Нағыз емес сезімдер: Сандық иллюзиялар

Кіріспе

Тек қана шындықтай сезілетін қабылдау.

Галлюцинация – сыртқы күштің болмауында шындық сезімін тудыратын қабылдау. Галлюцинациялар айқын, нақты және сыртқы кеңістікте орналасқандай көрінеді. Галлюцинация – мидың ояу күйі мен REM ұйқысының екі саналық жағдайының комбинациясы. Олар ұйқы (REM ұйқысы) сияқты бірнеше ұқсас құбылыстардан ерекшеленеді, ол оянуды қамтымайды; псевдогаллюцинация, ол нақты қабылдауды еліктемейді және нақты емес деп қабылданады; иллюзия, бұрмаланған немесе дұрыс түсіндірілмеген нақты қабылдау; және ойдағы бейнелер, ол нақты қабылдауды еліктемейді және ерікті бақылауда болады. Галлюцинациялар сондай-ақ «алдану қабылдауынан» ерекшеленеді, онда дұрыс сезілген және түсіндірілген күшке (яғни нақты қабылдауға) қосымша маңыз беріледі. Галлюцинациялар кез келген сезім арқылы пайда болуы мүмкін: көру, есту, иіс, дәм, сезіну, проприоцепция, тепе-теңдік, ауыру сезімі, температура сезімі және уақыт сезімі. Егер бірнеше сезімдік түрлер бірдей пайда болса, галлюцинациялар мультимодальды деп аталады. Галлюцинацияның жеңіл түрі бұзылыс деп аталады және жоғарыда аталған сезімдердің көпшілігінде кездесуі мүмкін. Мысалы, перифериялық көруде қозғалысты көру немесе әлсіз дыбыстарды немесе дауыстарды есту. Шизофрения кезінде есту галлюцинациялары жиі кездеседі. Олар жақсылыққа шақырушы (өзі туралы жақсы нәрселер айту) немесе зұлымдыққа шақырушы, қарғау түрінде болуы мүмкін. Есту галлюцинацияларының 55%-ы зиянды мазмұнға ие, мысалы, адамдар оның жайлы сөйлеседі, бірақ тікелей оған сөйлемейді. Есту галлюцинациялары сияқты, көру галлюцинациясының көзі де адамның артында болуы мүмкін. Бұл оған қарап тұрғандай немесе бақылап тұрғандай сезім тудыруы мүмкін, әдетте, қаскөйлік ниетпен. Көп жағдайда есту галлюцинациялары мен олардың көру галлюцинациясы бірге басынан өтеді. Гипнагогиялық галлюцинациялар мен гипнопомпиялық галлюцинациялар қалыпты құбылыстар саналады. Гипнагогиялық галлюцинациялар ұйықтау кезінде, ал гипнопомпиялық галлюцинациялар ояну кезінде пайда болады. Галлюцинациялар есірткі қолданумен (әсіресе, делірианттармен), ұйқының жетіспеуімен, психозбен, неврологиялық аурулармен және делірий тременстермен байланысты болуы мүмкін. Көптеген галлюцинациялар ұйқы парализі кезінде де пайда болады. «Галлюцинация» сөзі 17 ғасырдағы дәрігер сэр Томас Браун 1646 жылы латын сөзінен – alucinari, яғни санада адасудан ағылшын тіліне енгізілген. Браун үшін галлюцинация – бұл «бұрмаланған және объектісін қате қабылдайтын» көрініс.

