол төлеу де мүмкін екенін мойындады. Кейіннен Якунин өзінің ұзақ жылғы тәжірибесіне сүйене отырып, болашақта өзара қарым-қатынаста толық құрмет көрсетуді талап етті. Бұл талапқа сәйкес, қаржы бөлуді талқылау, кездесулерді ұйымдастыру және басқа да сезімтал мәселелерді талқылау үшін телефон пайдалануға тыйым салынды. 3 қарашада KAPO-мен сөйлескен кезде Сависаардың назары шетелден ақша сұрауға байланысты оның және партияның бірлесіп әрекет ету мүмкіндігіне және осыдан туындайтын қауіпсіздік қауіптеріне аударды. 4 қарашада KAPO қызметкерлері Бородичпен де осыған ұқсас әңгіме жүргізді, ол осы уақытқа дейін демалыста болған еді. 2010 жылдың 6 қарашасында Сависаар мен Якунин арасында телефон арқылы сөйлесу өтті, онда Ласнамае шіркеуін қолдау үшін бөлінген қаражатты заңдастыру және ықтимал даудың алдын алу үшін үшжақты келісімге қол қою қажеттігі талқыланды. 2010 жылдың 26 қарашасында Ласнамае шіркеуін қаржыландыру туралы келісімге қол қойылды. Осы мақсатта Владимир Бушуев Мәскеуден Таллинге келді, олмен бірге Андрей Первозванный қорының президенті Сергей Щеблигин Мәскеуде қол қойған келісімшарт болды. Евгений Томберг Таллин қалалық әкімдігі мен МПЕÕК өкілдерінен келісімге қол қоюды жинады. Келесі күні қала әкімі Эдгар Сависаар келісімді Таллин қалалық әкімдігіне ұсынды.
On 10–11 May 2010, Edgar Savisaar and Vladimir Velman, a member of the Riigikogu Central Group, visited Moscow, where the visit of Vladimir Jakunin, the head of the Russian Railways, to Estonia was agreed. On 23 24 Vladimir Jakunin's visit to Estonia took place in June. On the morning of 24 June, a boat trip was organized for the guests in the Gulf of Tallinn. During the amusement ride, Jakunin informed Borodich, who had also come to Estonia, of the fact that "the requested three will not be received, but will be 1.5". During the cultural program, they visited the Kiltsi manor complex in Lääne Virumaa. In the manor complex, Edgar Savisaar, Denis Borodich, Vladimir Bushushev, Sergei Petrov and Vladimir Yakunin separated for a conversation. During the conversation, Jakunin said that 1.5 million euros will be given to the Center Party to support the Estonian parliamentary elections. 1/3 of it is given in cash, 2/3 by transfer invoices. Jakunin also reminded all participants that no one should talk about the transaction anywhere. During the conversation, Petrov on the one hand and Borodich on the other were appointed the persons responsible for the transfer and legalization of money. On 13 September, during the visit of Edgar Savisaar and Denis Borodich to Moscow, a dinner was held at the residence of the Russian Railways, which was attended by Yakunin, Bushushev, Borodich and Savisaar. Several topics were discussed during the dinner. Among other things, the following were discussed: the financing of the Lasnamäe church, the course of the church's construction work, the timing of the various stages of the construction work in connection with the forthcoming Riigikogu elections, their connection to the elections; how can Russia, at the official level, by sending its representatives, support the holding of the Congress of Rural People organized by the Center Party in Estonia. In addition to the above, the financing scheme of the Center Party was also discussed at dinner. Edgar Savisaar confirmed what was agreed in Kiltsi manor: 1/3 in cash and 2/3 by transfer, admitting that paying the entire amount in cash would also be solvable. Subsequently, Jakunin demanded full respect in future dealings with each other, referring to his long term operational experience. The requirement was a total ban on the use of telephones to discuss the allocation of funds, to arrange meetings and on other sensitive issues. During a conversation with KAPO on 3 November, Savisaar's attention was drawn to the possibility of complicity with him and the party related to asking for money from abroad and to the resulting security threats. On 4 November, KAPO officials conducted a similar conversation with Borodich, who had been on holiday so far. On 6 November 2010, a telephone conversation took place between Savisaar and Jakunin, where the need to sign a tripartite agreement to legalize money allocated for the support of Lasnamäe Church and to prevent a possible scandal was discussed. On 26 November 2010, the financing agreement for Lasnamäe Church was signed. To this end, Vladimir Bushuev arrived in Tallinn from Moscow, accompanied by an agreement signed by the President of the Andrei Pervozvanny Foundation, Sergei Shcheblygin, in Moscow. Jevgeni Tomberg collected the signatures of the agreement from the representatives of the Tallinn City Government and MPEÕK. The next day, Mayor Edgar Savisaar presented the agreement to the Tallinn City Government.
