АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Ақ Флот» саяхаты (1907-1909)

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелерінің әлемді айналып өтуі (1907–09)
United Fruit Company-нің Ұлы Ақ Флоты

Ұлы Ақ Флот – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелер тобының танымал аты, олар президент Теодор Рузвельттің бұйрығымен 1907 жылдың 16 желтоқсанынан 1909 жылдың 22 ақпанына дейін әлемді айналып өтті. Флот екі эскадрильяға бөлінген 16 линкордан және түрлі шағын сүйемелдеуші кемелерден тұрды, ал кемелердің қабырғаларындағы жарқыраған ақ бояуынан осы атты алды. Флоттың басты міндеті – көптеген елдерге достық сапарлар жасап, әлемге АҚШ-тың жаңа теңіз күшін көрсету болды. Рузвельт Американың өсіп келе жатқан әскери қуатын және теңіздегі қабілеттерін көрсетуді көздеді. Тағы бір мақсаты – 1907 жылға таяу уақытта Жапониямен болатын соғыс қаупін болдырмау еді. Бұл саяхат 14 500 офицер мен теңізшіге үйден алыс, ұзақ сапарларда логистикалық және жоспарлау жұмыстарын үйренуге көмектесті. Ұзақ жылдар бойы Теңіз күштерін назардан тыс қалдырғаннан кейін, Конгресс 1880-ші жылдардың соңында кең көлемде қаржы бөлуді бастады. Бастапқыда 90 шағын кеме болған, олардың үштен бірі ағаштан жасалған және ескірген, Теңіз күштеріне жаңа болаттан жасалған жауынгерлік кемелерді жылдам қосты. 1907 жылы флоттың негізгі кемелері британдық дредноуттармен салыстырғанда тозуға ұшыраған еді. Дегенмен, бұл әлемді айналып өткен ең ірі және ең күшті флот болды; миссия отандық және барлық бағытталған елдерде, соның ішінде Еуропада (қайсысы тек қысқа ғана тоқталыммен болды) сәтті аяқталды.