A hallucination is a perception in the absence of an external stimulus that has the compelling sense of reality. Hallucinations are vivid, substantial, and are perceived to be located in external objective space. Hallucination is a combination of two conscious states of brain wakefulness and REM sleep. They are distinguishable from several related phenomena, such as dreaming (REM sleep), which does not involve wakefulness; pseudohallucination, which does not mimic real perception, and is accurately perceived as unreal; illusion, which involves distorted or misinterpreted real perception; and mental imagery, which does not mimic real perception, and is under voluntary control. Hallucinations also differ from "delusional perceptions", in which a correctly sensed and interpreted stimulus (i. e., a real perception) is given some additional significance. Hallucinations can occur in any sensory modality—visual, auditory, olfactory, gustatory, tactile, proprioceptive, equilibrioceptive, nociceptive, thermoceptive and chronoceptive. Hallucinations are referred to as multimodal if multiple sensory modalities occur. A mild form of hallucination is known as a disturbance, and can occur in most of the senses above. These may be things like seeing movement in peripheral vision, or hearing faint noises or voices. Auditory hallucinations are very common in schizophrenia. They may be benevolent (telling the subject good things about themselves) or malicious, cursing the subject. 55% of auditory hallucinations are malicious in content, for example, people talking about the subject, not speaking to them directly. Like auditory hallucinations, the source of the visual counterpart can also be behind the subject. This can produce a feeling of being looked or stared at, usually with malicious intent. Frequently, auditory hallucinations and their visual counterpart are experienced by the subject together. Hypnagogic hallucinations and hypnopompic hallucinations are considered normal phenomena. Hypnagogic hallucinations can occur as one is falling asleep and hypnopompic hallucinations occur when one is waking up. Hallucinations can be associated with drug use (particularly deliriants), sleep deprivation, psychosis, neurological disorders, and delirium tremens. Many hallucinations happen also during sleep paralysis. The word "hallucination" itself was introduced into the English language by the 17th century physician Sir Thomas Browne in 1646 from the derivation of the Latin word alucinari meaning to wander in the mind. For Browne, hallucination means a sort of vision that is "depraved and receive[s] its objects erroneously".

Жіктеу

Аллюцинациялар түрлі формада көрініс беруі мүмкін. Галлюцинациялардың әртүрлі түрлері әртүрлі сезімдерге әсер етеді, кейде бір уақытта пайда болып, оларды сезінушілерде бірнеше сезімдік галлюцинацияларды тудырады. Сыртқы тітіркендірусіз дыбысты қабылдау – осының бір көрінісі. Тыңдау галлюцинацияларын элементарлы және күрделі, сөздік және сөзсіз деп бөлуге болады. Бұл галлюцинациялар галлюцинацияның ең көп таралған түрі, соның ішінде сөздік тыңдау галлюцинациялары сөзсіз галлюцинациялардан жиі кездеседі. Элементарлы галлюцинациялар – сызылу, үскірік, созылған дыбыс сияқты дыбыстарды қабылдау. Көп жағдайда құлақтағы шу – бұл элементарлы тыңдау галлюцинациясы. Дегенмен, психикалық ауруы жоқ адамдар да кейде дауыстар ести алады. Паракузия диагнозын қою кезінде ескеру қажетті маңызды мысал – бүйірлік уақытша бөлігінің эпилепсиясы. Дауыстарды есту немесе басқаша галлюцинацияларды көру және психозды шизофрениямен немесе басқа психикалық аурулармен байланыстыруға бейім болғанымен, егер адамда психоздық белгілер болса да, оның міндетті түрде психикалық бұзылысы болуы керек емес екенін есте ұстау өте маңызды. Вильсон ауруы, түрлі эндокриндік аурулар, көптеген метаболизмдік бұзылыстар, қөп склероз, жүйелік қызыл жегі, порфирия, саркоидоз және тағы да басқа көптеген аурулар психозбен бірге жүруі мүмкін. Күрделі тыңдау галлюцинацияларының ішінде музыкалық галлюцинациялар да жиі кездеседі және олардың себептері кең ауқымды болуы мүмкін, мысалы, есту қабілетінің жоғалтуы (мысалы, музыкалық құлақ синдромы, Чарльз Бонне синдромының тыңдау нұсқасы), бүйірлік уақытша бөлігінің эпилепсиясы, артериовенозды аномалия, инсульт, зақымдану, абсцесс немесе ісік. Hearing Voices Movement – дауыстар еститін және галлюцинация көретін, бірақ басқа психикалық ауру белгілері жоқ адамдарға қолдау көрсететін және олардың құқықтарын қорғайтын ұйым. Көп мөлшерде кофеин ішу тыңдау галлюцинацияларын сезіну ықтималдығының артуымен байланысты. Ла Троб университетінің психологиялық ғылымдар мектебі жүргізген зерттеу көрсеткендей, күніне бес кесе кофе (шамамен 500 мг кофеин) ішу осы құбылысты тудыруы мүмкін.

