Кіріспе

Хата (波田) – Жапонияның Нагано префектурасы Хигашичикума ауданындағы қала. Хата қалаға айналғанға дейін үш ауылдан тұрған: Ками Хата (上波多), Шимо Хата (下波多) және Самизо (三溝). 1973 жылы бұл үш ауыл қала жүйесіне сәйкес бірігіп, қала құрды. 2010 жылдың 31 наурызында Хата (波田町; machi) кеңейтілген Мацумото қаласына қосылды. Алғашқыда Хата кандзимен 波多 (Хата) деп жазылған. 波 сөзі "толқынды", ал 多 сөзі "көпті" білдіреді. Бұл атау қаладағы таза судың көптігін көрсетеді, яғни "көп толқындар" деген мағынаны білдірген. 1932 жылы атау 波多-дан қазіргі 波田-ға өзгертілді. 田 сөзі "шалғындықтарды" білдіреді және қаланың суға және күріш өсіруге толы болуына деген үмітін көрсетеді. Хатаның негізгі кәсібі – егіншілік, түрлі көкөністер мен жемістер өндіріледі, оның ішінде қарбыз, жүгері, алма, шабдалы және тағы да басқалар. Хата өзен террасасының үстінде салынған. Қаланың "Өзен террасасындағы тартымды қала" деген ұраны осы ерекшелігін көрсетеді. Хата, Шин Шимасима станциясы арқылы туристердің Камикочи және Солтүстік Жапония Альпілеріне баруына байланысты, осы аймақтарға кіреберіс болып саналады.

География

Хата Азусагава өзенінің сол жағасында, өзен террасасында, теңіз деңгейінен 700 метр биіктікте орналасқан.

Тарих

Хата Жомон дәуірінде шағын қауымдардан тұрған. Осы кезеңдегі тас маскалардан бастап үйлердің қалдықтарына дейін көптеген заттар Хатадағы археологиялық қазбаларда табылған және Токио ұлттық мұражайында көрсетілген. Жергілікті әңгімелер Эдо дәуірінің басында Хатаға зор зиян келтірген үлкен су тасқыны туралы айтады. Тазалау жұмыстары кезінде саздан жылан сүйектері табылды. Олар осы сүйектерді су тасқынының барлық жыланды өлтіргеніне алғыс айту үшін қастерлеп сақтады. Мейдзи дәуірінің басында Ньякутакудзиден келген бірнеше студенттер Жапониядағы өнеркәсіптік революцияны бастауға көмектесті. Олар сондай-ақ суармалы арна салып, орағыш станок ойлап табу арқылы Хатаның қазіргі заманғы қалаға айналуына жардам жасады. Содан кейін Хата күріш өндірісімен және басқа да ауыл шаруашылығымен, сондай-ақ жібек өнеркәсібімен айналыса бастады. 2007 жылы азық іздеп Азиялық қара аюлар Хатаға енді. Жергілікті шаруалардың егістері көп зиян көрді. 10-15 аю горчицалы спреймен ұсталып, тауға қайтарылды. Аюлар радарлық технологиямен қадағаланып, қосымша зерттеулер жүргізілді. Аюлардың өмір сүру орталарында азық-түлік азаюына байланысты Хатаға енуі жалғасуда.

Някутакудзи ғибадатханасы

Някутакудзи ғибадатханасы 749 және 758 жылдар аралығында Буддист діни қызметкері Гёки (668-749) Нара дәуірінде құрған деп айтылады. Эдо дәуірінде Някутакудзи ғибадатханасына Мацумото феодал иегері он коку жер (коку – жер өлшемі) берді, сондықтан оның периметрі шамамен 13 шақырымға жетті және ол бес филиал ғибадатханасын ашты. Ғибадатхана Эдо дәуірінің соңына дейін гүлдеп өсті, сонда атақты жазушы Джиппенша Икку тоқтаған. Ғибадатхана гүлдеп, "Хида аймағының Никкосы" деп есептелді. Кішкентай Тамура ғибадатханасы Муромачи дәуірінде салынды және шогун Саканоэ но Тамурамароның Эзоны бағындыруына арналды. Бірақ Мэйдзи дәуірінде Жапон үкіметі Шинтоизмді (жергілікті жапон табиғатқа табыну діні) насихаттады және буддизмді бойкоттады. Осылайша, 1871 жылы Някутакудзи ғибадатханасы қиратылды, тек шағын қосалқы ғибадатханалар ғана қалды. Кейіннен адамдар ғибадатхананы қайта құруға тырысты, бірақ қолдаудың жетіспеуіне байланысты сәтсіз аяқталды. Сақталған ғимараттардың бір бөлігі басқа жерлерге көшірілді, қазір тек тас қоршау ғана қалды. Някутакудзи ғибадатханасының қираған жерінде Шинобу суджи деп аталатын жапон бальзамы ағашы бар. Жергілікті аңыз бойынша, бұл ағаш бір жұптың неке тілегін ести алады.

