Джордж Грэм: Шотландиялық футболшы және жаттықтырушы

Кіріспе

Шотланд футболшысы және жаттықтырушысы, шотланд футбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы.

Джордж Грэм (30 қараша 1944 жылы туған) – шотландтың бұрынғы футболшысы және жаттықтырушысы. "Серге" деген лақап атымен белгілі, оның үлкен әпкесі де 1950 жылғы 22 ақпанда туберкулезден қайтыс болды. Өсіп келе жатып, Грэм футболшы ретінде үлкен дарын көрсетті, және «Ньюкасл Юнайтед», «Челси» және «Астон Вилла» клубтары оны өздеріне шақыруға қызығушылық танытты.

Астон Вилла

Грэхам 1959 жылы 15 жасында «Астон Вилла», «Челси» және «Ньюкасл Юнайтед» клубтарынан шақыру алды, содан кейін барлық үш клубқа сапар шегіп, олардың базаларын көрді. Ол «Астон Вилланы» бастысынан таңдады, себебі ол және оның отбасы менеджер Джо Мерсерді жақсы көріп, алғашында жастар командасында ойнады. 1961 жылы, 17 жасқа толған күні кәсіби келісімшартқа қол қойды.

Челси

1964 жылы шілдеде «Челси» клубы Грэмді 5000 фунт стерлингке сатып алды. Ол клуб сапында 72 лигалық ойында 35 гол соқты және 1965 жылы Лига кубогын жеңіп алды, бірақ ол және бірнеше «Челси» ойыншылары клубтың шаршы бас жаттықтырушысы Томми Дочертипен жиі келіспеушіліктерге ұшырады. Бұл 1965 жылы матч алдындағы комендант сағатын бұзғаны үшін Грэм мен тағы жеті футболшыны Дочерти үйлеріне жіберіп, тәртіптік жазаға тартқанмен аяқталды. Ол 1966 жылғы 1 қазанда «Лестер Сити» клубымен өткен ойында тұңғыш рет алаңға шықты. Қорытынды есеп 4:2 болғанмен, ол бірден «Арсенал» командасының негізгі құрамында ойнайтын болды. Грэм 1966–67 және 1967–68 маусымдарында «Арсеналдың» үздік мергені атанды. Ол клубта орталық шабуылшы ретінде бастаған, бірақ кейін Джон Радфорд қанатын тастап орталық шабуылшыға ауысқанда, ішкі шабуылшы ретінде орта алаңға көшті. «Арсенал» сапында Грэм 1968 және 1969 жылғы Лига кубогы финалдарында күміс жүлдегер атанды, ал 1969–70 маусымда Интер-Ситис Фэйрс кубогын жеңіп алды. Одан кейін 1970–71 маусымда «Арсеналдың» «Дәуір» жеңімпазы болды және тіпті «Ливерпульге» қарсы Англия кубогы финалында «Арсеналдың» теңестіру голын соқты деп есептелуі мүмкін, бірақ ресми түрде гол Эдди Келлиге жатқызылды. «Дәуірді» жеңіп алғаннан кейін Грэмнің назарына Шотландия құрамасы ілігіп, ол 1971 жылғы 13 қазанда Португалияға қарсы өткен матчқа алғаш рет шақырылды.

