Кіріспе
Индиана класы – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дредноутқа дейінгі броненосецтері. USS Орегон (BB 3) – 1890 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған дредноутқа дейінгі броненосецтердің үшінші және соңғы кемесі. Бұл үш кеме Еуропалық теңіз күштерімен болуы мүмкін қақтығысқа дайындық мақсатында американдық флотты күшейтуге бағытталған модернизация бағдарламасы аясында салынды. АҚШ-ты қорғау үшін жасалған, Индиана класындағы үш кеме төмен бортымен және екі артиллериялық мұнарада орналасқан төрт қарудан тұратын негізгі артиллериясымен ерекшеленді. Орегон және оның серіктес кемелері АҚШ үшін салынған алғашқы заманауи броненосецтер болды, бірақ олардың шағын өлшемдері мен жеткіліксіз бортының салдарынан тұрақсыздық және теңізде жүзуге қатысты мәселелерге тап болды. 1896 жылы қызметке түскеннен кейін Орегон қысқа мерзімге Тынық мұхитындағы эскадрилья құрамында болды, содан кейін 1898 жылдың басында Куба мәселесі бойынша Испаниямен қарым-қатынастардың ушығуына байланысты АҚШ-тың Шығыс жағалауына ауыстырылды. Ол 66 күн ішінде Оңтүстік Америка айналып келді және Испания-Америка соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай келді. Содан кейін ол Сантьяго-де-Кубаны блокадалауға қатысты, бұл 3 шілдеде Сантьяго-де-Куба шайқасында аяқталды, онда Орегон Кубадағы испандық эскадрильяны жоюға үлкен үлес қосты. Соғыстан кейін Орегон Азия эскадрильясына жіберілді, Филиппин-Америка соғысы және Цинь Қытайындағы Боксер көтерілісі кезінде қызмет етті. Кеме 1906 жылы АҚШ-қа оралды, онда ол қызметтен шығарылып, келесі бес жылға резервке қойылды, осы уақыт ішінде модернизацияланды. 1911 жылы қайта қолданысқа енгізілген Орегон келесі бірнеше жылды АҚШ-тың Батыс жағалауында жүзіп өтеді, жиі қызметтен шығып, қайта кіреді. 1918 жылы Ресей азамат соғысына одақтастардың араласуы кезінде ол Сибір экспедициясы үшін конвойды сүйемелдеді. Кеме 1919 жылы қызметтен шығарылды және 1920 жылдардың басында теңізшілердің күш-жігері нәтижесінде Теңіз күштері Орегонды оның атымен аталатын штатқа мұражай кемесі ретінде пайдалану үшін берді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1942 жылдың соңында Теңіз күштері кемені соғысқа жұмсау үшін бұзу туралы шешім қабылдады, бірақ жұмыс басталғаннан кейін Теңіз күштері кемені 1944 жылы Гуамға шабуыл үшін оқ-дәрілерді сақтау үшін қайтаруды сұрады. Ол 1950 жылдардың ортасына дейін аралда қалды, содан кейін 1956 жылы металл тескілеріне сатылып, Жапонияда бұзылды.
USS Oregon (BB 3) was the third and final member of the of pre dreadnought battleships built for the United States Navy in the 1890s. The three ships were built as part of a modernization program aimed at strengthening the American fleet to prepare for a possible conflict with a European navy. Designed for short range operations in defense of the United States, the three Indiana class ships had a low freeboard and carried a main battery of four guns in a pair of gun turrets. Oregon and her sister ships were the first modern battleships built for the United States, though they suffered from significant stability and seakeeping problems owing to their small size and insufficient freeboard. After entering service in 1896, Oregon briefly served with the Pacific Squadron before being transferred to the East Coast of the United States as tensions with Spain over Cuba grew in early 1898. She completed a journey around South America in the span of 66 days, arriving shortly after the start of the Spanish–American War. She thereafter took part in the blockade of Santiago de Cuba, which culminated in the Battle of Santiago de Cuba on 3 July, where Oregon contributed to the destruction of the Spanish squadron in Cuba. After the war, Oregon was deployed to the Asiatic Squadron, serving during the Philippine–American War and the Boxer Rebellion in Qing China. The ship returned to the United States in 1906, when she was decommissioned and placed in reserve for the next five years, during which she was modernized. Reactivated in 1911, Oregon spent the next several years cruising off the West Coast of the United States, frequently going in and out of service. During the Allied intervention in the Russian Civil War in 1918, she escorted a convoy for the Siberian expedition. The ship was decommissioned in 1919 and efforts by naval enthusiasts in the early 1920s led the Navy to loan Oregon to her namesake state for use as a museum ship. After the start of World War II, the Navy decided in late 1942 to scrap the ship for the war effort, but after work began the Navy requested the ship's return for use as an ammunition hulk for the upcoming invasion of Guam in 1944. She remained off the island through the mid 1950s before being sold for scrap in 1956 and broken up in Japan.