Негізгі деректері мен мақсаты

АҚШ президенті Теодор Рузвельт 1907 жылдың 16 желтоқсанынан 1909 жылдың 22 ақпанына дейін Атлант теңіз флотының 16 әскери-теңіз кемесін әлемді айналып өту сапарына жіберді. Бұл АҚШ-тың теңіз күшін көрсетудің алғашқы әрекеті емес еді; 1906 жылы Франция мен Германия арасындағы Марокконың тағдырына байланысты дипломатиялық дағдарысты реттеу үшін өткізілген Алгесирас конференциясында Рузвельт Жерорта теңізіндегі қатысуды қамтамасыз ету үшін сегіз соғыс кемесін жіберген болатын. 1905 жылы Цусима шайқасында ресейлік флоттың талқандалуымен Жапония ірі теңіз державасы ретінде күшейгендіктен, Ұлы Ақ флотты жіберудің мақсаты, кем дегенде, Токиоға американдық флоттың кез келген жерге, тіпті Атлантика портынан да орналаса алатындығын және Филиппиндегі және Тынық мұхитындағы американдық мүдделерді қорғай алатындығын көрсету болды. 1907 жылы АҚШ пен Жапония арасындағы қарым-қатынас шиеленісі күшейді, бұл екі ел арасында соғыс болатындығы туралы сарапшылардың кең таралған болжамдарына әкелді. Негізгі себеп – Калифорниядағы жапондықтарға жасалған қатыгездікке қарсы жапондықтардың наразылығы. Пулитцер сыйлығының иегері, тарихшы Генри Принглдің айтуынша, 1908 жылы Ұлы Ақ флотты Жапонияға жіберу «жапондықтармен туындаған мәселенің тікелей салдары» болды. Флот Йокохамадағы тұрғындар тарапынан жылы қабылдағаннан кейін шиеленіс тез басылды. Осылайша, бұл әрекет Сан-Францискодағы жапонға қарсы қозғалыстардан туындаған дипломатиялық қиындықтарды бейтараптандырды. Бұл мәселелер 1907 жылғы «джентльмендік келісім» арқылы шешілді және флоттың сапары Жапонияға деген достық ниеттің белгісі болды. Жапондықтар оны құптады. Рузвельт бұл шараның патриотизмді ынталандыратынын және Жапонияға «әдепті мінез-құлық сабағын» үйрететінін көрсетуге мүмкіндік беретініне сенді, деді тарихшы Роберт А. Харт. Флот Тынық мұхитын кесіп өткеннен кейін жапондық мемлекет қайраткерлері Шығыстағы күштер тепе-теңдігінің өзгергенін түсінді. Көптеген кеме тасымалдаушылар бұл ұсыныстан бас тартты, өйткені кері сапардың шығындарын өтеуге жеткілікті жүк таба алмады. Флоттың сапарына екі ай қалғанда Рузвельт әскери-теңіз департаментіне флотты 125 мың тонна көмірмен қамтамасыз ету үшін 38 кемемен келісім жасауды тапсырды. Олардың тек сегізі американдық тіркелімде болды, ал қалған 30-ының көпшілігі британдық тіркелімде болды. Бұл жағдай қиынға соқты, өйткені миссияның мақсатының бірі Жапонияға американдық теңіз күшінің басымдығын көрсету болды. Ұлыбритания 1902 жылы Англия-Жапония одағы арқылы Жапонияның әскери одақтасына айналды, бұл оны жапондықтарға қарсы соғыс жариялаған жағдайда көмек көрсетуге міндеттеді. Техникалық тұрғыдан алғанда, әлеуетті жауынгерлер тізіміне АҚШ та кірді. Британ үкіметі жапондық-американдық қарым-қатынастағы кез келген шиеленісті басаңдату мақсатымен саяси жағдайды екі жағынан да қолдауға шешім қабылдады. Кемелердің сапары алдында Конгресс қаржыландыру туралы алаңдаушылық білдірді. «Теңіз тарихы орталығының» мәліметінше, Мэн штатының сенаторы Юджин Хейл жобаны қаржыландырудан бас тарту ниетін білдірді. Президент Конгресс сапарды қаржыландырмаса, флотты Тынық мұхитына жіберу үшін жеткілікті қаражаты бар екенін мәлімдеді. Егер Конгресс флоттың үйге оралуын қаласа, онда олар сапардың қалған бөлігін қаржыландыруы керек. Рузвельт туралы өмірбаян жазған Эдмунд Моррис айтқандай, президент бұл мәселеде мойынсұнбады. Ол: «Мен Бас қолбасшымын және бұл мәселедегі менің шешімім абсолютті» деді.

United States President Theodore Roosevelt dispatched 16 U. S. Navy battleships of the Atlantic Fleet on a worldwide voyage of circumnavigation from 16 December 1907 to 22 February 1909. This was not the first demonstration of U. S. naval power; during the Algeciras Conference in 1906, which was convened to settle a diplomatic crisis between France and Germany over the fate of Morocco, Roosevelt had ordered eight battleships to maintain a presence in the Mediterranean Sea. Since Japan had arisen as a major sea power with the 1905 annihilation of the Russian fleet at Tsushima, the deployment of the Great White Fleet was therefore intended, at least in part, to send a message to Tokyo that the American fleet could be deployed anywhere, even from its Atlantic ports, and would be able to defend American interests in the Philippines and the Pacific. The most serious tensions between the United States and Japan came in 1907, leading to widespread speculation among experts that war was imminent between the two. The main cause was intense Japanese resentment against the mistreatment of Japanese in California. Pulitzer prize winning biographer Henry Pringle states that sending Great White Fleet so dramatically to Japan in 1908 was, "the direct result of the Japanese trouble." Tensions rapidly de escalated after the fleet's very friendly reception in Yokohama. Thus, the gesture neutralized the diplomatic trouble that had resulted from anti Japanese riots in San Francisco. Those problems had been resolved by the Gentlemen's Agreement of 1907 and the fleet visit was a friendly gesture to Japan. The Japanese welcomed it. Roosevelt saw the deployment as one that would encourage patriotism, and give the impression that he would teach Japan "a lesson in polite behavior", as historian Robert A. Hart phrased it. After the fleet had crossed the Pacific, Japanese statesmen realized that the balance of power in the East had changed. Many carriers declined this offer because they could not obtain enough cargo to cover the cost of the return trip. Two months before the fleet sailed, Roosevelt ordered the Navy Department to contract 38 ships to supply the fleet with the 125,000 tons of coal it would need to steam from Hampton Roads, Virginia, to San Francisco. Only eight of these were American registered; most of the other 30 were of British registry. This development was potentially awkward, since part of the mission was to impress Japan with the perception of overwhelming American naval power. Britain had become a military ally of Japan in 1902 with the Anglo Japanese Alliance, which obliged it to aid Japan should a foreign power declare war against it. Technically, the list of potential combatants included the United States. The British government decided to play both sides of the political fence with the intent of moderating any Japanese American friction that might arise. Prior to the ships’ departure, Congress raised concerns about funding. According to the Naval Historical Center, Maine Senator Eugene Hale made his intention known to withhold funding for the effort. The President's response was that if Congress was unwilling to fund the trip, he already had the funds to send the fleet out into the Pacific. If Congress wanted the fleet to return home, though, they would have to fund the other half of the trip. As noted by Roosevelt biographer Edmund Morris, the President would not be deterred. He stated "I am Commander in Chief, and my decision is absolute in the matter."

