Кіріспе

Объективті шындықтан өзгеше көрінетін визуалды бейнелер визуалды қабылдау. Визуалды жүйеден туындайтын және шындықтан айырмашылығы бар визуалды сезім иллюзия деп аталады. Иллюзиялардың көптеген түрлері бар; оларды жіктеу қиын, себебі түпкі себебі көбінесе белгісіз, бірақ Ричард Грегори ұсынған жіктеме бағдар беруге көмектеседі. Оған сәйкес, үш негізгі класс бар: физикалық, физиологиялық және когнитивтік иллюзиялар, және әр класс ішінде төрт түрлі иллюзия кездеседі: екіұштылық, бұрмалау, парадокс және қиял. сонымен қатар шизофрения.

Физикалық визуалды иллюзиялар

Физикалық визуалды иллюзияның таныс құбылысы және мысалы – таулар ашық ауа райы мен төмен ылғалдылықта (Фоэн) олардан әлдеқайда жақын көрінуі. Бұл себебі тұман тереңдікті қабылдау үшін маңызды белгі болып табылады, алыстағы нысаналардың қашықтығын көрсетеді (әуелік перспектива). Физикалық иллюзияның классикалық мысалы – жартылай суға батқан таяқ бүкілгендей көрінеді. Бұл құбылысты Птолемей (шамамен 150 ж.) талқылаған және ол көбінесе иллюзияның прототипі ретінде келтірілген.

Физиологиялық визуалды иллюзиялар

Физиологиялық иллюзиялар, мысалы, жарқын жарықтан кейін пайда болатын кейіннен көріністер немесе тым ұзақ ауыспалы үлгілердің стимулдарын бейімдеу (басқарушы перцепциялық эффект), көзге немесе миға шамадан тыс стимуляцияның немесе белгілі бір типтегі контекстік немесе бәсекелес стимулдармен (жарықтық, түс, орналасқан жері, плитка, мөлшері, қозғалысы және т.б.) өзара әрекеттесудің әсері деп есептеледі. Теория бойынша, стимул визуалды өңдеудің бастапқы кезеңдерінде жеке арналған нейрондық жолмен жүреді және сол жолдағы немесе жанындағы белсенді каналдармен өзара әрекеттесудегі қарқынды немесе қайталамалы белсенділік қабылдауды өзгертетін физиологиялық тепе-теңсіздік тудырады. Герман торының иллюзиясы және Мах жолақтары көбінесе биологиялық тәсілмен түсіндірілетін екі иллюзия. Мах жолақтарын қарағанда түс айырмашылығының жиегінде жарықтығы жоғары жолақтарды көруіміздің себебін түсіндіру үшін, жақтық тежеу пайдаланылды, онда тор қабылдағыштарындағы жарық және қараңғы аймақтардан келетін сигналдар бір-бірімен бәсекелеседі. Рецептор белсенді болғаннан кейін, ол көршілес рецепторларды тежейді. Бұл тежеу контрастты күшейтеді және жиектерді анықтайды. Герман торының иллюзиясында шеткі аймақтардағы қиылыстарда пайда болатын сұр дақтар көбінесе үлкен қабылдағыш өрістердегі қоршаған ортаның жақтық тежеуінен туындайды деп түсіндіріледі. Алайда, Герман торының иллюзиясын түсіндіру ретінде жақтық тежеудің дәлелдері жоққа шығарылды. Оптикалық иллюзияларға қатысты жақындағы эмпирикалық тәсілдер, жақтық тежеуге негізделген теориялар күрескен оптикалық құбылыстарды түсіндіруде біршама сәттілікке жетті.

Түс пен жарықтылық тұрақтылығы

бас бармақтың бір мезгілдегі контрастты иллюзиясы. Түс градиенті қара сұрдан ақ сұрға дейін өтеді. Көлденең жолақ ақ сұрдан қара сұрға дейін өзгеретіндей көрінеді, бірақ шындығында бір түс қана. Тұрақтылық – иллюзияның көзі. Түс тұрақтылығы және жарықтық тұрақтылығы таныс заттың жарық мөлшері мен түсіне қарамастан, бірдей түсте көрінуіне жауап береді. Белгісіз затты қоршаған аймақтың жарықтығы немесе түсі өзгерген кезде түс айырмашылығының немесе жарықтық айырмашылығының иллюзиясы туындауы мүмкін. Заттың жарықтығы ақ фонға қарағанда қара фонға (кем жарық шағылыстыратын) қарағанда жарқырап көрінеді, тіпті заттың өзінің жарықтығы өзгермесе де. Сол сияқты, көз айналадағы аймақтың түсіне байланысты түс контрастын өтейді. Гештальт қабылдау принциптерімен қатар, су түсі иллюзиясы оптикалық иллюзиялардың қалыптасуына әсер етеді. Су түсі иллюзиясы нысан тесігі әсерінен және түстеуден тұрады. Нысан тесігі әсері фигура мен фон арасындағы шекара анық байқалатын және көлемді 3D тесігі бар кезде пайда болады. Түстеу – қараңғы түсті контурдың бойындағы жұқа түсті жиектен таралатын түстің сіңірілуінен тұрады. Су түсі иллюзиясы адам миының заттың тұтастығын қалай қабылдайтынын, мысалы, жоғарыдан төменге қарай өңдеуді сипаттайды. Осылайша, контексттік факторлар заттың жарықтығын қабылдауда маңызды рөл атқарады.

Нысан

"Шепард кестелері" бөлшектелген. Екі үстелдің беті әртүрлі көрінеді, бірақ олардың мөлшері мен пішіні бірдей. Ми, түс пен жарықтықты тұрақты деп қабылдағандай, таныс заттардың пішіні мен мөлшері тұрақты екенін түсінуге қабілетті. Мысалы, есік ашылғанда не жабылғанда көзге түсетін бейне өзгерсе де, ол тіктөртбұрыш ретінде қабылданады. Бірақ, бейтаныс заттар пішін тұрақтылығының қағидаларын әрқашан сақтамайды және перспектива өзгергенде өзгеріп қалуы мүмкін. "Шепард кестелері" иллюзиясы – пішін тұрақтылығының бұрмалануына негізделген иллюзияның мысалы.