Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бизнес-джет
Business jet
Британдық Аэрокосмикалық 125 – екі қозғалтқышты орта өлшемді бизнес-джет. Алғашқыда де Хавилленд компаниясымен әзірленген және DH.125 Jet Dragon деп аталған, ол Hawker Siddeley HS.125 ретінде өндіріске түсті, бұл атау 1977 жылға дейін қолданылды. Кейіннен осы типтің жаңа түрлері Hawker 800 деп сатылды. Ұшақтың барлық сатылымның 60 пайыздан астамы Солтүстік Америкалық тұтынушыларға сатылды. Ол сондай-ақ Корольдік Әуе күштерінде навигациялық оқушы ретінде, Hawker Siddeley Dominie T1 ретінде пайдаланылды, ал Америка Құрама Штаттары Әуе күштерінде C 29 белгісімен калибрлеу ұшағы ретінде қолданылды.
The British Aerospace 125 is a twinjet mid size business jet. Originally developed by de Havilland and initially designated as the DH.125 Jet Dragon, it entered production as the Hawker Siddeley HS.125, which was the designation used until 1977. Later on, more recent variants of the type were marketed as the Hawker 800. More than 60% of the total sales of the aircraft were to North American customers. It was also used by the Royal Air Force as a navigation trainer, as the Hawker Siddeley Dominie T1, and was operated by the United States Air Force as a calibration aircraft, under the designation C 29.
Шығу тегі
1961 жылы де Хавиланд DH.125 Jet Dragon деп аталатын шағын бизнес-джетті жасау жұмысын бастады, ол поршеньді қозғалтқышпен жұмыс істейтін және сәтті бизнес-ұшақ және жеңіл көлік ретінде танылған де Хавиланд Dove-ді алмастыруға арналған еді. Жоба басталмас бұрын де Хавиланд табысты бизнес-джет үшін бірнеше шарттар орындалуы керек екенін анықтады, соның ішінде кем дегендегі ұшу қашықтығы, турбовинтті бәсекелестерден артық өнімділік көрсету үшін жарамды реактивті қозғалтқыштың жылдамдығы мен құны, сондай-ақ сенімділік пен дәстүрлілікке басымдық беретін инженерлік философия. Жобалау тобы қозғалтқыштары ұшақтың артқы бөлігіне орналасқан екі қозғалтқышты ұшаққа тоқтады. Бұл типті ұшақты қуаттандыру үшін Bristol Siddeley Viper турбореактивті қозғалтқышы таңдалды. 1962 жылдың 13 тамызында екі прототиптің біріншісі алғашқы ұшуын жасады, ал сол жылдың 12 желтоқсанында екіншісі одан кейін ұшты. Екінші прототип өндірістік ұшақтың аэродинамикалық ерекшеліктерін жақсырақ бейнеледі және бірінші прототипке қарағанда көбірек жабдықпен жабдықталды; ал кейінгі стандартты ұшақ прототиптерден бірнеше өзгерістер мен жақсартуларды енгізді, мысалы, ұзын фюзеляж және кеңейтілген қанат ені. Бірінші стандартты ұшақ 1963 жылдың 12 ақпанында алғашқы ұшуын жасады. Алғашқы тапсырыс берушіге 1964 жылдың 10 қыркүйегінде тапсырылды.
In 1961, de Havilland began work upon a small business jet, then known as the DH.125 Jet Dragon, which was intended to replace the piston engined de Havilland Dove, a successful business aircraft and light transport. Prior to the start of the project, de Havilland had determined that a successful business jet would require several variables to be met, including a range of at least , the speed and cost factors of a suitable jet engine to outperform turboprop propelled competitors, and an engineering philosophy that favoured reliability and conventionality. The design team settled on a twin engine aircraft with the engines mounted on the rear fuselage. The Bristol Siddeley Viper turbojet powerplant was selected to power the type. On 13 August 1962, the first of two prototypes conducted its first flight, a second aircraft followed it on 12 December that year. The second prototype was more aerodynamically representative of a production aircraft, and was fitted out with more equipment than the first prototype; the subsequent production standard aircraft incorporated several changes and improvements from the prototypes, such as a longer fuselage and a greater wingspan. The first production standard aircraft performed its first flight on 12 February 1963. The first delivery to a customer took place on 10 September 1964.
