Кіріспе

HMS Majestic – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің пре-дредноут линкоры. 1895 жылы қолданысқа енгізілген, ол сол кездегі ең ірі пре-дредноут болды. 1904 жылға дейін Канал флотында қызмет етті, содан кейін Атлантика флотына бекітілді. 1907 жылы ол Үй флотының құрамына кірді, бастапқыда Нор дивизиясына, кейін Девонпорт дивизиясына тағайындалды. 1912 жылдан бастап 7-ші шайқас эскадрильясының құрамында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, "Маджестик" эскадрильяның қалған бөлігімен бірге соғыстың басында Канал флотына қосылды, содан кейін канадтық әскерлерді тасымалдау конвояларын сүйемелдеуге жіберілді. Одан кейін Нор мен Хамберде күзетші кемесі болып қызмет етті. 1915 жылдың басында ол Дарданелл операциясына қатысу үшін Жерорта теңізіне жіберілді. Түрік бекіністерін бомбалауға қатысып, Галлиполиға одақтас әскерлерінің десантына көмектесті. 1915 жылдың 27 мамырында Геллес мүйісінде U қайығының торпедасынан батып, 49 теңізші қаза тапты.

Дизайн

"Маджестик" кемесінің ұзындығы 421 фут (128 метр), ені 75 фут (23 метр), суға бату тереңдігі 27 фут (8 метр) болды. Ол толық жүктемеде белгілі бір мөлшерде суды ығыстыратын. Оның қозғалтқыш жүйесі сегіз көмірмен жұмыс істейтін цилиндрлік оттық құбырлы қазандықтармен қамтамасыз етілген екі үш цилиндрлі үш есе кеңейетін бу машинасынан тұрды. 1907–1908 жылдары ол маймен жұмыс істейтін үлгілермен қайта жабдықталды. Оның машиналары ең жоғары жылдамдықты қамтамасыз етті. "Маджестик" кемелері теңізде жақсы жүзіп, оңай бұрылатын, жақсы кемелер саналды, бірақ олардың жанармай шығыны жоғары болды. Оның экипажы 672 офицер мен сарбаздан тұрды. Кеме алдыңғы және артқы жағында орналасқан екі қос мұнарада төрт BL Mk VIII зеңбірегінен тұратын негізгі артиллериямен қаруланған. Мұнаралар алмұрт пішіндес барбеттерге орналастырылған; оның алты әпкесі де осылай орналастырылған, бірақ оның әпкелері және болашақ британдық броненосецтерінің барлығы дөңгелек барбеттерге ие болды. "Маджестик" кемесінде сондай-ақ он екі QF /40 зеңбірегінен тұратын қосалқы артиллерия да болды. Олар кеменің орта бөлігіндегі екі қабатты казематтарда орналастырылған. Сонымен қатар, ол торпедолық катерлерге қарсы қорғану үшін он алты QF 12 фунттық және он екі QF 2 фунттық зеңбіректермен жабдықталған. Кемеде бес торпедолық түтік те болды, олардың төртеуі кеме корпусына батырылған, ал соңғысы палубаға орнатылған ұшырғышта орналасқан. "Маджестик" және оның класындағы басқа кемелердің бортында 9 дюйм (229 мм) қалыңдығында Харви болаттан жасалған броня болды, бұл бұрынғы броня түрлерімен салыстырғанда салмағы аз болса да, теңдес қорғанысқа мүмкіндік берді. Бұл "Маджестик" пен оның әпкелеріне бұрынғы броненосецтерге қарағанда қорғанысын жоғалтпай, терең және жеңіл борға ие болуға мүмкіндік берді. Басты батареяның барбеттері бронямен қоршалған, ал басқару мұнарасының қабырғаларында да осы қалыңдықтағы болат болды. Кеменің брондалған палубасы белгілі бір қалыңдыққа ие болды.