Дизайн
1880-ші жылдардың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жоғары шенді командирлері еуропалық теңіз күштерімен қақтығысқа дайындалуды жоспарлай бастады және елді қорғау үшін қысқа және ұзақ қашықтықтағы линкорлардың қажеттігіне келді. Конгресс Теңіз күштерін жаңғыртуға келісіп, үш кеме – «Техас» броненос кемесі және «Мэн» мен «Нью-Йорк» бронелинейлік крейсерлерін бекітті. 1890 жылы тағы үш кемеге рұқсат берілді; олар Теңіз күштерінің жоспарларын іске асыруға арналған қысқа қашықтықтағы линкорлардың бірінші партиясы болды. Кемелер қызметте көңілі толмады, себебі олар аяқталған кезде тым ауыр болды, олардың аз борты теңіздегі операцияларды қиындатты және басқаруы қиын болды. Дегенмен, олар американдық флоттың алғашқы заманауи линкорлары болды. «Орегонның» жалпы ұзындығы 107 метр, ені 21,03 метр, сусыру тереңдігі 7,32 метрді құрады. Оның жобалық суыруы және толық жүктемеде 16 800 тоннаға дейін. Кеме екі валмен жабдықталған үш кеңейімді бу машинасымен және төрт көмірмен жұмыс істейтін оттық қазандықтармен қоздырылды, олардың ең жоғары жылдамдығы 10 метр/секунд болды. Оның круиздік радиусы 15 миль/сағат жылдамдықпен шамамен 8000 теңіздік мильді құрады. Салынған кезде кемеде ауыр әскери мачта орнатылған, ол 1910–1911 жылдары кормовой мачтамен толықтырылды. Оның экипажы 32 офицер және 441 сарбазды құрады, ал офицерлер мен сарбаздардың жалпы саны 586–636 адамға дейін жетті. Кемеде негізгі қару ретінде екі екі мұнаралы орналасқан 305 мм/35 калибрлі қарудан тұратын батарея болды, біреуі мұрын жағында, екіншісі корма жағында. Екінші қару ретінде төрт екі мұнаралы орналасқан 203 мм/35 калибрлі қарудан тұратын батарея болды. Бұларға ортаңғы бөлігінде орналасқан казематтық батареядағы алты 152 мм/40 калибрлі қарулар қолдау көрсетті. Жақын қашықтықтағы қорғаныс үшін ол жиырма 6 фунттық және алты 1 фунттық қаруларды жеке орнатулармен алып жүрді. Сол кездегі капиталдық кемелерге тән болғандай, «Орегон» су үстінде орналасқан торпедалық түтіктерді алып жүрді, бірақ олардың саны нақты белгісіз. «Conway's All the World's Fighting Ships» және АҚШ Теңіз күштерінің «Американдық теңіз шайқас кемелерінің сөздігіне» сәйкес, ол алты түтікпен жабдықталған, бірақ теңіз тарихшысы Норман Фридман жеті түтікпен тапсырылғанын, бірақ бесеуімен аяқталғанын мәлімдейді. «Орегонның» негізгі бронелық белдеуі журналдар мен машиналық бөлімдердің үстінде 305 мм қалыңдыққа ие болды және мұрын және корма бөліктерінде 203 мм-ге дейін төмендетілді. Басты батареялық мұнаралардың қабырғалары 203 мм қалыңдыққа ие болды, ал тіреуші барбеттердің ашық жағындағы бронелық плиталардың қалыңдығы да сондай болды. 203 мм мұнаралардың бронелық қабырғалары 152 мм болды, ал казематтық батареяның басқару мұнарасының қабырғалары 102 мм қалыңдыққа ие болды.