Өндіріс
Ұшақ өзінің қызмет ету кезеңінде көптеген атауларға ие болды. Hawker Siddeley компаниясы жоба басталғанға бір жыл бұрын de Havilland компаниясын сатып алған, бірақ тарихи бренд және "DH" белгісі даму барысында толығымен сақталды. Ұшақ толық өндіріске жеткеннен кейін атауы "HS.125" деп өзгертілді, алайда американдық экспортта DH.125 атауы сақталды, ол кейіннен Beechcraft Hawker үшін BH.125-ке ауыстырылды. 1977 жылы Hawker Siddeley Aircraft пен British Aircraft Corporation компаниялары бірігіп, British Aerospace компаниясын құрғаннан кейін атауы BAe 125 болып өзгерді. Екі прототип те de Havilland компаниясының Хэтфилд алаңында құрастырылса, барлық өндірістік ұшақтардың соңғы құрастырылуы 1990 жылға дейін Честер қаласының жанындағы Броутон зауытында жүргізілді. 2000 жылдарға қарай ұшақтың фюзеляжы, қанаттары және құйрық бөлігі әлі де Броутон алаңында құрастырылып, жабдықталды, қазір бұл алаң Airbus UK компаниясына тиесілі және басқарылады. 1996 жылдан бастап құрастырылған бөлімдер мен компоненттер АҚШ-тың Уичита қаласына соңғы құрастыру үшін жіберілді. 1993 жылы Flying Magazine журналында бұл типтегі ұшақ туралы: "Сандық көрсеткіштер бойынша, 125 сериясы – Ұлыбританияда жасалған ең табысты коммерциялық ұшақ және әлемдегі ең ұзақ өндірісте тұрған бизнес-джет" делінген. 2012 жылдың қазан айынан бастап Beechcraft компаниясы бизнес-джет өндірісін қайта жандандыруды жоспарламайды, керісінше, 125 отбасының өндірістік базаларын сатуға немесе таратуға ниетті.
The aircraft went through many designation changes during its service life. Hawker Siddeley had bought de Havilland the year before the project had started, but the legacy brand and "DH" designation was used throughout development. After the jet achieved full production, the name was changed to "HS.125" except for American exports which retained the DH.125 until it was replaced by BH.125 for Beechcraft Hawker. When Hawker Siddeley Aircraft merged with the British Aircraft Corporation to form British Aerospace in 1977, the name changed to BAe 125. While the two prototypes were assembled at de Havilland's Hatfield site, final assembly of all production aircraft would take place at the Broughton factory near Chester until the 1990s. By the 2000s, the fuselage, wings and tailfin of the aircraft were still being assembled and partially equipped in the Broughton site, now being owned and managed by Airbus UK; various sub assemblies were also produced in Airbus UK's Buckley facility. From 1996 onwards, the assembled sections and components were shipped to Wichita, Kansas in the United States, to undergo final assembly. Writing in 1993, Flying Magazine said of the type "In numerical terms, the 125 series is the most successful British commercial aircraft ever built, and the world's longest in production business jet". As of October 2012, Beechcraft does not intend to restart production of its business jet lines; instead the company intends to alternatively sell or dismantle the production facilities for the 125 family.