Саяхат

Панама каналы әлі толыққандықтан, флот Магеллан бұғазы арқылы өтуге мәжбүр болды. Мұндай операцияның масштабы АҚШ тарихында бұрын-соңды болмаған, себебі кемелер әртүрлі бағыттардан белгіленген кездесу орындарына жетіп, мұқият жоспарланған, жақсы дайындалған жоспарға сәйкес жүруі керек болды. Ресей флотының Балтық теңізінен Тынық мұхитына жасаған саяхатында кездескен ауыр қиындықтардан айырмашылығы, олар 1905 жылы жапондықтардың қолға түсуіне әкелді. Оңтүстік Американы шамамен төрт ай бойы айналып өткен соң, флот Тынық мұхитындағы Америка суларында бірнеше тоқталым жасады. Әрбір портта мыңдаған азаматтар флотты көруге және қарсы алуға жиналды. 1908 жылдың сәуір айында 16 линкор Калифорния штатының Коронадо қаласының жағасында, Сан-Диего аймағында тоқтады, ал мыңдаған теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлері Сан-Диего көшелерінде шеруге қатысты. Флот сондай-ақ Лос-Анджелес және Санта-Барбара қалаларында да тоқтады. 1908 жылдың мамыр айында флот Монтерейге (Калифорния) келді; жақын орналасқан Дель-Монтедегі Дель-Монте қонақ үйі флот офицерлері үшін әсем кеш ұйымдастырды. 6 мамырда Сан-Францискоға келгеннен кейін, флоттың көп бөлігі Сиэтл және Такома қалаларына сапар шегіп, содан кейін Сан-Францискоға оралды. 7 шілдеде бүкіл флот Сан-Францискодан Гонолулуға, Жаңа Зеландияға және Австралияға бағыт алды. Австралияда 1908 жылдың 20 тамызында Ұлы Ақ Флоттың келуі Австралияның өз теңіз күштерін құруға қолдау көрсету мақсатында пайдаланылды. Сицилияда теңізшілер 1908 жылғы Мессина жер сілкінісінен кейін құтқару жұмыстарына көмектесті.

Әкемелер флотының құрамы

14 айлық сапар Американың теңіз күшінің әскери қуатын көрсету мақсатында жоспарланған. Эскадрильяда 14 мың теңізші қызмет етті. Олар алты құрлықтағы 20 портқа атырып өтті. Кемелердің алғашқы бөлігіне "Торпедо флотилиясы" – алты ерте модельдегі эсминец және бірнеше қосымша кемелер қосылды. Эсминецтер мен олардың базалық кемелері тікелей соғыс кемелерімен бірге жүрмеді, бірақ Хэмптон Роудстан Сан-Францискоға дейін өздерінің жеке маршруттарымен жүріп өтті.