Пайдалану тарихы

"Маджестик" кемесі 1894 жылдың ақпанында Портсмут кеме жасақтау орнында салынды. Ол 1895 жылдың 31 қаңтарында суға жіберілді, содан кейін жабдықтау жұмыстары басталды. Бір жылға жетпейтін уақыттан кейін, 1895 жылдың желтоқсанында Портсмут бөліміндегі Канал эскадрильясында қызметке кірді. Ол 1897 жылдың 26 маусымында королева Викторияның Алмаз мерейтойына арналған Спитхедтегі флотты қарап тексеруге қатысты, ал кейін Канал флотының Бас қолбасшысы вице-адмирал сэр Гарри Роусонның флагманы болды. Капитан Джордж Эгертон 1899 жылдың 28 маусымында командир болып тағайындалды және 1901 жылдың сәуірінде капитан Эдвард Эден Брэдфорд командир болып тағайындалды, ол Канал эскадрильясының Бас қолбасшысы болып тағайындалған контр-адмирал Артур Уилсонның флагманы болды. Ол 1902 жылдың 16 тамызында король Эдуард VII-нің тағына отыруына арналған Спитхедтегі салтанатты шеруге қатысты, ал сол жылдың қыркүйегінде Жерорта теңізіндегі Криттегі Науплион және Суда шығанағына сапар шеккен эскадрильяның жетекшісі болды. Ол 1904 жылдың ақпанынан шілдесіне дейін Портсмутта жөндеуден өтті, содан кейін 1905 жылдың қаңтарында қайта ұйымдастыру нәтижесінде Атлантика флотының бөлігіне айналды. 1906 жылдың 1 қазанында Портсмутта резервке жіберілді. "Маджестик" 1907 жылдың 26 ақпанында Портсмутта қайтадан қызметке кірісіп, Норде орналасқан жаңа Үй флотының Нор дивизиясының флагманы болды. Сол жылы радио және жаңа отты басқару жүйелерімен жабдықталды. 1908 жылдың қаңтарында басқа кемеге ауысқаннан кейін, ол Нор дивизиясының дербес кемесіне айналды. 1908 жылдың маусымында "Маджестик" Девонпортта орналасқан Үй флотының Девонпорт дивизиясына ауыстырылды. Оның жөндеу жұмысы 1909 жылы аяқталды, 1909 жылдың наурызында Девонпорттағы 3-ші дивизияға, ал 1910 жылдың тамызында Девонпорттағы 4-ші дивизияға ауыстырылды, онда ол 1911 жылы тағы бір жөндеуден өтті. 1912 жылдың мамырында "Маджестик" Девонпорттағы 3-ші флоттың 7-ші шайқас эскадрильясының құрамына кірді. 1912 жылдың 14 шілдесінде маневр кезінде бауырлас кемесімен соқтығысып, айтарлықтай зақым алмады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы тамыз айында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, "Маджестик" және 7-ші ұрыс эскадрильясының қалған бөлігі Канал флотына бағындырылды. 1914 жылдың тамыз және қыркүйек айларында "Маджестик" жөндеуден өтті, содан кейін 1914 жылдың қыркүйек айында Британдық экспедициялық корпусының Францияға өтуін сүйемелдеді. 1914 жылдың 3 қазанынан 14 қазанына дейін 7-ші ұрыс эскадрильясынан бөлініп, алғашқы канадалық әскер конвойын қадағалады. 1914 жылдың қазан айының соңында "Маджестик" күзет кемесі ретінде қызмет ету үшін Норге ауыстырылды. 1914 жылдың 3 қарашасында ол Хамберге күзетші кеме ретінде қызмет етуге ауыстырылды. 1914 жылдың желтоқсанында ол Довер патрулінің құрамына кірді және 15 желтоқсанда Ниупорт (Бельгия) маңынан неміс жағалау артиллериясын бомбалау үшін линкормен біріктірілді. 1915 жылдың қаңтарында ол Портлендте орналасқан.