Дизайн
DH.125 – төмен қанатты моноплан, екі қозғалтқышы артқы фюзеляжға орнатылған. Ол сәл иілген қанатқа ие, ол үлкен de Havilland Comet қанат пішініне негіделген және кішкентай әуежайлардан ұшу үшін үлкен жапқыштар мен тежегіштерді пайдаланады. Қанаттың ішінде отынның көп бөлігін сыйыратын интегралды отын бактері орналасқан. Ұшақтың алғашқы үлгілері бірнеше Bristol Siddeley Viper турбореактивті қозғалтқыштарымен жабдықталған, ал кейінгілері Garrett TFE731 және Pratt & Whitney Canada PW300 сияқты жаңа турбовентиляторлы қозғалтқыштарды алды. Екі қозғалтқыш та электр генераторы мен гидравликалық сорғыны игеріп, ұшақ жүйелерін қуатпен қамтамасыз етеді, сондықтан бір қозғалтқыш істен шыққан жағдайда барлық жүйелер қалыпты жұмыс істеуін жалғастырады. Түрдің тартымдылығын арттыру және Gulfstream IV және Falcon 900 сияқты бизнес-сапарларға қолданылатын үлкен ұшақтармен бәсекелесу үшін үлкен нұсқалар бірінен соң бірі енгізілді. "Домини" 45 жылдан астам қызмет еткеннен кейін 2011 жылы қажеттіліктің төмендеуіне байланысты қызметтен шығарылды. No. 32 эскадрилья RAF байланыс және жеңіл көлік ұшақтары ретінде қосымша 125 ұшағын пайдаланды; олар кейде Елизавета II патшайым мен Ұлыбритания Корольдық отбасының басқа мүшелерін тасымалдау үшін де қолданылды. Ауғанстандағы соғыстың соңғы кезеңдерінде әртүрлі 125 ұшақтары әскери шенеуніктерді және басқа да маңызды тұлғаларды елге әкелуге және шығаруға пайдаланылды. Бұл түр 2022 жылға дейін RAF қызметінен алынып тасталатын болған, бірақ 2015 жылы алынды. 1990 жылдардың басында British Aerospace компаниясы осы кезде түрдің өндірушісі болатын ұшақтың екі негізгі нұсқасын өндірді: кішкентай 125 800 және үлкен 125–1000. 1990 жылдың 16 маусымында алғашқы рейсін жасаған 125–1000 түрдің қанаттасқан қашықтығын арттыру үшін бірнеше өзгерістерге ие болды, соның ішінде жаңа Pratt & Whitney Canada PW300 қозғалтқышы мен FADEC сияқты жаңа цифрлық авиациялық құралдарды қабылдады. 1990 жылдары Raytheon компаниясы British Aerospace компаниясының Бизнес-джет бөлімін сатып алғаннан кейін өндірістегі екі нұсқа Hawker 800 және Hawker 1000 деп қайта аталды. Тіке соққыдан ауыр зақымдалған (соның салдарынан қозғалтқыштың жоғалуы, кабинаның декомпрессиясы және отын бактерілерінің жарылуы) ұшақты BAe демонстрациялық ұшқышы Артур Рикетс сәтті қоныстандырды. Кейін ол қайта құрастырылды.
The DH.125 is a low winged monoplane, powered by two engines mounted on the rear fuselage. It features a slightly swept wing, which is based on the larger de Havilland Comet wing planform, and uses large slotted flaps and airbrakes for operating from small airfields; The wing has integral fuel tanks which contain most of the fuel. Early models of the aircraft were powered by several versions of the Bristol Siddeley Viper turbojet engine, while later aircraft have adopted more recent turbofan powerplants such as the Garrett TFE731 and Pratt & Whitney Canada PW300. Both engines drive an electrical generator and hydraulic pump which supply power to the aircraft systems so in the event of a single engine failure, all aircraft systems continue to operate normally. Successively larger versions were introduced to extend the type's appeal and to better compete against larger jets being used for business travel, such as the Gulfstream IV and Falcon 900. The Dominie served in excess of 45 years before being retired in 2011 due to diminishing requirements. Additional 125s were acquired and operated by No. 32 Squadron RAF as communications and light transport aircraft; these were also occasionally operated to transport Queen Elizabeth II and other members of the British Royal Family. In the later stages of the War in Afghanistan, various 125s were used to transport military officers and other key personnel in and out of the country. The type was scheduled to be withdrawn from RAF service by 2022, but was withdrawn in 2015. By the early 1990s, British Aerospace, the manufacturer of the type at this point, had two main variants of the aircraft in production; the smaller 125 800 and larger 125–1000. The 125–1000, which conducted its first flight on 16 June 1990, had several changes to give the type a reported intercontinental range, including the adoption of the newly developed Pratt & Whitney Canada PW300 engine and new digital avionics, such as FADEC. Following Raytheon's purchase of British Aerospace's Business Jet Division during the 1990s, the two in production variants were re designated as the Hawker 800 and Hawker 1000 respectively. While badly damaged by the direct hit (which resulted in the loss of an engine, decompression of the cabin, and rupture of its fuel tanks) the aircraft was successfully landed by BAe demonstrator pilot Arthur Ricketts. It was later rebuilt.