Hallucinations may be manifested in a variety of forms. Various forms of hallucinations affect different senses, sometimes occurring simultaneously, creating multiple sensory hallucinations for those experiencing them. are the perception of sound without outside stimulus. Auditory hallucinations can be divided into elementary and complex, along with verbal and nonverbal. These hallucinations are the most common type of hallucination, with auditory verbal hallucinations being more common than nonverbal. Elementary hallucinations are the perception of sounds such as hissing, whistling, an extended tone, and more. In many cases, tinnitus is an elementary auditory hallucination. However, many people who do not have a diagnosable mental illness may sometimes hear voices as well. One important example to consider when forming a differential diagnosis for a patient with paracusia is lateral temporal lobe epilepsy. Despite the tendency to associate hearing voices, or otherwise hallucinating, and psychosis with schizophrenia or other psychiatric illnesses, it is crucial to take into consideration that, even if a person does exhibit psychotic features, they do not necessarily have a psychiatric disorder on its own. Disorders such as Wilson's disease, various endocrine diseases, numerous metabolic disturbances, multiple sclerosis, systemic lupus erythematosus, porphyria, sarcoidosis, and many others can present with psychosis. Musical hallucinations are also relatively common in terms of complex auditory hallucinations and may be the result of a wide range of causes ranging from hearing loss (such as in musical ear syndrome, the auditory version of Charles Bonnet syndrome), lateral temporal lobe epilepsy, arteriovenous malformation, stroke, lesion, abscess, or tumor. The Hearing Voices Movement is a support and advocacy group for people who hallucinate voices, but do not otherwise show signs of mental illness or impairment. High caffeine consumption has been linked to an increase in likelihood of one experiencing auditory hallucinations. A study conducted by the La Trobe University School of Psychological Sciences revealed that as few as five cups of coffee a day (approximately 500 mg of caffeine) could trigger the phenomenon.

Көрнекілік

Көрнекі галлюцинация – "қайта жоқ сыртқы көру стимулын қабылдау". Жеке, бірақ байланысты құбылыс – визуалды иллюзия, ол нақты сыртқы стимулдың бұрмалануы. Көрнекі галлюцинациялар қарапайым немесе күрделі болып жіктеледі:
Қарапайым көрнекі галлюцинациялар (ҚКГ) сондай-ақ қалыптаспаған көрнекі галлюцинациялар және элементарлы көрнекі галлюцинациялар деп аталады. Бұл терминдер жарық, түстер, геометриялық пішіндер және анықталмаған нысандарға қатысты. Оларды құрылымы жоқ ҚКГ болып табылатын фосфендерге және геометриялық құрылымы бар ҚКГ болып табылатын фотопсияларға бөлуге болады. Күрделі көрнекі галлюцинациялар (ККГ) қалыптасқан көрнекі галлюцинациялар деп те аталады. ККГ – адамдар, жануарлар, заттар, орындар сияқты айқын, шынайы суреттер немесе көріністер. Мысалы, біреу жырафты көріп тұрғанын айтуы мүмкін. Қарапайым визуалды галлюцинация – жирафқа ұқсас пішін немесе түс болуы мүмкін аморфты бейне (жираф сияқты көрінеді), ал күрделі визуалды галлюцинация – сөзсіз, нақты жыраф болып табылатын анық бейне.

