Кіріспе

Мандарин квадраты (t=補子), сондай-ақ, дәрежелік белгі деп те аталады, Императорлық Қытайдағы (ханфу мен цицхуанды безендіретін), Кореядағы (Чосон әулетінің гванбогын безендіретін), Вьетнамдағы және Рюкю корольдігіндегі лауазымды адамдардың сырт киіміне тігілген үлкен кестеленген белгі. Оған оны киген лауазымды адамның шені көрсетілген әртүрлі түсті жануарлар немесе құстардың бейнесі кестеленген. Атына қарамастан, мандарин квадраты (бузи) екі түрге бөлінеді: дөңгелек бузи және шаршы бузи. Бузимен безендірілген киім Қытайда буфу деп аталады. XXI ғасырда Ханфу қозғалысынан кейін ханфуда бузиді қолдану қайта жаңғырды.

Қытай

Квадрат пішінді бузидің тарихы белгісіз. Дегенмен, Юань әулетінің энциклопедиясы «Шилин Гуанцзиде», сондай-ақ моңғол сарайының замандас перс суреттерінде, гүлдер, жануарлар мен құстармен әшекейленген, арқасында квадраттары бар киім киген шенеуніктердің суреттері кездеседі. Юань династиясы кезінде квадрат пішінді бузи киімге безендіру үшін қолданылған.

Мин әулеті

Мандаринді алаңдар алғаш рет 1391 жылы Мин әулетінің сәндік заңдарында лауазымды тұлғалардың киюіне рұқсат етілді. Мин әулетінің алғашқы сарай киімдерінің ережелері 1368 жылы жарияланды, бірақ төсбелгілерді шендік белгілер деп көрсетпеді. Бұл белгілер Мин және одан кейінгі Цин әулеттерінің соңына дейін, 1912 жылы императорлық жүйе құлағанға дейін қолданылып келді. Мин әмірлері мен лауазымды адамдары өздерінің шендік белгілерін толық кесілген қызыл халаттарға тағып, суреті екі жаққа созылып, кеуде мен арқаны толығымен жабатын. Бұл белгілердің жоғарғы бөлігі төменгі бөлігінен тар болып, сәл трапеция пішіндес болуына себеп болды. Мин заңдарында белгілерге қанша құс немесе жануар бейнеленуі керек екені туралы ешқандай ақпарат жоқ. Алғашқыда екі немесе үш белгі қолданылды. Жұп құстардың типік мысалында олар алтын түсті фондағы жарқын бұлттар арасында ұшып бара жатқан күйде бейнеленген. Басқаларында бір құс жерде, екіншісі ұшып тұрған. Гүлдердің қосылуы идеалданған табиғатты бейнелеуге мүмкіндік берді.

Цин әулеті

Мин және Цин стильдерінің белгілері арасында айқын айырмашылық болды: Цин белгілері кішкентайрақ, әсемдік шекарасымен жасалған. Құстар мен жануарлар қолданылуы кезінде көп өзгермесе де, шаршылардың дизайны дерлік үнемі эволюцияға ұшырады. Цин әулетінің ақсүйектері әрқайсысының дәрежесіне қарай ресми киімдері болды. Принцтер, оның ішінде Цинь Ванг және Цзюнь Ванг, соттағы көк киімдерге қарағанда көбінесе қара киім киер еді, және әдеттегі алдыңғы және артқы дизайнына қарағанда, әр иығында, алдыңғы және артқы жағында төрт дөңгелек ою-өрнегі болды. Атап айтқанда, ханзадалар төрт алға қарап тұрған айдаһарды қолданды, Цинь Вангтың екі алға және екі бүйірге қарап тұрған айдаһарлары болды, ал Цзюнь Вангтың төрт бүйірге қарап тұрған айдаһарлары болды; олардың әрқайсысының аяғында бес тырнақ болды. Бейле мен Бейзидің ресми киімдерінде дөңгелек ою-өрнегі болды, біріншісінде екі алға қарап тұрған айдаһар, екіншісінде екі бүйірге қарап тұрған айдаһар болды; бұл айдаһарлардың әр аяғында төрт тырнақ болды, олар "аждаһалар" немесе "үлкен жыландар" (巨蟒 jù mǎng) деп аталады. Ұлттық герцог, генерал, ефу, "қарапайым" герцог, маркиз және графтың төртбұрышты ою-өрнектерінде екі алға қарап тұрған, төрт тырнақты айдаһарлары болды, ал виконт пен баронның журағы мен алтын фазандары болды, ал бірінші және екінші сыныптағы мандариндерде де сондай болды.

Династиялар арасындағы салыстырмалы кесте

Мандарин шаршыларының пайда болуынан бастап Цинь династиясының соңына дейін дәреже көрсету үшін қолданылған нақты құстар мен жануарлар аздаған ғана өзгеріске ұшырады. Мин дәуірінде төменгі лауазымдағы немесе қосымша жұмыс істейтін шенеуніктер сойқыны пайдаланған. Бақылаушылар шиешиді пайдаланған. Музыканттар ориолды пайдаланған. Келесі кестелер осы эволюцияны көрсетеді:

21 ғасыр

Дөңгелек және шаршы пішіндес бузилер Қытайда Ханфу қозғалысынан кейін қайта қолданысқа енді.

Корея

Кореялық дәреже белгісі (корей тілінде 흉배) – Кореяның Чосон әулеті (1392–1910) кезеңіндегі үкімет шенеунігінің мәртебесін көрсету үшін қолданылған кішкентай кестеленген панель. XIX ғасырда жасалған бұл белгіде, көк түсті фонда, бір-біріне қарама-қарсы тұрған қара және ақ барс жұбы, қызғылт, күлгін және ашық жасыл түсті стильді бұлттармен оралып бейнеленген. Оны бірінші және үшінші дәрежедегі әскери шенеунік киген. Кореяда күш-қуаты мен батылдығы үшін құрметке ие болған барс пен жолбарыс әскери шенеуніктердің киімдерінде пайдаланылса, азаматтық шенеуніктер журавль мотивтерін таңдаған. Бұл белгіде 300 жыл бойы өзгермеген үлгіде тас, толқын және бұлт арасында ерекше дақтары бар жануарлар бейнеленген.