Азаматтық операторлар
Әлем бойынша жеке операторлар, әуе такси қызметтері, бірлескен меншік және корпоративтік чартер операторлары. 1965 және 1972 жылдар аралығында Qantas экипаждарды оқыту үшін екі 3-сериялы ұшақты пайдаланды.
Private operators, air taxi, shared ownership and corporate charter operators worldwide. Between 1965 and 1972 Qantas used two Series 3s for crew training.
Апаттар мен оқиғалар
1967 жылғы 30 маусымда Конгоның бұрынғы премьер-министрі Моиз Тшембеді тасымалдаған Air Hanson HS.125 (G ASNU) ұшағы қақпарылып, Алжирге әкетілді. 1970 жылғы 28 желтоқсанда Morrison–Knudsen DH.125 (N36MK) Айдахо штатында, Бойз әуежайынан солтүстік-шығысқа қарай 7 миль (11 км) жерде, теңіз деңгейінен шамамен 5700 фут (1737 м) биіктікте жерге бақыланатын ұшу (CFIT) жасады. Корпоративтік ұшақ Монтана штатының Биллингс қаласынан қайтып келе жатқан еді. Күн батқаннан кейін бір сағаттан астам уақыт өткен соң, екі тәжірибелі ұшқыш та қаза тапты. 1971 жылғы 26 мамырда Оңтүстік Африка Әуе күштеріне тиесілі үш Mercurius HS.125 ұшағы республиканың он жылдығына арналған әуе шеруіне дайындалған кезде Кейптаундағы Devil's Peak-ке құлап, 11 адам қаза тапты. Ұшақты Екінші дүниежүзілік соғыстың аса көрнекті ұшқышы Джон Каннингем басқарған. 1987 жылғы 8 қыркүйекте Бразилия Әуе күштеріне тиесілі Hawker Siddeley HS.125 (FAB 2129 тіркелген) Караяс қаласынан ұшып шыққан кезде апатқа ұшырады. Тоғыз адам қаза тапты. 1988 жылғы 7 тамызда Ботсвана үкіметіне тиесілі BAe 125 ұшағы Ботсвана президенті Кветт Мазире мен оның қызметкерлерін Луандадағы кездесуге алып барады. Анголалық МиГ-23 ұшқышы ұшаққа екі Р60 (АА 8) зымыранын атты. Бір зымыран 2-ші қозғалтқышқа тиіп, оның ұшақтан түсуіне себеп болды. Екінші зымыран құлап жатқан қозғалтқышқа тиді. Ұшқыштар Кутио Биедегі бұталы жерге апатты түрде сәтті қонды. Зардап шеккендер болған жоқ. 1991 жылғы 16 наурызда Реба МакЭнтайрдың музыкалық тобының мүшелерін тасымалдаған Hawker Siddeley HS.125 1A чартерлік ұшағы (N831LC) Отай тауына шағылысты. Авария Сан-Диего қаласындағы Браун-Филд қалалық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай болды. Ұшақтағы сегіз музыкант пен екі ұшқыш нашар көріну салдарынан қаза тапты. 2008 жылғы 31 шілдеде British Aerospace 125 ұшағы (East Coast Jets Flight 81 рейсі) Атлантик-Сити халықаралық әуежайынан бизнес рейсінен кейін Оватонна Дегнер өңірлік әуежайындағы ұшу-қону жолағын басып өткеннен кейін жүгері егістігіне құлады. 6 жолаушы мен экипаждың 2 мүшесі апат кезінде бірден қаза тапты. ҰҚКК тергеушілері апаттың себебін ұшқыштардың қатесі деп анықтады. 2015 жылғы 5 қыркүйекте Senegalair компаниясына тиесілі HS 125 ұшағы Сенегал үстінде Ceiba Airlines компаниясының Боинг 737 ұшағымен соқтығысты. HS 125 ұшағының қысымы төмендеп, ұшқыштарды қабілетсіз қылған деп есептеледі. Ұшақ бір сағаттан кейін Сенегалдан батысқа қарай Атлант мұхитына құлады, аман қалғандар жоқ. Боинг 737 қауіпсіз жерге қонды. 2015 жылғы 10 қарашада Execuflight Hawker 700A (Execuflight Flight 1526 рейсі) Огайо штатының Акрон қаласындағы Акрон Фултон халықаралық әуежайына қонған кезде апатқа ұшырап, барлығы 9 адам қаза тапты. Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңес апаттың себебін ұшқыштардың қатесі, FAA инспекциясы және чартерлік компанияның операциялық мәселелері деп хабарлады. 2016 жылғы 6 сәуірде Жапонияның Әуе қорғаныс күштеріне тиесілі U 125 ұшағы Жапонияның Кагосима префектурасында, Жапонияның Теңіз қорғаныс күштерінің Каноя әуе алаңынан ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады. Ол базаның аэронавигациялық жүйесін тексеруге жіберілген кезде жақын маңдағы Такакума тауына құлап, алты экипаж мүшесінің барлығы қаза тапты.