Қалқа

1978 жылы ойыннан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Грэм «Кристал Пэлас» жастар командасының бапкері болды, бірақ 1986 жылғы 12 мамырда «Миллуолл» клубының төрағасы оған «Арсенал» клуб менеджерінің лауазымы туралы сөйлескісі келетінін хабарлады. Питер Хилл Вуд, Дэвид Дейн және Кен Фриармен сұхбаттасқаннан кейін «Арсенал» директорлары Грэмді 1986 жылғы 14 мамырда жаңа менеджер етіп тағайындады. «Highbury» стадионына келгеннен кейін бір ай өткен соң, Грэмнің кандидатурасы Шотландия ұлттық құрамасына қарастырылды, мүмкін ол «Арсенал» менеджерінің қызметімен қатар осы лауазымды да атқаруы мүмкін еді, бірақ бұл рөл Энди Роксбургке бұйырды. «Арсенал» 1978–79 жылдардағы Англия кубогынан бері ешқандай жүлде жеңіп алмады және лигадағы көшбасшы командалардан қалып қойды, соңғы төрт маусымның ешқайсысында алғашқы бес команданың қатарына кірген жоқ. Осы жылдары «Ливерпуль», сондай-ақ «Манчестер Юнайтед» және «Эвертон» сияқты командалар негізгі жүлделерді жеңіп алды. Грэм Пауль Маринер, Тони Вудкок, Стюарт Робсон және Томми Кэтон сияқты ойыншылармен қоштасып, олардың орнына жаңа трансферлер мен жастар командасының тәрбиеленушілерін қосты. Ол бұрынғы бапкерлерінен гөрі ауыспалы бөлмеде де, алаңда да әлдеқайда қатаң тәртіп орнатты. 1992–93 жылдары клуб Англия Премьер-лигасының алғашқы маусымында 10-шы орынға ие болды, бұл дивизиондағы кез келген командадан аз ұпай жинады. Грэмнің «Арсенал» командасы кубоктерде табысқа жеткен командаға айналды және 1992–93 жылдары Англия кубогы мен Лига кубогын екі рет жеңіп алған алғашқы команда болды. Олар екі рет те «Шеффилд Уэнсдей» командасын жеңді: Лига кубогының финалында 2:1 есебімен, ал Англия кубогының финалында қайта матчта 2:1 есебімен. Келесі маусымда олар сәттіліктерін жалғастырып, УЕФА Кубок иелері кубогын жеңіп алды, бұл олардың екінші еуропалық жүлдесі болды. Финалда «Арсенал» фавориттер мен титул иесі «Парманы» 1:0 есебімен жеңді, қатты қорғаныс көрсетіп, Алан Смит 21-ші минутта сол аяғымен соққан голмен жеңіске жеткізді. 1994 жылғы Кубок иелері кубогы Грэмнің клубтағы соңғы жүлдесі болды. 1995 жылғы 21 ақпанда «Арсеналды» сегіз маусымда алты жүлдеге жеткізген Грэм жұмысынан босатылды. Премьер-лиганың жүргізген тергеуі ол 1992 жылы «Арсеналдың» Джон Дженсен мен Пол Лайдерсенді сатып алғаннан кейін норвегиялық агент Руне Хаугеден заңсыз 425 000 фунт стерлинг алғанын анықтады. Сол кезде «Арсенал» лигада бірқатар қиындықтарға тап болды, Лига кубогының ширек финалында «Ливерпульге» есе жіберіп, Англия кубогының үшінші раундында «Миллуолдан» жеңіліп, (Кубок иелері кубогының иегері ретінде) Суперкубокты «AC Миланнан» ұтып алды. Дегенмен, Грэмнің жұмыстан босатылуына заңсыз ақшаның «қоңыр конверттері» себеп болды, ал «банг» сөзі футбол лексикасына еніп кетті.