Пара алу туралы айыптаулар
2015 жылдың 17 шілдесінде Эстонияның Ішкі қауіпсіздік қызметі Сависаар мен тағы алты адамға қатысты пара алу айыптаулары бойынша қылмыстық тергеу бастады. Ол 2014 және 2015 жылдары өзінің және Эстон Орталық партиясының атынан жүздеген мың евро сомасында пара алды деген күдікке ілінді. Кейін Сависаардың жемқорлық және ақша жылыстыру қылмыстарына да қатысы болуы мүмкін екені анықталды. Жүргізіліп жатқан тергеу салдарынан Сависаар 2015 жылдың 30 қыркүйегінде қала әкімі лауазымынан уақытша шеттетілді. Оның алғашқы сот процесі 2017 жылдың маусым айында Харжу округі сотында басталды. 2018 жылдың маусым айында Сависаардың денсаулығына байланысты округ соты іс жүргізуді тоқтатты, бірақ тамыз айында жоғары сатыдағы сот процесті қайта бастауға бұйрық берді. 2018 жылдың желтоқсанында Эстонияның Жоғарғы соты округтік соттың шешімін күштен шығарып, Сависаарды қылмыстық іс жүргізуден босатты.
On 17 July 2015, Estonian Internal Security Service launched a criminal investigation on Savisaar and six others in relation to bribery allegations. He is suspected of accepting bribes with a value of hundreds of thousands of euros in 2014 and 2015 on behalf of himself and Estonian Centre Party. It was later revealed that Savisaar was also suspected of corruption and money laundering. Because of the ongoing investigation, Savisaar was suspended from mayor's office on 30 September 2015. His original trial commenced in Harju County Court in June 2017. The county court ended the proceedings in June 2018 due to Savisaar's medical condition, however in August a higher circuit court ordered the trial to resume. In December 2018, the Supreme Court of Estonia annulled the ruling of the circuit court, thus releasing Savisaar from criminal proceedings.
EKRE-ді қолдаған мәлімдемелер
Юри Ратас ЭКРЕ-мен коалициялық үкімет құрғаннан кейін, сол кездегі партия басшысы және ішкі істер министрі Март Хельме мен оның ұлы Мартин Хельменің сөздері мен іс-әрекеттері салдарынан дау-жанжалдар көбейді. ЭКРЕ туралы пікір білдіруді сұрағанда, Сависаар бұқаралық ақпарат құралдарына назар аударды және жаңалықтар медиасы ЭКРЕ-ге қарсы қырқыштар тудырып жатыр деп айыптады, "ЭКРЕ-ге тым көп зиян келтірілуде" деді.
After Jüri Ratas formed a coalition government with EKRE, scandals started to follow due to statements and actions made and done by the then party leader and Interior Minister Mart Helme and his son Martin Helme. After being asked to comment on EKRE, Savisaar deflected to the media and accused the news media of stirring up controversy against EKRE, saying "Too much damage is being done to EKRE".