On 30 June 1967, Air Hanson HS.125 (G ASNU) carrying former Congolese prime minister Moise Tshombe was hijacked and taken to Algeria. On 28 December 1970, a Morrison–Knudsen DH.125 (N36MK) made a controlled flight into terrain (CFIT) in Idaho, United States, about 7 mile (11 km) northeast of the Boise Airport, at an elevation of approximately 5700 feet (1737 m) above sea level. The corporate jet was returning from Billings, Montana, where four passengers were dropped off. No passengers were on board at the time of the crash, more than an hour after sunset, which killed both experienced pilots. On 26 May 1971, 11 people were killed when three Mercurius HS.125 aircraft belonging to the South African Air Force crashed into Devil's Peak, Cape Town, while practising for a flypast for the tenth anniversary of the republic. The aircraft was being flown by the well known, World War 2 fighter ace John Cunningham. On 8 September 1987, a Brazilian Air Force Hawker Siddeley HS.125 registration FAB 2129 crashed upon takeoff from Carajás. All nine occupants died. On 7 August 1988, a BAe 125 owned by the Botswana Government was carrying the President of Botswana, Quett Masire, and his staff to a meeting in Luanda. An Angolan MiG 23 pilot fired two R 60 (AA 8) missiles at the plane. One missile hit the no. 2 engine, causing it to fall off the aircraft. The second missile then hit the falling engine. The crew was able to make a successful emergency landing on a bush strip at Cutio Bie. There were no fatalities. On 16 March 1991, a Hawker Siddeley HS.125 1A charter aircraft (N831LC) carrying band members for Reba McEntire crashed into the side of Otay Mountain. The accident occurred shortly after takeoff from San Diego – Brown Field Municipal Airport. All eight band members aboard plus two pilots were killed in the crash believed to have been caused by poor visibility. On 31 July 2008, a British Aerospace 125 operating as East Coast Jets Flight 81 crashed nose down into a cornfield after overrunning a runway at Owatonna Degner Regional Airport, after a business flight from Atlantic City International Airport. All 6 passengers and 2 crew members were immediately killed in the crash. The NTSB investigators believed the cause of the crash was pilot error after investigation. On 5 September 2015, an HS 125 of Senegalair was involved in a mid air collision with a Ceiba Airlines Boeing 737 over Senegal. It is thought that the HS 125 suffered a decompression that incapacitated the flight crew. The aircraft crashed an hour later into the Atlantic Ocean west of Senegal with no survivors. The 737 made a safe landing. On 10 November 2015, an Execuflight Hawker 700A operating as Execuflight Flight 1526 crashed on approach to Akron Fulton International Airport in Akron, Ohio, killing all 9 aboard. The National Transportation Safety Board reported the crash was caused by pilot error, an FAA inspection issue, and charter company operations issues. On 6 April 2016, a U 125 of the Japan Air Self Defence Force's Flight Check Squadron crashed in Kagoshima Prefecture, Japan, after taking off from the Japan Maritime Self Defense Force's Kanoya Air Field. It had been on a mission to check the base's air navigation aid system when it crashed into nearby Mt Takakuma with the loss of all six crew.