After retiring from playing in 1978, Graham became the youth team coach at Crystal Palace but on 12 May 1986 his chairman at Millwall told him that Arsenal wanted to speak to him about the manager's job. After an interview with Peter Hill Wood, David Dein and Ken Friar the Arsenal directors appointed Graham as their new manager on 14 May 1986. A month after arriving at Highbury, Graham was himself linked with the Scotland national team, possibly combining it with the Arsenal manager's job, but that role went to Andy Roxburgh instead. Arsenal had not won a trophy since the FA Cup in 1978–79, and were drifting away from the top teams in the League, having not finished in the top five during any of the previous four seasons, during which the major honours were picked up by an all conquering Liverpool as well as the likes of Manchester United and Everton. Graham quickly discarded the likes of Paul Mariner, Tony Woodcock, Stewart Robson and Tommy Caton, and replaced them with new signings and youth team products. He also imposed much stricter discipline than his predecessors, both in the dressing room and on the pitch. this included just 40 in 1992–93, when the club finished 10th in the inaugural season of the FA Premier League, scoring fewer than any other team in the division. Graham's Arsenal became cup specialists, and in 1992–93 they became the first side to win the FA Cup and League Cup double, both times beating Sheffield Wednesday, 2–1 in the League Cup Final and 2–1 in the FA Cup Final replay. The next season they continued in the same vein, winning the UEFA Cup Winners' Cup, their second European trophy; in the final Arsenal beat favourites and holders Parma 1–0 with a tight defensive performance and Alan Smith's 21st minute goal from a left foot volley. The 1994 Cup Winners' Cup proved to be Graham's last trophy at the club. It was on 21 February 1995 that Graham, who had led Arsenal to six trophies in eight seasons, lost his job after a Premier League inquiry found he had accepted an illegal £425,000 payment from Norwegian agent Rune Hauge following Arsenal's 1992 acquisition of John Jensen and Pål Lydersen, two of Hauge's clients. At the time, Arsenal were struggling a little in the league, had lost a League Cup quarter final to Liverpool, been dumped out of the FA Cup after a third round replay by Millwall, and (as Cup Winners' Cup holders) had also lost the Super Cup to AC Milan. Regardless, Graham’s sacking was more down to the illegal 'brown envelopes' of money, as the word "bung" embedded itself in the football lexicon.

Лидс Юнайтед

Шектіні өтеуден кейін Грэм футбол менеджментіне 1996 жылдың қыркүйегінде «Лидс Юнайтед» командасымен оралды. Маусымның бесінші ойындарынан кейін ол ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Говард Уилкинсонның орнын басты. Грэм тез тағайындалды, бірақ бірден көзге түсе алмады, «Лидс» лигадағы алғашқы алты ойының бесеуінде жеңіліске ұшырады, ал Лига кубогында «Астон Вилладан» тағы бір жеңіліс көрді. Қараша айына қарай «Лидс» құлдырау аймағының үстінде тұрды және дивизиондағы ешбір команда одан көп гол өткізбеді. Грэмның жұмыстың басында «Арсеналдан» 3:0 есебімен жеңілуі Арсен Венгердің басқарушылық лауазымдағы алғашқы ойындарының бірі болды. Бірақ көп ұзамай, шотландтық жаттықтырушының әдістері тиімді нәтижелер беруге бастады. Жыл соңына қарай «Лидс» Джордж Грэмнің командасы екені анық көрінді – қауіпсіздікке аса мән беру, тіпті пародияға дейін, бірақ күмәнді емес, тасқатайдай берік. Рождествоға дейін олар клуб тарихындағы бес ойынды қатарынан голсыз өткізді, «Миддлсбро», «Тоттенхэм» және «Эвертонға» қарсы тең түсті. Қорғанысқа мүмкіндігінше көп ойыншыны жинап, Лукас Радебе жоғары деңгейдегі ойыншыға айналды, ал Найджел Мартин Англияның бірінші нөмірі болуға лайық екенін көрсетті. «Лидс» қорғаныс күшіндегі командаға айналды. Бұл – «Грэмнің жолы» болды: «Лидстің» 11 ойыншысының кем дегенде сегізі қарсыласты бейтараптандыруға баса назар аударды. Бұл әрқашан жұмыс істеді. Олар маусымды 20 рет қақпаны құрғақ ұстап аяқтады – 38 ойындық маусымдағы клубтық рекорд, оны бұзу қиын. Соңында «Лидс» тек 28 гол соқты. Олар тек қана құлдырамай қалған жоқ, сонымен қатар 11-орынды иеленді. «Лидс» 1996–97 маусымында 28 гол соқса, 1997–98 маусымында 57 гол соқты. Бұл бір маусым алдағы жылдар үшін берік ұйымдық негіз қалауға көмектесті. 1997 жылдың жазында Джимми Флойд Хассельбейнкпен келісімшарт жасалды, ол Премьер-лигада 16 гол соқты және барлық жарыстарда 22 гол соқты, «Лидс» Грэмнің басқарушылық лауазымдағы толық маусымында 5-орынды иеленді, ал клуб оның бұрынғы көмекшісі және ізбасары Дэвид О’Лири басшылығымен өрлеуін жалғастырды. Грэм 1998 жылдың 1 қазанында «Тоттенхэмді» басқару үшін Лондонға оралып, «Лидсті» қиын жағдайда қалдырды. Бұл оқиға 1998 жылдың 29 қыркүйегінде Мадейра аралындағы «Лидс» командасының қонақ үйінде болды, «Лидс» УЕФА кубогының бірінші раундында португалиялық «Маритимо» командасын пенальти сериясында жеңгеннен кейін орын алды. «Тоттенхэм» клубының президенті Алан Шугар «Лидс» клубының төрағасы Питер Ридсдейлге телефон соғып, қысқаша сөйлескеннен кейін келісімге келгенін, бұл Грэмге Лондонға қайту тілегін орындауға мүмкіндік беретін өтемақы туралы мәмілеге қол жеткізгенін мәлімдеді. Грэм 1998 жылдың 26 қыркүйегінде «Лидстің» Солтүстік Лондонда «Тоттенхэммен» 3:3 есебімен тең ойнағаннан кейін астанаға қайтуға ниеттенгенін жасырмады. Ол отбасылық және жеке себептерді айтты.