Командалық

Командалық галлюцинациялар – командалар түріндегі галлюцинациялар; олар сыртқы көзден келгендей немесе адамның өзінің басынан шыққандай сезіледі. Командалық галлюцинациялар көбінесе шизофрениямен байланысты. Командалық галлюцинацияларды бастан өткерген адамдар, жағдайға қарай, галлюцинациялық командаларды орындай алады немесе орындамайды. Зорлық-зомбылықсыз командаларды орындау жиірек кездеседі. Командалық галлюцинациялар кейде жасалған қылмысты, әсіресе кісі өлтіруді қорғау үшін қолданылады. Бұл – адам еститін және не істеу керектігін айтатын дауыс. Кейде бұйрықтар "Тұр" немесе "Есікті жап" сияқты қарапайым нұсқаулар болып келеді. Бұл қарапайым нәрсеге берілген бұйрық болсын немесе қауіпті нәрсеге берілген бұйрық болсын, ол әлі де "командалық галлюцинация" саналады. Осыған қатысты көмектесетін сұрақтар: "Дауыстар сізге не істеуге айтады?", "Дауыстарыңыз алғаш рет қашан сізге не істеу керектігін айта бастады?", "Өзіңізге (немесе басқаларға) зиян келтіруді айтып отырған адамды танисыз ба?", "Сіз дауыстардың айтқандарына қарсы тұра аласыз ба?" Иіс сезудің (олфакторлық жүйе) бұзылуы, көбінесе, ешқандай қауіпті жағдайға байланысты болмайды және әдетте уақыт өте келе өздігінен жоғалады. Қоршаған ортаның әсерінен де туындауы мүмкін, мысалы, темекі шегу, белгілі бір химиялық заттарға (мысалы, инсектицидтер немесе еріткіштер) ұшырау, немесе бас және мойын қатерлі ісігіне сәулелік ем жасау.

Тактильді

Тактильді галлюцинациялар – бұл тиісті сенсорлық түйсіктің иллюзиясы, теріге немесе басқа органдарға түрлі қысым түсірілгендей сезім тудырады. Тактильді галлюцинациялардың бір түрі – формация, ол тері астында жәндіктер қозғалып жатқандай сезімді қамтиды және көбінесе ұзаққа созылған кокаин қолданумен байланысты. Дегенмен, формация менопауза сияқты қалыпты гормональды өзгерістердің немесе шеттік нейропатия, жоғары температура, Лайм ауруы, тері қатерлі ісігі және басқа да аурулардың салдары болуы мүмкін.

Жыныстық

Жыныстық галлюцинациялар – эрогендік немесе оргазмдық күйкілтулерді қабылдау. Олар табиғаты бойынша мономодальды немесе мультимодальды болуы мүмкін және көбінесе жыныстық аймақтағы сезімдерді қамтиды, бірақ бұл ғана емес. Жыныстық галлюцинациялардың жиі кездесетін мысалдары: жынысқа ену сезімі, оргазмға жету, эрогендік аймаққа тигізілгендей сезіну, жыныс мүшелерінің күйкілтуін сезіну, көкірек немесе мүжіктерге қол тигізілгендей сезіну, сондай-ақ жыныстық белсенділікке байланысты дәмдер мен иістер. Кейде бұл жіктемеге жыныстық мазмұнды көру және жыныстық сипаттағы сөздерді айтатын естілулер де кіруі мүмкін. Бұл басқа жіктемелердің элементтерін қамтиды, бірақ жыныстық галлюцинациялар оргазмдық компонентімен және ерекше көрінісімен ерекшеленеді. Мидың жауапты аймақтары жыныстық галлюцинацияның түріне байланысты өзгереді. Оргазмдық аурада медиальді уақытша бөлікше, оң миндальша және гиппокамп қатысады. Еркектерде жыныс мүшелеріне тән сезімдер постцентральді жиырылғышқа байланысты, ал қоздырылу мен шәуеттің шығуы артқы фронтальді бөлікшедегі күйкілтумен байланысты. Әйелдерде болса гиппокамп пен миндальша байланысты. Эпилепсия, заттарды қолдану және посттравматикалық стресс синдромында жыныстық галлюцинациялардың пайда болу механизмін түсіну үшін шектеулі зерттеулер жүргізілді. Бұл галлюцинациялар түрлі психиатриялық және неврологиялық ауруларда кездесе алады, бірақ ХДС кенестопатиялық шизофренияны негізінен кенестопатиялық галлюцинациялармен және дене бейнесінің басқа да бұрмалауларымен сипатталатын шизофренияның бір түрі ретінде таниды.