Дарданелл жорығы

1915 жылдың ақпан айында «Маджестик» кемесі Түрік бұғаздарын ашу мақсатындағы алдағы Дарданелл операциясына қатысуға тағайындалды. Ол сол айдың басында капитан Х. Ф. Г. Талбот басшылығымен Жерорта теңіз флотына қосылды. Мальтаға келген соң, кемеге «миналарды ұстауға» арналған жабдықтар орнатылды, осылайша ол «миналарды тоқтатушы» рөлін атқара алды. 1915 жылдың 24 ақпанында Дарданелл күштеріне қосылды. 26 ақпанда сол күні таңертең Тенедостан шығып, Дарданеллдегі Осман империясының ішкі бекіністерін бомбалау үшін аттанды. 1915 жылдың 26 ақпанында «Маджестик» және басқа да соғыс кемелері кампания барысында Түрік бұғаздарына енген алғашқы одақтас ауыр кемелер болды, олар 0914-тен 1740 сағатқа дейін ішкі бекіністерді атқылады. «Маджестик» су сызығының астына оқ тиді, бірақ операцияларын жалғастыра алды және 1915 жылдың 27 ақпанында аймақты қайта патрульдеді. Ол ертедегі десанттарды қолдап, 1915 жылдың 1 наурызында 1125-тен 1645 сағатқа дейін бекіністерді бомбалады, сондай-ақ 1915 жылдың 3 наурызында патрульдік сапармен жүрді. 1915 жылдың 8 наурызында Мудросқа келді. 1915 жылдың 9 наурызында «Маджестик» Дарданеллдің кіреберісін айналып өтіп, 1007-ден 1215 сағатқа дейін Османдық түрік позицияларын бомбалады. 1915 жылдың 10 наурызында Тенедосқа оралды, 1915 жылдың 15 наурызында Дарданеллден қайта патрульдік сапарға шықты және 1915 жылдың 16 наурызында Тенедосқа қайта оралды. «Маджестик» 1915 жылдың 18 наурызында теңіз күштерімен бұғазға кіруге жасалған соңғы әрекетке қатысты. Ол 1420-да 9-шы бекініске оқ атып, сондай-ақ орманға жасырылған түрік артиллериялық қаруларын да шабуылға алды. Ол 18:35-ке дейін 9-шы бекіністі атқылады; осы уақытта «Маджестик» соғыс кемесіне төрт оқ тиді, екі оқ төменгі палубасына, екі оқ алдыңғы бөлігіне тиді. 1915 жылдың 22 наурызында «Маджестик» патрульдік міндеттерге оралды. Ол 1915 жылдың 28 наурызында 0950-ден 1015-ке дейін және 1250-ден 1340-қа дейін түрік позицияларын атқылады, сондай-ақ 14 сәуірде 1458-де қайтадан оқ ашты. 18 сәуірде ол Форт Дарданос маңында тасталып кеткен британдық су асты кемесіне оқ атты, ол тұтқындалу қаупінде болды. Екі пикеттік қайық, біреуі «Маджестик» кемесінен, біреуі «Триумф» кемесінен, E15 су асты кемесін торпедамен жойды, бірақ «Маджестик» кемесінен келген қайық зейнетке шыққан кезде түрік жағалау батареяларына шабуылдап батып кетті. 1915 жылдың 21 сәуірінде «Маджестик» Тенедосқа оралды. 1915 жылдың 25 сәуірінде «Маджестик» қайтадан әрекетке кірісіп, Лондонға одақтастардың Галлиполиде десантқа түскенін хабарлады және 1915 жылға дейін жағалауды бомбалау арқылы оларды қолдады. Ол 2110-да 99 жараланған әскерді алып келді және барлық қайықтарын қайтарып алды, содан кейін түнеу үшін Галлиполиден тыс жерде бекінді. 1915 жылдың 26 сәуірінде ол таңертеңгі сағат 0617-де қайтадан атыс бастады. 1915 жылдың 27 сәуірінде ол түрік қаруларымен атысты, екі тарап та 1130-ға дейін атысты тоқтатқанға дейін бірнеше түрік снарядтары өте жақын жерге түсті. 1915 жылдың 29 сәуірінде ол Галлиполи жағасында қайтадан бекінді. 1915 жылдың 25 мамырында «Маджестик» адмирал Николсонның флагманы ретінде «Триумф» кемесін алмастырып, Хелс мүйісіндегі жағалаудағы әскерлерді қолдаған эскадрильяларға басшылық етті.

Жоғалту

1915 жылы 27 мамырда Кеп-Хеллстегі W жағалауында орналасқан "Маджестик" кемесі екі апта ішінде Галлиполи түбегінде торпедаға түскен үшінші соғыс кемесі болды. Сағат 06:45 шамасында неміс суасты қайығының командирі Отто Херсинг эсминецтердің қорғаныс тізбегі мен торпедаға қарсы торларды бұзып, бір торпеданы "Маджестикке" бағыттап, зор жарылыс тудырды. Кеме сол жаққа қарай қисай бастады және тоғыз минут ішінде 54 фут (16 метр) тереңдікте суға батып, 49 адамның қаза табуына себеп болды. Оның мачталары теңіз түбіндегі лайға тиді, ал кеменің су бетіне көтерілген корпусы бірнеше ай бойы көрініп тұрды, содан кейін дауыл кезінде алдыңғы мачтасы құлап, толығымен суға батып кетті.

Суға түсу орны

2021 жылдың қазан айында Түркия Галлиполи тарихи су асты паркін ашты, ол Чанаккаледен су астына түсуге болатын су асты мұражайы. Паркке Дарданелл және Галлиполи науқандары кезінде батып кеткен кемелердің бірнеше қираған қалдықтары кіреді, оның ішінде "Маджестик" және линкор. "Маджестик" кемесінің қираған қалдықтары қазір 18 метр тереңдікте жатыр және көбінесе толық сақталған.