Қызмет тарихы
Конгресс 1890 жылғы 30 маусымда «Индиана» класындағы үш линкорды бекітті. Бұл рұқсатта кемелердің біреуі АҚШ-тың батыс жағалауында салынуы тиіс екені көрсетілді. Сондықтан, алғашқы екі кеме – «Индиана» және «Массачусетс» Филадельфиядағы «Уильям Крамп & Sons» компаниясына тапсырылғаннан кейін, үшінші кемеге арналған келісімшарт Сан-Францискодағы «Union Iron Works» компаниясына берілді. Келінің салынуы 1891 жылғы 19 қарашада басталды, ал дайын корпус 1893 жылғы 26 қазанда суға түсірілді. Жинақтау жұмыстары аяқталғаннан кейін, 1896 жылғы 15 шілдеде кеме флотқа қабылданып, теңіз сынақтарын аяқтады. 1898 жылғы 15 ақпанда Кубаның Гавана қаласында «Мэн» бронекері жарылды, бұл АҚШ пен Кубаны өз отарлық империясының бір бөлігі ретінде иеленген Испания арасындағы шиеленісті күшейтті. Ол кезде құрғақ докта болған «Орегон» келесі күні қайтадан суға шығарылып, капитан Чарльз Эдгар Кларктың басқаруына берілді. Алғашқы хабарламалар кінәны испандық теңіз минасына жабады, және екі ел арасындағы соғыс қаупі өскенде «Орегонға» Солтүстік Атлантика эскадрильясын күшейту үшін АҚШ-тың шығыс жағалауына баруға бұйрық берілді. 9 наурызда оқ-дәрілерді тиеу үшін Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына бет алды, он күннен кейін Оңтүстік Американы айналып, 4 сәуірде Перудің Кальяо қаласына жетіп, жаңа көмір жүктеп, сапарын жалғастырды. Кларк Чилидің Вальпараисо қаласындағы жоспарланған көмір тоқтауын өткізіп, тікелей Магеллан бұғазына баруды шешті, кеме 16 сәуірде жетті. Қауіпті дауыл кеме өтуін қиындатты және кеме түнде жерге тимеу үшін түйір салды, бірақ келесі күні Чилидің Пунта-Аренас қаласына жетті. Мұнда ол Солтүстік Атлантика эскадрильясына қосылуға бет алған «Мариетта» канонерлік қайығымен қосылды. Екі кеме де көмір қорын толықтырғаннан кейін, 21 сәуірде Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласына қарай жолға шықты; аймақта испандық торпедолық қайық туралы жалған хабарлар кемелердің артиллериялық экипаждарын дайын күйде ұстады. Кемелер 30 сәуірде Рио-де-Жанейроға жетті, онда АҚШ пен Испания арасындағы соғыс жағдайы туралы білді. Олар 4 мамырда жолға шығып, Бразилияның Баия штатындағы Сальвадор қаласында қысқа тоқтады, содан кейін 18 мамырда Барбадосқа көмір тиеді. «Орегон» 24 мамырда Флорида штатының Юпитер қаласына келді, онда ол Солтүстік Атлантика эскадрильясының басқа бөлімдерімен кездесті. Алпыс алты күндік саяхат барысында «Орегон» шамамен бір мың километрден астам қашықтықты жүзіп өтті. Бұл сапардың ұзақ мерзімді салдары, кеңінен баспасөзде жарияланғаннан кейін, болашақтағы трансмұхиттық қайта орналасуды қысқарту үшін Панама каналын салуға қоғамдық қысым тудырды.