Жалпы флоттың маршруты

Коннектикут контр-адмирал Робли Д. Эванс басқаруымен флагмандық кеме ретінде 1907 жылғы 16 желтоқсанда Хэмптон Роудстан Тринидадқа, Британдық Батыс Индияға, содан кейін Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласына; Чилидің Пунта-Аренас қаласына; Перудің Кальяо қаласына; Мексиканың Магдалена шығанағына және Батыс жағалау бойымен солтүстікке қарай, 1908 жылғы 6 мамырда Сан-Францискоға келді. Сан-Францискода адмирал Чарльз С. Сперри адмирал Эванстың денсаулығының нашарлауына байланысты флоттың басқаруын өз мойнына алды. Сан-Францискода эскадрильялар да сәл қайта құрылды, нәтижесінде флоттағы ең жаңа және ең жақсы кемелер Бірінші эскадрильяға қосылды. Глейшер бөлініп, кейін Тынық мұхиты флотының жабдықтау кемесіне айналды. Осы кезде Небраска, капитан Реджинальд Ф. Николсон басшылығымен, және Висконсин, капитан Фрэнк Э. Бити басшылығымен, Мэн мен Алабама кемелерін алмастырды. Сан-Францискода Миннесота Бірінші эскадрильяның Бірінші дивизионына көшірілді, ал Луизиана оның орнына Екінші эскадрильяның флагманы болды. 1908 жылғы 7 шілдеде бұл портты қалдырған АҚШ Атлантика флоты Гонолулуға, Жаңа Зеландияның Окленд қаласына, Австралияның Сидней, Мельбурн және Олбани қалаларына, Филиппиннің Манила қаласына, Жапонияның Йокогама қаласына және Цейлонның Коломбо қаласына сапар шекті. Содан кейін 1909 жылғы 3 қаңтарда Египеттің Суэц қаласына жетті. Флота Мысырда болғанда Сицилияда жер сілкінісі болғаны туралы хабар келіп түсті, бұл Америка Құрама Штаттарына Италияға достығын көрсетуге және оның зардап шеккен халқына көмек беруге мүмкіндік берді. Коннектикут, Иллинойс, Калгоа және Янктон бірден Италияның Мессина қаласына жіберілді. Иллинойс экипажы қираған үйлердің ішіндегі америкалық консул Артур С. Чейни мен оның әйелінің денелерін тауып алды. Константинопольдегі флоттың станциялық кемесі Скорпион және Нью-Йоркте жабдықталған тоңазытқыш кемесі Селтик асығыс түрде Мессинаға жіберілді, Коннектикут пен Иллинойс кемелеріне демалыс беріп, олар саяхатын жалғастыра алды.

Бірінші аяғы

Хэмптон-Роудстан Сан-Францискоға дейін,

Жол жүру кестесі

Саяхаттың екінші аяғы Сан-Францискодан Пьюджет-Саундқа және кері бағытталды. 1908 жылдың 23 мамырында Ұлы Ақ Флоттың 16 линкоры Пьюджет-Саундқа кіріп келді, содан кейін Вашингтон штатының алты портына – Беллингхэм, Бремертон, Порт-Анджелес, Порт-Таунсенд, Сиэтл және Такомаға тарап кетті. Флот 23 мамырда Сиэтлге келді және 27 мамырда 1908 жылы қайтып кетті.

Үшінші аяғы

Сан-Францискодан Манилаға дейін,

Соңғы кезең

Соңғы аяқ Маниладан Хэмптон Роудсқа дейін жалғасты.