After serving his ban, Graham's return to football management came with Leeds United in September 1996. After the fifth game of the season he replaced the long serving Howard Wilkinson. Graham was swiftly appointed but found himself unable to make an immediate impact, leading Leeds to five losses from his first six in the league and another defeat to Aston Villa in the League Cup. Going into November, Leeds hovered just above the relegation zone and no side in the division had conceded more goals. Graham’s miserable start to the job was compounded with a 3–0 defeat away to Arsenal, one of Arsène Wenger’s first games in charge. But soon enough, the Scottish coach’s methods started to bear fruit in a brutally efficient fashion. By the turn of the year, Leeds were unmistakably a George Graham team – risk averse to the point of parody, yet unarguably solid as a rock. Before Christmas, they went a club record five games without conceding, with goalless draws in successive outings against Middlesbrough, Tottenham and Everton. Packing the defence with as many bodies as possible, with Lucas Radebe becoming a top class operator and Nigel Martyn offering a strong argument to be England's No. 1. Leeds had become a defensive powerhouse. It was The Graham Way: at least eight of Leeds' 11 men were focused first and foremost on nullifying the opposition. It invariably worked. They ended the season with 20 clean sheets – a club record for a 38 game season that’s unlikely to be broken. In the end, Leeds scored just 28 goals. Not only did they stay up, but they somehow finished 11th. Where Leeds scored 28 goals in the 1996–97 season, they notched 57 in the 1997–98 season. That one season would prove useful in laying solid organisational foundations for the years to come. Jimmy Floyd Hasselbaink was signed in the summer of 1997, scoring 16 Premier League goals, and 22 in all competitions, as Leeds finished 5th during Graham’s one full season in charge, while the club continued their ascent under his former assistant and successor David O'Leary. Graham left Leeds in acrimonious circumstances, returning to London to take over at Tottenham on 1 October 1998. The move came at Leeds' hotel on the island of Madeira following Leeds UEFA Cup first round penalty shootout victory over Portuguese League side Maritimo 29 September 1998. Spurs' Alan Sugar telephoned Leeds chairman Peter Ridsdale, who admitted that after a brief telephone conversation a deal was done, with compensation agreed which would allow Graham to fulfil his wish of returning to London. Graham made no secret of his desire to head back to the capital following Leeds' 3–3 draw with Tottenham in North London on 26 September 1998. He cited family and personal reasons.