Испан-Америкалық соғыс
26 мамырда «Орегон» Ки-Уэстке қатындап, Солтүстік Атлантикалық эскадрильясының қалған бөлігіне қосылды. Ол кезде командир Винфилд Скотт Шлей басқаратын Ұшқыш эскадрилья соғыстың басында Кубаға бет алған испан эскадрильясын тауып, Сантьяго-де-Кубаға блокада салды. Испан эскадрильясына контр-адмирал Паскуаль Сервера-и-Топете басшылық етті. Ол бронекерлерден тұрды: испан крейсері «Инфанта Мария Тереза», испан крейсері «Кристобаль Колон», испан крейсері «Виская» және испан крейсері «Альмиране Окендо», сондай-ақ эсминецтер «испан эсминеці Плутон» және «испан эсминеці Фурор». «Орегон» 1 маусымда сол портқа жетіп, ай бойы қала төңірегіндегі испандық бекіністерін бомбалауға қатысып, блокаданы сақтауға көмектесті. 3 шілде күні сағат 08:45-те Сервера «Инфанта Мария Тереза» кемесіндегі туын көтеріп, «Кристобаль Колон», «Виская» және «Альмиране Окендо» кемелерімен, ал екі эсминец арттан шықты. Испандықтар 09:35-те жолды тазартты; испандықтардың бақытына орай, Сампсонның флагманы «Нью-Йорк» сол кезде орнынан шығып кеткен еді, ал «Массачусетс» Гуантанамо шығанағында көмірмен толықтырып жатты. «Бруклин» бронекеріндегі қарауылшылар Сервераның жақындап келе жанын байқап, басқа американдық кемелерді ескерту үшін бір зеңбірегін атты. Олар дереу экипаждарына жалпы дайындыққа өтуді бұйырды және Сантьяго-де-Куба шайқасын бастады. Испан кемелері батысқа қарай бұзылуға тырысқанда, Сервера американдықтардың қуып жетуін кешіктіру және басқа кемелеріне қашуға уақыт беру үшін «Инфанта Мария Терезамен» бірге «Бруклинге» шабуыл жасады. Испан жағалау батареялары да шайқастың алғашқы кезеңінде отын қосты, бірақ оның әсері шамалы болды. «Орегон» шайқас басталғанда жақсы бу қысымына ие болған жалғыз ірі американдық кеме болғандықтан, қуып жете бастады. «Бруклин» крейсері төрт қозғалтқышының екеуін ажыратты, бірақ оны әлі де қолға ала алды және оның артында болды. Американдықтардың қатты атысы «Инфанта Мария Терезаны» өртеп жіберді, ал журналдың жарылуынан қорқып, Сервера оны 10:25-те суға батыруға бұйырды. «Альмиране Окендоның» капитаны бес минуттан кейін осыған ұқсас нұсқау берді, өйткені оның кемесі де қатты өртеніп жатты. «Виская» да көп ұзамай жағаға мәжбүр болды, 10:36-да бағынуын білдірді. Осы уақытта екі испандық эсминец те американдық соғыс кемелерінен қатты зақым алды. «Индиана» 13 дюймдік снарядпен «Плутонды» екіге бөлді, оны суға батып, жарылды. «Фурорды» «Орегон», «Айова» және «Индиананың» қосалқы батареялары шабуылға алды, бұл оның экипажы Глостер канонерлік қайығына берілуіне әкелді. Тек «Кристобаль Колон» ғана батысқа қарай қашып бара жатты. «Орегон» мен «Техас» «Кристобаль Колонды» қуып жете бастағанда «Бруклинге» қосылды; американдықтар баяу қашып бара жатқан испан крейсерін қуып жетіп, оны алыс қашықтықтан ұрып-соқты. Кубаға жіберілгенге дейін негізгі қару-жарағымен жабдықталмаған «Кристобаль Колон» жауап бере алмады, ал оның командирі өзінің үмітсіз жағдайын түсінді. 13:20-де ол жағаға бұрылып, туын түсірді, бағынуын білдірді, ал экипаж кемені баттырды. «Орегон» шайқаста зақым алмады, бұл негізінен испандықтардың ату сапасының нашарлығына байланысты болды. Сервера эскадрильясының жойылғандығы және Куба мен Филиппиндердегі американдық табыстармен Испания 17 шілдеде бейбітшілік туралы келісімге келді, ал соғыс 12 тамызда Париж шартымен аяқталды.