Тәжірибе жинақталды

Ұлы ақ флоттың круизі АҚШ әскери-теңіз күштерінің қызметкерлеріне теңіздегі қызмет және кеме басқаруда тәжірибе жинақтаруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, бұл круиз АҚШ әскери кемелерінің алыс қашықтықтағы операциялар жүргізуге қабілетті екенін көрсетті, себебі едәуір механикалық бұзылыстар тіркелмеді. Дегенмен, круиз кемелерді жобалаудағы кемшіліктерді анықтағанмен, флоттық шайқасқа қабілеттілігін сынап көрмеді. Шындығында, экспедицияның сәттілігі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін түзетілмеген жобалық кемшіліктерді жасыруға көмектескен болуы мүмкін. Оларға тым терең суға батуы, броньдық белдеулердің төмен болуы, мұнаралардың үлкен ашықтары және оқ-дәрілерді көтеру құралдарының әуеде қалуы кірді. Марк Альбертсонның сөзін келтірсек: Теодор Рузвельттің соғыс кемелері әлемнің қиялын баурап алды. Круиз теңіз күштері үшін зор жарнамалық табысқа айналды. Бұрын картадағы атаудан басқа ештеңе болмаған елдермен қарым-қатынас орнатылып, таныс астаналарменгі байланыс нығайтылды. Круиз американдық соғыс кемелерінің конструкциясындағы бронь және оқ-дәрілерді көтеру құралдарының орналасуы сияқты кемшіліктерді көрсетті. Американың логистикалық қолдауының жетіспеушілігі де анық көрінді, бұл маңызды сабақ болды – жеткілікті үйде өсірілген сауда флоты болмаса, теңіздерді бақылауға қол жеткізу мүмкін емес. Бұл Американың Атлант мұхитынан Тынық мұхитына күшті таратуға қабілетті екенін көрсетті. Теңіз күшін арттырудан алынған құнды сабақтар кейін екі жаһандық қақтығыста үлкен пайда әкелді. Бірақ одан да маңыздысы – Рузвельттің бұл қадамы АҚШ-ты әлемдік державалар қатарына көтерді. Лондонның "Таймс" газеті Австралиядағы ыстық қарсы алу туралы былай деп жазды: "Көрнекі шаралар көпшілікті таң қалдыру үшін пайдалы, олар бұл көріністі жылдар бойы есте сақтап, одан маңызды саяси қорытындылар жасайды".

АҚШ капиталды кемелерін жобалауға әсері

Оңтүстік Каролина класындағы линкор 1906 жылы салынды және 1910 жылы алғашқы американдық дредноут ретінде қолданысқа енгізілді. Ол көмірмен қыздырылатын. Ұлы Ақ Флоттың бас кемелері «үлкен қару» революциясының нәтижесінде ескіргенімен, теңіздегі олардың мінез-құлқы болашақ құрылысқа әсер ететін құнды ақпарат берді. Мысалы, теңізге лайықтылық тұрғысынан алғанда, флоттағы барлық бас кемелер тыныш теңіздерден басқа барлық жағдайда суға толып, кейінгі АҚШ линкорларының қақпақтарын кеңейтуге, алдыңғы бөлігіндегі борт биіктігін арттыруға және әскери-теңіз анкерлері мен қару-жарақ спонсондарына арналған жарнама тақталарын жою сияқты су шашырауын азайту шараларына әкелді. Арттырылған борт биіктігі қажет болды, және осымен байланысты мәселелер корпустың енін және жалпы көлемін ұлғайтуды талап етті. 1920 жылдар аралығында, круизден алынған деректер қолжетімді болғанға дейін аяқталған соңғы американдық бас кемелер мен осы деректер алынғаннан кейін жасалған бірінші кеме арасындағы ығысу (және, нәтижесінде, құны) кеме басына үштен бір бөлікке артты. Теңізге лайықтылықтың жетіспеушілігі флоттың шайқасқа дайындығын төмендетті. Басты қарулардың мұнараларының биіктігі тым төмен болып шықты және оларды көтеру қажет болды. Екінші қарулар жылдамдық кезінде және әсіресе пассат желдерінде (жел теңіз үстінен секундтық 6 метрден жоғары жылдамдықпен соққанда) тиімсіз болды және оларды корпустың жоғары жағына жылжыту қажет болды. Жақсартылған орналастыру Wyoming класындағы линкорларда басталды және жаңа пре-дредноуттардағы 3 дюймдік зеңбіректердің казематтарында одан әрі жетілдірілді, себебі олардың ылғалдылығынан қауіпті болуына байланысты алынып тасталды. Тағы бір жаңалық – тіпті толық жүктелгенде де, линкордың бортының төменгі жағындағы броня көрінетін, соның салдарынан кемелердің машиналары мен оқ-дәрі қоймаларына жеткізілуі мүмкін снарядтарға осал болуы. Кейбір кемелердің толқындары мен ойыстары осы мәселеге себеп болды. Адмирал Эванс стандартты 2 метрлік белдеу бронясының жеткіліксіз екенін түсінді. Круизде айтылған тағы бір қажеттілік – тактикалық біртектілік қажеттілігі болды. Круизге дейін сол кездегі капитан Уильям Симс (президент Рузвельт тыңдаған) сияқты сыншылар американдық соғыс кемелерінің дизайны тым консервативті болып қалғанын және флоттың тиімді бірлік ретінде жұмыс істеуі үшін қажетті тиімділік деңгейін қамтамасыз етпегенін мәлімдеді. Круиз бұл айыптаманың шындық екенін дәлелдеді. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінде стандартты типтегі линкорларды салуға әкелді. Президент Рузвельт 1908 жылы Теңіз соғыс колледжінің Ньюпорт конференциясын шақырғанда, АҚШ линкорларының дизайны үшін жауапкершілікті АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Бас кеңесіне жүктеді. Бұл әскери офицерлер мен жоспарлаушыларға соғыс кемелерінің дизайнына тікелей әсер етуге және бақылауға мүмкіндік берді, бұл үлгі бүгінгі күнге дейін сақталған.

