Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей ғарышкері (1950–2015)
Russian cosmonaut (1950–2015)
Борис Владимирович Моруков (Бори́с Влади́мирович Моруков; 1 қазан 1950 – 1 қаңтар 2015) – Ресей Федерациясының Биомедициналық проблемалар институтының мемлекеттік ғылыми-зерттеу орталығындағы (РФИБ) дәрігер. Ол Ресей Федералды Ғарыш агенттігінде ғылыми ғарышкер ретінде дайындалды және НАСА ғарыш кемесінің STS-106 миссиясында миссия маманы ретінде ұшты.
Boris Vladimirovich Morukov (Бори́с Влади́мирович Моруков; 1 October 1950 – 1 January 2015) was a Russian physician at the State Research Center RF Institute for Biomedical Problems (IBMP). He trained with the Russian Federal Space Agency as a research cosmonaut and flew aboard NASA Space Shuttle mission STS 106 as a mission specialist.
Өмірбаян
Моруков 1967 жылы орта мектепті бітіріп, 1973 жылы 2-ші Мәскеу медицина институтында (қазіргі Ресей мемлекеттік медицина университеті) медицина докторы ғылыми дәрежесін алды. 1978 жылы Биомедициналық проблемалар институтының ғарыш, авиация және теңіз медицинасы кафедрасына кіріп, 1979 жылы осы пәндер бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Космонавт-дәрігер ретінде Моруков 1989-1991 жылдар аралығында кардиология, гастроэнтерология, оториноларингология, стоматология, офтальмология және жүрек-өкпе реанимациясы салаларында медициналық білім алды. 1995 жылы шұғыл медициналық көмек көрсету бойынша оқу курсын тындырды. 1996 жылы эндокринология және гематология мамандықтары бойынша медициналық курсты аяқтады. 1990 жылдың қазанынан 1992 жылдың ақпанына дейін Гагарин атындағы космонавттар оқу орталығында негізгі ғарышқа дайындық курсын өтті. Ол екі онжылдықтан астам уақыт бойы адамдарды ғарышқа ұшуға медициналық тұрғыдан дайындаумен және ұшу кезінде медициналық қолдау көрсетумен айналысты. 1979-1980 жылдары "Салют-6" ғарыш станциясындағы ұзақ мерзімді ғарыш миссиясына қатысып, Миссия Бақылау орталығындағы топ мүшесі ретінде медициналық қолдау көрсетті. 1982 жылдан 1987 жылға дейін Моруков гипокинезия және микрогравитация жағдайында туындайтын теріс метаболикалық өзгерістерге қарсы шараларды әзірлеуге бағытталған ғылыми жобаларды үйлестірді. Оның осы саладағы ғылыми қызығушылығы кальций метаболизмін түзетуге қатысты. Ол ұзақ мерзімді бас төмен қарай иілу тәжірибелерінен бірнеше серия ұйымдастырды, соның ішінде 370 күндік тәжірибе ұзақ ғарыш сапарларына арналған қарсы шаралар кешенін сынауға бағышталды. STS 60, Mir 18/STS 71 және NASA-ның "Мир" жобасының барлық миссияларында америкалық-ресейлік бірлескен медициналық эксперименттерге қатысты. 1995-1998 жылдары NASA-ның "Мир" ғылыми бағдарламасы бойынша адам өмірін зерттеу эксперименттерінің координаторы болып жұмыс істеді. Ол 100-ден астам ғылыми мақала жариялап, төрт өнертабысқа патент алды.