Емдеуге қарсы топқа қосылу
2021 жылғы Эстонияның жергілікті сайлауында Сависаар Vaba Eesti (Еркін Эстония) деп аталатын сайлау одағына қосылды, оның сайлау платформасы вакцинацияға қарсы болуда деп айыпталды. Сависаар бұл шабуылдарды жоққа шығарды және Facebook-та былай деп жазды: "Менің ойымша, олар вакцинаға қарсы партия емес, бірақ олардың Эстонияның ішкі мәселелерінен бастап Еуропалық Одаққа қатысты көзқарастарына дейін қамтитын кең платформасы бар. Мен вакцина салдырғанмын және оған ризамын. Бірақ жұмыстан шығару арқылы вакцина салуға мәжбүрлеуге қарсымын. Вакцинация мәселесі уақытша шешіледі деп үміттенемін. Адам құқықтарының жоғалуы одан да ауқымды қауіпті құрайды". Бұл мәлімдеме оның бұрынғы Орталық партиясы және басқа партиялар тарапынан қатты сынға алынды. Оның бұрынғы жақын серіктерінің бірі Приит Тубал қыркүйек айында Facebook парақшасында былай деп жазды: "Сіз тартылған сайлау одағының маңызы жоқ. Тіпті 3 сәуірде Facebook-те мәтіннің бір бөлігі мен видеожазба жарияладыңыз, онда вакцинация енгізілуі мүмкін екенін толығымен жоққа шығара алмадыңыз, бірақ қазір сіз вакцинаға қарсы адамдармен біргесіз".
For the 2021 Estonian municipal elections, Savisaar joined an electoral alliance called Vaba Eesti (Free Estonia) which had been accused of being anti vaccination in its platform. Savisaar rejected the attacks, however, saying on Facebook "In my opinion, they are not some kind of anti vaccine party, but they have a wide platform, starting with Estonia's internal affairs and ending with their attitude towards the European Union. I'm vaccinated and happy with that. But I am opposed to it being forced with dismissal from work. I hope that the problem of vaccination will remain temporary. The loss of human freedoms is a more far reaching threat". The statement was slammed by people from his old Centre Party as well as other parties, with one of his previously closest allies Priit Toobal saying in September on his Facebook page "The electoral alliance you have been dragged into is not serious. Even on April 3 that you posted a snippet of text and a video clip right here on Facebook, where you can't rule out that vaccination should have been introduced, but now you're in the same room with the anti vaxxers".
Жеке өмір
Эдгар Сависаар үш рет үйленген және төрт баланың әкесі болған. Лиис Реммельмен (кейін Лиис Сависаар) некесінен Мария қызы мен Эдгар ұлы дүниеге келді. Соңғы некесі Вилья Тоомастпен (кейін Вилья Сависаар) болды, ол да эстондық саясаткер. Олардың Розина есімді қызы бар. Жұбайлар 2009 жылдың желтоқсан айында ажырасып, ажырасатындарын мәлімдеді.
Edgar Savisaar married three times and was the father of four children. From his marriage to Liis Remmel (then Liis Savisaar), he had a daughter Maria and son Edgar. The last marriage was to Vilja Toomast (then Vilja Savisaar), who is also an Estonian politician. They had a daughter, Rosina. The couple announced their separation and divorce in December 2009.
Өлім
2015 жылдың наурыз айында Сависаар оң аяғындағы стрептококк бактериясының инфекциясы салдарынан ауруханаға түсті, нәтижесінде тізеден жоғары ампутация жасау қажет болды. Ол Тайландқа сапар барысында бұл ауруға шалдықты. Сависаардың денсаулығы содан кейін толыққанды қалпына келген жоқ. 2018 жылы Сависаар саяси жемқорлыққа қатысты соттан босатылды, себебі сот оның денсаулығының ауыр екенін анықтады, осылайша сотталуға немесе кінәлі деп табылған жағдайда жаза алуға мүмкіндігі болмады. Сависаарға арналған мемлекеттік аза тұру рәсімі Таллин қаласының орталығындағы Эстония театрының концерт залында өтті.
In March 2015, Savisaar was hospitalized due to an infection of streptococcus bacteria in his right leg which had to be amputated above the knee. He contracted the disease during a trip in Thailand. Savisaar's health never recovered from the event. In 2018 Savisaar was freed from political corruption trial as court determined him seriously ill and thus unable to stand trial or carry a punishment if convicted. A state funeral was held for Savisaar at the Concert Hall of the Estonia Theatre in central Tallinn.