"Тоттенхэм Хотспур"

Тоттенхэмді басқарғаннан кейін бес ай өткен соң, ол 1999 жылғы Лига кубогының финалында «Лестер Сити» клубын жеңіп, 1999–2000 жылғы УЕФА кубогына қатысу құқығын жеңіп алды. Грэхам клубты сегіз маусымдық тарихындағы тұңғыш трофейге жеткізгеніне қарамастан, Премьер-лигада оннан жоғары орынға ие бола алмады. 2001 жылдың 11 наурызында «Тоттенхэм» «Вест Хэм Юнайтедті» 3:2 есебімен жеңіп, 2000–01 жылғы ФА кубогының жартылай финалына өтті. Грэм жартылай финалда бұрынғы клубы «Арсеналға» қарсы күш сынасуға асыға күтті. Ол 2001 жылдың 16 наурызында клубты ENIC сатып алғаннан кейін, шартты бұзды деген айыппен жұмыстан босатылды.

2001 жылдан бастап

Содан бері Грэм менеджерлік қызметтен шеттетіліп, Sky Sports телеарнасында футбол сарапшысы ретінде мансабына назар аударды. Дегенмен, ол "Тоттенхэмді" қалдырғаннан кейін бірнеше бас жаттықтырушы лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. 2001 жылдың қазанында "Лестер Сити" клубының бас жаттықтырушысы Питер Тейлор жұмыстан босатылғаннан кейін, ол осы лауазымға талапкер ретінде талқыланды, бірақ оның орнына Дейв Бассетт тағайындалды. Келесі маусымда Гленн Родер "Вест Хэм Юнайтед" командасын Премьер-лигада құлдыраудан қорғауға тырысып, қиын жағдайға түскенде, Грэмнің есімі оның мүмкін болатын ізбасары ретінде айтылды. Алайда, Родер 2003-04 маусымының басындағы бірнеше аптаға дейін қызметін сақтап қалды, ал Алан Пардью тағайындалғаннан кейін Грэмнің есімі мұрагерді іздеуде жиі еске алынбады. 2003 жылғы жазғы трансферлік кезеңде "Астон Вилла" клубының бас жаттықтырушысы Грэм Тейлор отставкаға кеткеннен кейін, Грэмнің есімі БАҚ-та оның орнын басатын мүмкін кандидат ретінде талқыланды, бірақ бұл лауазымды Арсеналда Грэмның шағырттарының бірі болған және "Лидс Юнайтедте" оның ассистенті қызметін атқарған Дэвид О'Лири иеленді. Ол және О'Лири 2002-03 маусымында Питер Рид қазан айында, ал Хауард Уилкинсон наурыз айында "Сандерленд" клубынан кеткеннен кейін, осы лауазымға үміткерлер ретінде екі рет қарастырылды.

Жеке өмір

1967 жылғы 16 қыркүйекте Грэм Мэрилебон тіркелімінде модель Мари Зиаға үйленді; оның жақын досы Терри Венаблс куәгер болды және екі ойыншы сол күні солтүстік Лондон дербиіндегі қарсы командалар үшін алаңға түсті; күйеу жігіттің командасы 4:0 есебімен жеңіске жетті. Олардың екі баласы болды. Неке 1988 жылы ажырасып кетті. Грэм 2009 жылы артритпен ауыратынын мәлімдеді. "Мен гольф ойнағанды жақсы көремін, бірақ артритімнің салдарынан соңғы екі жылда мүлдем ойнамадым немесе өте аз ойнадым. Ойыншы болып жүргенімде, бос уақытым көп болғанда, мен 8-ге дейін жетіппін. Бірақ менеджер болғанда, 12-ге қайта оралдым. Жақында тенниспен айналыса бастадым, бірақ әзірге жақсы ойнамаймын".