Гипнагогиялық галлюцинация

Бұл галлюцинациялар ұйықтауға дайындалар кезде пайда болады және халықтың көп бөлігін қамтиды: бір сауалнамада жауап берушілердің 37%-ы оларды аптасына екі рет бастан өткергенін айтқан. Галлюцинациялар секундтан минутқа дейін созуы мүмкін; осы уақыт аралығында адам әдетте көріп отырған суреттердің нақты еместігін түсінеді. Олар нарколепсиямен байланысты болуы мүмкін. Гипнагогиялық галлюцинациялар кейде ми сабақтарының бұзылуларымен байланысты, бірақ мұндай жағдайлар сирек кездеседі.

Педункулярлық галлюцинациялар

Педункуляр - бұл педункуляға қатысты, ол ми сабасындағы пондарға баратын және олардан келетін нейрондық жол. Бұл галлюцинациялар көбінесе кешкі уақытта пайда болады, бірақ гипнагогикалық галлюцинацияларда болатындай, ұйқыға қарай батқанда емес. Пациент әдетте толыққанды ес біліп, содан кейін галлюцинациялық кейіпкерлермен ұзақ уақыт бойы әрекеттесе алады. Гипнагогикалық галлюцинациялардағыдай, осы бейнелердің табиғатын түсіну сақталады. Салған суреттер көру қабілетінің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, және олар көбінесе бірнеше сезімді қамтымайды. Бұл аурудың прогрессиясымен түсінік біртіндеп төмендейді. Ұйқы бұзылады, ұйықтау ұзақтығы қысқарады, және жылдам көз қозғалысымен ұйқы байқалады.

Паркинсон ауруы және Леви денелерімен деменция

Паркинсон ауруы Леви денесімен байланысты деменциямен, олардың ұқсас галлюцинациялық белгілері үшін. Симптомдар кешкі уақытта көру өрісінің кез келген бөлігінде пайда болады және көбінесе бір режимде болады. Галлюцинацияға көшу, сезімдік қабылдаудың күрт бұрмалануымен басталатын иллюзиялармен жүруі мүмкін, бірақ жаңа сезімдік ақпарат болмайды. Бұлар әдетте бірнеше минутқа созылады, осы уақытта пациент есінде және қалыпты күйде немесе ұйқылы/жеткіліксіз болуы мүмкін. Бұл галлюцинацияларға қатысты түсінік көбінесе сақталады және REM ұйқысы көбінесе төмендейді. Паркинсон ауруы көбінесе субстанция ниграның компактты бөлігінің зақымдануымен байланысты, бірақ соңғы зерттеулер ПД мидың көптеген бөліктеріне әсер ететінін көрсетеді. Зақымдануға ұшыраған орындарға медиандық рафе ядролары, локус коэрулеус-тың норадренергиялық бөлімдері, парабрахиальді аймақтағы холинергиялық нейрондар және тегменттің педункулопонтиндік ядролары жатады.