Азиялық станция
Соғыстан кейін «Орегон» Нью-Йоркке күрделі жөндеуге жіберілді. Октябрь айында ол Азия эскадрасына бағындырылды. 1899 жылдың 18 наурызында Филиппиннің Манила қаласына жетіп, Филиппин-Америка соғысы кезінде келесі жыл бойы сол жерде қызмет етті. Осы кезеңде ол Манила мен Лингаен шығанағын блокадалауға көмектесті және Виган қаласын басып алуға қолдау көрсетті. 1900 жылдың 13 ақпанында «Орегон» Жапонияға сапармен кетіп, мамыр айында Гонконгқа жетті. Сол кезде Цинь Қытайында Боксер көтерілісі басталған болатын. Кемеге 23 маусымда Қытайдың Таку қаласына күш түсіру үшін бұйрық берілді, онда Сегіз Ұлттар одағының күштері жинала бастаған еді. 28 маусымда Бохай бұғазынан өтіп бара жатып, ол белгісіз жартасқа соғылып, тікелей тұрып қалды. 5 шілдеде қайтадан суға шығарылғанға дейін бір апта бойы жартаста қалды. Уақытша жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, 17 шілдеде тұрақты жөндеу үшін Жапонияның Куре қаласына құрғақ докқа жіберілді. 29 тамызда «Орегон» Қытай жағалауындағы операцияларды қайта бастады. Ол Янцзы өзенінің аузында патрульдеді, содан кейін 5 мамырға дейін Қытайдың Шанхай қаласындағы Усонгта орналасты. Сол күні ол АҚШ-қа қайта жөндеуге қайтып келді, алдымен Жапонияның Йокогама қаласына, содан кейін Гавайидің Гонолулу қаласына барды. Одан кейін ол Сан-Францискоға жетті, 12 маусымда сол жерге келді. Содан кейін ол 6 шілдеде жеткен Пьюджет-Саунд теңіз арсеналына солтүстікке қарай жүзіп кетті. Ол 1903 жылдың басында Қытайға қайту алдында бір жарым жылдай сол жерде болды. Ол 18 наурызда Гонконгқа келді және келесі үш жыл бойы Азия станциясында қызмет етіп, Қытай, Жапония және Филиппин порттарына сапарлады. «Орегон» үшін бұл кезең ешқандай оқиғасыз өтті және ол 1906 жылдың ақпан айында АҚШ-қа оралды. 27 сәуірде Пьюджет-Саундта қызметтен босатылды.
Кейінгі мансап
Кеме келесі бес жыл бойы қызметтен тыс қалды. Ол резервте болған кезінде өте аз жаңғыртудан өтті, оның ішінде қақпақ басты мачта орнатылды. Сонымен қатар, ол 6 дюймдік баяу ату қаруларын алып тастады және Орегонның құрылысынан бері көлемі мен күші өскен торпедалық қайықтарға қарсы қорғанысын жақсарту үшін он екі жылдам ату қаруынан тұратын батарея орнатылды. Бұл қарулар жеке-жеке орнатылып, төрт-төртін палубаның ортасындағы ашық батареяға, 8 дюймдік мұнаралардың әрқайсысына және 13 дюймдік мұнаралардың әрқайсысына екі-екіден орналастырылды. Оның шағын өлшемі мен тар палубалары сол кездегі басқа американдық пре-дредноут линкорлары алған суперструктураның толыққанды жаңғыруына мүмкіндік бермеді. 1911 жылғы 29 тамызда Орегон қайтадан қолданысқа кірісті, бірақ ол қазан айына дейін резервтік флотта қалды, содан кейін Сан-Диего, Калифорнияға бағыт алды. Келесі екі жыл бойы ол Батыс жағалауда теңіз саяхаты жасады, бірақ ерекше оқиғаларға куә болған жоқ. 1913 жылғы 9 сәуірде Вашингтон штатының Бремертон қаласында "әдеттегі жағдайға" жіберілді. 1914 жылғы 16 қыркүйекте ол ресми түрде резервтік флотқа қайтарылды, бірақ ішінара қолданыста қалды. 1915 жылғы 2 қаңтарда Сан-Францискода өткен Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесіне қатысу үшін толыққанды қолданысқа кірісті. 