The South Carolina class battleship was laid down in 1906 and entered service in 1910 as the first American dreadnought. It was coal fired. While the capital ships of the Great White Fleet were already obsolete in light of the "big gun" revolution ushered in by the construction of , their behavior at sea furnished valuable information that affected future construction. For instance, in terms of seaworthiness, all the capital ships in the fleet proved wet in all but the calmest seas, which led to the flared bows of subsequent U. S. battleships, increased freeboard forward and such spray reducing measures as the elimination of billboards for anchors and gun sponsons. Increased freeboard was needed; this and related considerations demanded increases in beam and overall size. Between the s, the last American capital ships completed before data from the cruise became available, and the , the first designed after this data was received, displacement (and, as a result, cost) per ship increased by one third. Deficiencies in seaworthiness in turn reduced the battle worthiness of the fleet. Turret heights for main armament proved too low and needed to be raised. Secondary armament was useless at speed and especially in tradewind conditions (with the wind moving over the sea at or greater) and needed to be moved much higher in the hull. Improved placement began with the Wyoming class battleships and was further refined in the Casemates for the bow 3 inch guns in the newer pre dreadnoughts were untenable due to wetness and were removed. Another discovery was that, even when fully loaded, the bottom of the battleships' side armor was visible—and the ships thus vulnerable to shells that might hit beneath it to reach their machinery and magazines—in smooth to moderate seas. The profile of crests and troughs in some ships contributed to this problem. Admiral Evans concluded that the standard 8 feet (2 m) width of belt armor was inadequate. One other necessity the cruise outlined was the need for tactical homogeneity. Before the cruise, critics such as then Captain William Sims (to whom President Roosevelt listened) had argued that American warship design had remained too conservative and precluded the level of efficiency needed for the fleet to function as an effective unit. The cruise proved the charge true. This would eventually lead to the building of standard type battleships in the U. S. Navy. When President Roosevelt convened the 1908 Newport Conference of the Naval War College, he placed responsibility for U. S. battleship design on the General Board of the United States Navy. This gave line officers and planners direct input and control over warship design, a pattern which has persisted to the present day.

Әуе флотының жұмысына әсері

Круизден алынған тәжірибе, формациядағы кемелердің бірлесіп жүзуін, көмірдің үнемді пайдаланылуын және саяхатшылардың көңіл-күйін жақсартуға ықпал етті. Артиллериялық жаттығулар флоттың ату дәлдігін екі есеге арттырды. Алайда, бұл миссия флоттың шетелдік көмір тасушы кемелерге тәуелділігін және қайта жабдықтау үшін көмір станциялары мен қосалқы кемелердің қажеттігін көрсетті.

Негізгі дереккөздер

Код, Маргарет Дж. Эванспен бірге Тынық мұхитқа: Ұрыс флотының тарихы (1909), роман. Мэттьюс, Франклин. Ұрыс флотымен: АҚШ Атлантика флотының он алты линкоры Хэмптон Роудстан Голден Гейтке дейін, 1907 жылдың желтоқсанынан 1908 жылдың мамырына дейін (1908) онлайн.

Мэттьюс, Франклин. Хэмптон Роудсқа оралу: АҚШ Атлантика флотының Сан-Францискодан Хэмптон Роудсқа дейінгі круизі, 7 шілде 1908 – 22 ақпан 1909 (1909) онлайн.

Миллер, Роман Джон. Соғыс кемелерімен әлемді айналу (AC McClurg & Company, 1909). Онлайн, теңізшілердің естеліктері.

Миллер, Роман Джон. Әлемді айналып өткен ұрыс флотының суретпен жазылған кемелік журналы (1909).