Фокалды эпилепсия

Ошақты ұстамаларға байланысты көру галлюцинациялары ұстама туындаған ми аймағына байланысты әртүрлі болады. Мысалы, төбелік бөлімше ұстамалары кезіндегі көру галлюцинациялары көбінесе жарқыраған түсті, геометриялық пішіндердің көрінуімен сипатталады, олар көру өрісінде қозғалуы, көбейіп, концентрлі шеңберлер құруы мүмкін және әдетте бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін сақталады. Олар көбінесе бір жақты болады және ұстама ошағының қарсы жағындағы көру өрісінің бір бөлігінде, әдетте, уақытша бөлімшеде орналасады. Дегенмен, көру өрісі бойынша көлденең қозғалатын бір жақты көріністер қарсы жақтан басталып, сол жаққа қарай жылжиды. Ал уақытша бөлімше ұстамалары адамдардың, көріністердің, жануарлардың және т.б. күрделі көру галлюцинацияларын, сондай-ақ көру қабылдауының бұрмалануын тудыруы мүмкін. Күрделі галлюцинациялар нақты немесе нақты емес болып көрінуі мүмкін, көлемі бойынша бұрмалануы немесе бұрмаланбауы мүмкін, сондай-ақ алаңдатушы немесе жағымды болуы мүмкін. Сирек кездесетін, бірақ ерекше галлюцинация түрі – геаутоскопия, яғни өз бейнесінің айнадағы көрінісінің галлюцинациясы. Бұл "басқа өздеріңіз" толығымен қозғалмауы немесе күрделі тапсырмаларды орындауы мүмкін, жас немесе қазіргі бейнеңіз болуы мүмкін және көбінесе қысқа ғана уақытқа көрінеді. Күрделі галлюцинациялар уақытша бөлімше эпилепсиясы бар науқастарда салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Сирек жағдайларда, олар төбелік ошақтық ұстамалар кезінде немесе париеттік бөлімше ұстамаларында пайда болуы мүмкін. Ең болмағанда сана бұзылған жағдайда да, галлюцинация немесе иллюзия туралы түсінік көбінесе сақталады.

Есірткі әсерінен пайда болған галлюцинациялар

Дәрілік заттардың салдарынан туындайтын галлюцинациялар галлюциногендер, диссоциативтер және делиранттардың, соның ішінде антихолинергиялық әсері бар көптеген препараттар мен белгілі бір стимуляторлардың әсерінен пайда болады, олар көру және есту галлюцинацияларын тудыруы мүмкін. Лизергиялық қышқыл диэтиламиді (ЛСД) және псилоцибин сияқты кейбір психоделиктер жеңілден күштіге дейінгі ауқымда галлюцинацияларды қоздыруы мүмкін. Галлюцинациялар, псевдогаллюцинациялар немесе, әсіресе есту қабілетіне қатысты, парейдолияның күшеюі – опиоидтардың әртүрлі деңгейдегі жанама әсерлері болып табылады. Бұл, әсіресе каппа опиоидты рецептордың, сигма рецепторларының, дельта опиоидты рецептордың және NMDA рецепторларының абсолютті агонизм немесе антагонизм дәрежесімен немесе жалпы рецепторлық белсендіру профилімен байланысты болуы мүмкін. Пентазоцин, леворфанол, фентанил, петидин, метадон және басқа да бірнеше синтетикалық опиоидтар морфин мен кодеин сияқты табиғи опиоидтарға қарағанда осы жанама әсерге көбірек бейім. Олардың арасында гидроморфон сияқты жартылай синтетикалық препараттар да салыстырмалы анальгетикалық күшімен байланысты. Циклазоцин (бензорморфан опиоид/пентазоцин туысы) және леворфанолға байланысты екі морфинан опиоиді – циклорфан мен декстрофан галлюциногендер ретінде, ал декстрометорфан диссоциативті препарат ретінде жіктеледі. Бұл препараттар сонымен қатар ұйқыны (гипнагогикалық галлюцинациялармен байланысты) қоздыруы мүмкін, әсіресе петидиндер атропинге ұқсас антихолинергиялық белсенділікке ие, бұл препаратты қолдануды шектеуші фактор болуы мүмкін. Морфин, оксикодон және басқа да опиоидтарды скополаминмен күшейтудің психотомиметикалық жанама әсерлері (сәйкесінше, қараңғы ұйқы техникасында және Skophedal қосымша дәрісінде, ол 1928 жылы Германияда ойлап табылғаннан кейін «1930 жылдардың керемет дәрісі» деп аталды, бірақ қазіргі уақытта сирек дайындалады) (q. q. v.).