Дева патшалары

Саикодзи ғибадатханасы – Накутакудзи ғибадатханасының қосалқы ғибадатханаларының бірі. Онда екі Дева патшасы, яғни ғибадатхананың сақшылары орналасқан. Олар Камакура дәуірінде жасалған. Қазір бұл мүсіндер Ками Хата ғибадатханасының жанында тұр, бірақ олар ғибадатханаға тікелей қатысты емес, себебі Дева патшалары буддалық мәдениетке жатады, ал ғибадатхана синтоисттік. Мүсіндерді Зенкодзи ғибадатханасының монахы Миокай жасаған. Олар аяқталған соң, Миокай өз атын мүсіндерге жазып қойған. Бұл буддалық бейнелерді жасаған мүсінші үшін ерекше жағдай. Мүсіндердің биіктігі 256 см, олар жапон кипарисінен жасалған. Эдо дәуірінде жапон үкіметі Синто дінін насихаттау мақсатымен Жапония бойынша көптеген ғибадатханаларды бұзған. Саикодзи ғибадатханасы да бұзылған, бірақ Дева патшалары жасырылғандықтан, жойылмай сақталды.

Білім

Хатада мектепке дейінгі жастағы балаларды қабылдайтын төрт балабақша бар. Хатада бір бастауыш мектеп, Хата бастауыш мектебі (松本市立波田小学校), бір негізгі мектеп, Хата негізгі мектебі (松本市立波田中学校), және бір жоғары мектеп, Азусагава жоғары мектебі (長野県立梓川高校) бар. 1935 жылы Хата орта мектебінің практикалық ғылым пәнінің мұғалімі Наката Йошиказу мектеп бағында Хатадағы алғашқы алма ағаштарын отырғызды. Алма өсіру сәтті аяқталғандықтан, Хатада ірі алма өнеркәсібі пайда болды. 2006 жылы Хата бастауыш мектебінің оқушылары қаланың жазғы фестивалінің оттық шоуын (салютын) жобалауға көмектесті.

Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы

Хата негізінен Мацумото қаласының тұрғын аймағы болып табылады; алайда, онда Миядзи темір зауыты сияқты бірнеше жоғары дәлдікті зауыттары бар, олар Токио әкімдігінің ғимараты мен Ұлы Сето көпірі сияқты құрылыстарға темір қаңқаларын жеткізген. Хатаның ауыл шаруашылығында алма, алмұрт және шабдалы сияқты көптеген қоңыржал климатты жемістер өсіріледі.

Қымыз

Жапонияның ауыл шаруашылығы кооперативтері Хата қарпыздарын тәттілігі, өлшемі және шырындылығы үшін Жапониядағы ең жақсы деп бағалаған. Көп бағаланатын бұл қарпыздар үш түрлі қалалық фестивальге арналған және жыл сайын шілде айының соңы мен тамыздың басында Жапонияның барлық аймақтарына жөнелтіледі, олар жоғары бағамен сатылады. Жергілікті климат және аймақтық топырақ Хатаның қарбыз өсіруге өте қолайлы екенін анықтайды.

Тарих

1935 жылы Шимохарада (Хата аймағы) қарбыз өсіру басталды. 1950 жылға қарай Шимохара қарбызы Мацумотода жақсы танылып, айналасындағы аймақтарда мәшһүр болды. 1960 жылдар шамасында ең көп таралған қарбыз түрі "Кёкуто" еді. 1960 жылдардың ортасында жүк көліктері кеңінен таралып, фермерлер қарбыздарын тікелей көкөніс-жеміс базарларына жеткізе алды. 1981 жылы Хата қаласына үкіметтен 300 миллион иен көлемінде субсидия берілді, осы қаражатқа қарбызды тарату орталығы салынды. Содан бері кәсіподақ мүшелерінің барлығы өз қарбыздарына "Шимохара" таңбасын қоя бастады. Қазір қаладағы фермерлер кооперативтер арқылы сатпай, тікелей сатумен айналысады, бірақ сату "Шимохара қарбызы" кооперативімен ынтымақтастықта жұмыс істейтін сауда орындарымен ғана шектеледі. Шимохарадағы қарбыз өсірушілер өсіру тәсілдерін Намиянаги аймағының (қазір Мацумото қаласының құрамында) фермерлерінен үйренді, ал ол аймақ қарбыз өндірісімен мәшһүр болған.

Адамдар

Хатакоши Рокуза (波多腰六左) (1839–1900) – Хата ауылының басшысы. Ол 1871 жылы Хатада "Хата Сеги" суару арнасын салдырды. Оның құрылысы зор қиындықтармен жүзеге асты. Суару арнасының сәттілігі Хатадағы егіншіліктің гүлденуіне жағдай жасады. Гаун Таччи (臥雲辰致) (1842–1900) Эдо дәуірінде дүниеге келді, ол 1876 жылы "Гара Буки" құрылғысын ойлап тапты. "Гара Буки" – мақта илеу машинасы. Бұл Жапониядағы заманауи мақта маталары өнеркәсібінің бастауындағы ең маңызды өнертабыс саналды және Жапониядағы өнеркәсіптік революцияның басталуына себеп болды делінеді. Гаун мен оның өнертабысын Хатакоши Рокуза және басқалар қолдады.

Ерекшеліктері

Lovers’ Hill салат базары Шизуока префектурасының Тои қаласындағы Lovers мүйісінің атымен аталады, бұл Мацумото қаласымен бірігуге дейін Хата қаласының бауырлас қаласы болған. Кейбір жергілікті тұрғындар Хатада әруақ бар деп сендіреді. Баланың әруағы кейде Шин Шимасима станциясына жақын Акамацу алаңының маңында пайда болады. Кейбіреулер әруақтың қызғылт түсті жейде киетінін айтады. Оны тек сол алаңда бейсбол ойнаған балалар ғана көріпті. Жергілікті тұрғындар бұл әруақтың Азуза өзенінде батып кеткен қызға тиесілі екенін айтады.