1916 жылғы 11 ақпанда ол қайтадан резервтік флотқа жіберілді және 1917 жылғы 7 сәуіріне дейін сол жерде қалды, бірақ ол әлі де ішінара қолданыста болды. Бұл кезең Сан-Францискода өтті, ал 7 сәуірде ол қайтадан толық қолданысқа кірісті, АҚШ бір күн бұрын Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Ол соғыс кезінде ешқандай активтілік көрсетпеді, бірақ 1918 жылы Ресей азамат соғысына араласқан Сібір экспедициясы үшін әскер тасыған кемелерді сүйемелдеуге пайдаланылды. Ресейден оралғаннан кейін Орегон 1919 жылғы 12 маусымда қайтадан қызметтен босатылды. Осы кезеңде ол Вашингтон штатының Сиэтл қаласына келген кезде Тынық мұхиты флотын қарап тексеру кезінде президент Вудро Вильсонды қабылдады. 1920 жылғы 17 шілдеде "BB 3" корпустық нөмірі берілді. 1921 жылдан бастап, теңізшілдер тобы Орегонды мұражай кемесі ретінде сақтау үшін науқан бастады, ол өзінің атын алған штаттың бір жерінде орналасатын болды. 1922 жылы қол қойылған Вашингтон теңіз келісіміне сәйкес Орегонды демилитаризациялау қажет болды, сондықтан ол 1923 жылы қарусыздандырылды және 1924 жылғы 4 қаңтарда келісім шарттарына сәйкес келетіні жарияланды. Ол әскери-теңіз кемелерінің тізілімінде "жасырын емес" реликвия ретінде тіркелді. 1925 жылғы маусымда Теңіз күштері кемені Орегон штатына жалға берді, ол Портлендке орналастырылып, мұражай кемесі ретінде қайта жаңғыртылды.
Тағдыр
1941 жылғы 17 ақпанда «Орегон» кемесінің корпустық нөмірі IX 22 болып өзгертілді. 1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылынан кейін АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Әскери-теңіз күштері «Орегонды» соғысқа жұмсалатын ресурстарды босату үшін металл тескілеуге сату керек деп шешті. 1942 жылғы 2 қарашада ол Әскери кемелер тізілімінен шығарылып, 7 желтоқсанда кеме бөлшектеушілерге сатылды. 1943 жылғы наурыз айында ол Вашингтон штатындағы Каламаға сүйретілді, бірақ жұмыс басталғаннан кейін Әскери-теңіз күштері «Орегонды» 1944 жылдың ортасында жоспарланған Гуамды қайта басып алу кезінде сақтау корпусы ретінде немесе жартастық қорғаныш ретінде пайдалануға болатынын шешті. Әскери-теңіз күштері кеменің үстін бөлшектеуді тоқтатып, ішкі жабдықтары мен мүліктерін алып тастап, оны қайтаруды сұрады. Содан кейін ол Гуамға шабуыл жасайтын күштерді қолдау үшін оқ-дәрімен толтырылып, шабуыл флотының бір бөлігі ретінде сүйретілді. Кеме 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін де, одан кейін бірнеше жыл бойы Гуамда тоқтады. Осы кезеңде, 1948 жылғы 14-15 қараша түнде «Орегон» «Агнес» тайфуны кезінде өзінің бекінісінен босап, ағысымен кете барды. Ұшақтармен ұзақ іздеуден кейін кеме Гуамның оңтүстік-шығысында ағысып жатқан жері табылды. Кеме Гуамға қайта сүйретіліп, 1956 жылға дейін сонда қалды. 15 наурызда ол «Massey Supply Corporation» компаниясына сатылды, ол оны Кавасаки қаласындағы «Iwai Sanggo Company» компаниясына қайта сатты. Содан кейін ол сол жерге сүйретіліп, бөлшектелді. Кеменің бірнеше бөлігі Портлендте сақталды; оның әскери мачтасы 1956 жылы Том Макколл су жағалау паркінде орнатылды, ал рулі «Орегон тарихи қоғамының» жинағында сақталады. Оның екі түтігі де сақталған, бірақ олар жұртшылыққа көрсетілмейді.