Сенсорлық адасу галлюцинациясы

Галлюцинациялар ұзаққа созылған сенсорлық депривация салдарынан туындауы мүмкін, және көбінесе осы сезімталдықтан айырылған арнада пайда болады (көз жою жағдайында – көру, есту қабілетін жоюда – есту және т.б.).

Эксперименттік-индуцированные галлюцинациялар

Аномальды тәжірибелер, мысалы, «қаусіз» галлюцинациялар, жақсы психикалық және физикалық денсаулықтағы адамда, тіпті шаршау, мас болу немесе сезімталдықтан айырылу сияқты уақытша себептік фактордың болмаған жағдайында да пайда болуы мүмкін. Осы мәлімдемені растайтын деректер бір ғасырдан астам уақыттан бері жинақталып келеді. Қаусіз галлюцинаторлық тәжірибелерді зерттеу 1886 жылға дейін, Психикалық зерттеулер қоғамының алғашқы жұмыстарына дейін жетеді, онда халықтың шамамен 10% өмірінде кем дегенде бір галлюцинаторлық оқиғаны бастан өткергені анықталды. Жақындағы зерттеулер осы нәтижелерді растады; анықталған нақты жиілік эпизодтың сипатына және «галлюцинация» критерийлеріне байланысты өзгереді, бірақ негізгі нәтиже қазір толық негізделген.

Глютенге сезімталдық

Глютенге сезімталдықпен, атап айтқанда "глютен психозымен" байланысы бар екенін көрсететін алғашқы деректер бар.

Допаминергиялық және серотонергиялық галлюцинациялар

Серотонинергиялық галлюцинацияларда, дофаминергиялық галлюцинациялардан айырмашылығы, адам галлюцинация басып жатқанын сезінеді. Көрнекі аймақтардағы сұр және ақ заттың аномалиялары Альцгеймер ауруы сияқты ауруларда галлюцинациялармен байланысты, бұл галлюцинациялардың негізінде жатқан сезімтал аймақтардың дисфункциясы туралы пікірді нығайтады. Ұсынылған модельдің бірінде, сезімтал аймақтардағы жоғары белсенділік, әдетте ішкі көздерден төменгі маңдай шегіне (inferior frontal gyrus) берілетін желілер арқылы жүзеге асады, бұл сыртқы көзден келгендей қабылданады, себебі берілу желісінің бұзылуы немесе функционалдылығының өзгеруі болады. Таламокортикальдық тізбектердің бұзылуы жоғарыдан төменге және төменнен жоғарыға қарайғы дисфункцияның себебі болуы мүмкін. Таламокортикальдық тізбектер таламиялық және кортикальдық нейрондар мен жақын орналасқан интернейрондар арасындағы проекциялардан тұрады, олар сезімтал өңдеумен байланысты белгілі бір электрофизиологиялық сипаттамаларға (гамма тербелістері) жауап береді. Кортикальдық нейрондарға таламиялық кіріс сезімтал нейрондардың назарын реттеуге мүмкіндік береді. Сенсорлық афференттердің дисфункциясы және кортикальдық кірістің бұзылуы сенсорлық тәжірибеге әсер ететін күтулерге алып келуі мүмкін, бұл галлюцинациялардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Галлюцинациялар сезімтал өңдеудің дәлдігінің төмендеуімен байланысты, ал дәл өңдеу үшін және гамма тербелістерінің (гамма синхрониясы) пайда болуы үшін аз кедергісі бар күшті стимулдар қажет. Галлюцинациялар сондай-ақ бастапқы стимулдан кейін екінші стимулға жауап ретінде P50 амплитудасының төмендемеуімен байланысты; бұл сенсорлық стимулдарды сүзудің сәтсіздігін көрсетеді және дофамин шығарушы заттармен күшейе алады. Стимулдарға маңыздылық тағайындаудың бұзылуы галлюцинациялардың бір механизмі болуы мүмкін. Дисфункциональды дофаминдық сигнал беру сенсорлық өңдеуді жоғарыдан төменге қарай реттеудің бұзылуына алып келуі мүмкін, бұл күтулерге сенсорлық ақпаратты бұрмалауға мүмкіндік береді.