Morukov graduated from high school in 1967 and received his M. D. from the 2nd Moscow Medical Institute (now Russian State Medical University) in 1973. He joined the professorate in space, aviation and naval medicine at the Institute for Biomedical Problems in 1978 and received a Ph. D in these disciplines in 1979. As a cosmonaut physician, Morukov completed medical training in cardiology, gastroenterology, otolaryngology, stomatology, ophthalmology, and cardiopulmonary resuscitation between 1989 and 1991. In 1995, he took an advanced course in emergency medical care. In 1996, he completed a medical training course in endocrinology and hematology. From October 1990 to February 1992, Morukov attended a basic space training course at Gagarin Cosmonaut Training Center. For more than two decades he was involved in providing medical operations support for crewed space flights. From 1979 to 1980 he provided medical support for the prolonged space missions on the space station "Salyut 6" as a member of the staff in Mission Control Center. From 1982 to 1987, Morukov coordinated scientific projects dedicated to the development of countermeasures to the negative metabolic changes that occur during hypokinesia and microgravity. His specific scientific interest in this area is calcium metabolism correction. He organized a series of experiments with prolonged head down tilt, including a 370 day experiment dedicated to the experimental testing of a countermeasure complex for prolonged space flights. He participated in a joint American Russian medical experiment on STS 60, Mir 18/STS 71 and all other Mir NASA Project Missions. From 1995 to 1998 he served as the Human Life Sciences Experiments Coordinator for the NASA Mir scientific program. He published more than 100 scientific papers and has patents for four inventions.
Ғарышқа ұшу тәжірибесі
Моруков алғаш рет 1976 жылы медициналық космонавт қызметіне іріктелді. Оның біліктілігіне байланысты, оған медициналық космонавт ретінде үнемі ұсыныс жасалып, 1989 жылы космонавт-зерттеуші болып таңдалды. 1992 жылы негізгі космонавттық дайындығын аяқтағаннан кейін, ол Биомедициналық проблемалар институтында космонавт-зерттеуші болып жұмыс істеді. 1993 жылдың қаңтар-шілде айларында Моруков "Мир" станциясы жобасының (Мир-15 және Мир-17 миссиялары кезінде) бортындағы космонавт-дәрігердің ұшуына дайындық бойынша космонавт-зерттеуші ретінде техникалық, медициналық және ғылыми оқу курсын аяқтады. 1997 жылдың қарашасынан 1998 жылдың ақпанына дейін ол Халықаралық ғарыш станциясының (ISS) Ресей сегменті жүйелерін қамтитын жоспарлы техникалық оқу курсын аяқтады. 1998 жылдың тамызынан 1999 жылдың қаңтарына дейін Моруков Джонсон ғарыш орталығында Ұшу хирургі даярлау курсына қатысты. Моруков STS-106 (8-20, 2000) экипажының құрамында болды. STS-106 экипажы Халықаралық ғарыш станциясын алғашқы тұрақты экипаждың келуіне сәтті дайындады. Бес астронавт және екі космонавт 6600 фунттан астам жүк жеткізіп, батареялар, қуат түрлендіргіштер, дәретхана және жүгіру тренажерін орнатты. Екі экипаж мүшесі жаңадан келген "Звезда" сервистік модулі мен ғарыш станциясына қуат, деректер және байланыс кабельдерін қосу үшін ашық ғарышқа шықты. Моруков ғарышта 11 күн, 19 сағат және 10 минут өткізді.
Morukov was first selected for medical cosmonaut service in 1976. Based on his qualifications, he was continually offered medical cosmonaut selection and was chosen as a cosmonaut researcher in 1989. Upon completion of his basic cosmonaut training in 1992, he became a cosmonaut researcher in the Institute for Biomedical Problems. From January to July 1993, Morukov completed a technical, medical and scientific training course as a cosmonaut researcher of the cosmonaut physician flight on board Mir Station Project (during Mir 15 17 Missions). From November 1997 to February 1998, he completed a regularly scheduled technical training course, which included ISS Russian segment systems. From August 1998 to January 1999, Morukov attended the Flight Surgeon Training Course at Johnson Space Center. Morukov served on the crew of STS 106 (8–20, 2000). The STS 106 crew successfully prepared the International Space Station for the arrival of the first permanent crew. The five astronauts and two cosmonauts delivered more than 6,600 pounds of supplies and installed batteries, power converters, a toilet and a treadmill on the Space Station. Two crew members performed a space walk in order to connect power, data and communications cables to the newly arrived Zvezda Service Module and the Space Station. Morukov logged 11 days, 19 hours, and 10 minutes in space.
Өлім
Моруков 2015 жылдың 1 қаңтарында 64 жасында себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Ол әйелі Нина, ұлы Иван, қызы Ольга және анасы Лидия Ф. Хромованы қалдырып кетті.
Morukov died on 1 January 2015, aged 64, from undisclosed causes. He is survived by his wife, Nina, son Ivan, daughter Olga, and mother, Lidia F. Khromova.