It has been reported that in serotonergic hallucinations, the person maintains an awareness that they are hallucinating, unlike dopaminergic hallucinations. Grey and white matter abnormalities in visual regions are associated with hallucinations in diseases such as Alzheimer's disease, further supporting the notion of dysfunction in sensory regions underlying hallucinations. One proposed model of hallucinations posits that over activity in sensory regions, which is normally attributed to internal sources via feedforward networks to the inferior frontal gyrus, is interpreted as originating externally due to abnormal connectivity or functionality of the feedforward network. Disruptions in thalamocortical circuitry may underlie the observed top down and bottom up dysfunction. Thalamocortical circuits, composed of projections between thalamic and cortical neurons and adjacent interneurons, underlie certain electrophysical characteristics (gamma oscillations) that are associated with sensory processing. Cortical inputs to thalamic neurons enable attentional modulation of sensory neurons. Dysfunction in sensory afferents, and abnormal cortical input may result in pre existing expectations modulating sensory experience, potentially resulting in the generation of hallucinations. Hallucinations are associated with less accurate sensory processing, and more intense stimuli with less interference are necessary for accurate processing and the appearance of gamma oscillations (called "gamma synchrony"). Hallucinations are also associated with the absence of reduction in P50 amplitude in response to the presentation of a second stimuli after an initial stimulus; this is thought to represent failure to gate sensory stimuli, and can be exacerbated by dopamine release agents. Abnormal assignment of salience to stimuli may be one mechanism of hallucinations. Dysfunctional dopamine signaling may lead to abnormal top down regulation of sensory processing, allowing expectations to distort sensory input.

Емдеу әдістері

Көптеген түрдегі галлюцинацияларға емдеудің аз нұсқалары бар. Дегенмен, психикалық аурудың салдарынан туындаған галлюцинациялар үшін психолог немесе психиатрмен кеңесу қажет, ал емдеу осы дәрігерлердің бақылауларына сүйенеді. Симптомдар ауыр болғанда және маңызды қиындықтар тудырғанда, ауруды емдеу үшін антипсихотикалық және атипикалық антипсихотикалық дәрілер қолданылуы мүмкін. Галлюцинациялардың басқа себептері үшін, ғылыми тұрғыдан тексерілген және дәлелденген кез келген емнің нақты дәлелдері жоқ. Алайда, галлюцинация тудыратын препараттардан, стимуляторлардан бас тарту, стресс деңгейін басқару, денсаулықты сақтау және жеткілікті ұйықтау галлюцинациялардың жиілігін азайтуға көмектеседі. Галлюцинацияның барлық жағдайында медициналық көмекке жүгіну және жеке симптомдарыңызды хабарлау қажет. Мета-талдаулар когнитивті-мінездік терапия мен метакогнитивті жаттығулар галлюцинациялардың күшін азайтатынын көрсетеді. Сонымен қатар, шизофрениямен ауыратын немесе дауыстар еститін адамдарды қолдау мақсатында бүкіл әлемде қалпына келтіру қозғалыстары жұмыс істеп жатыр. Еуропада бастау алған Дауыстарды Есту Қозғалысы, дауыстар еститін адамдардың білімі мен тәжірибесін, шизофрения сияқты аурулар бойынша мамандармен, мысалы психиатрлармен үйлестірудің тамаша мысалы болып табылады.

Эпидемиология

Халюцинациялардың таралуы негізгі медициналық жағдайларға байланысты өзгереді. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, ең көп зерттелген және ең көп кездесетін галлюцинация түрі – естімелік галлюцинациялар, олардың өмір бойында кездесу жиілігі шамамен 9,6% құрайды. Бірнеше сенсорлық каналды қамтитын галлюцинациялардың қауіп факторы – бұрынғы галлюцинация тәжірибесі. Сонымен қатар, сандырақтың 20–60% діни мазмұнға ие екенін көрсетеді.