Кіріспе
Солтүстік Американың солтүстігіндегі балық түрлері
Көлдегі форель (Salvelinus namaycush) – негізінен Солтүстік Американың солтүстігіндегі көлдерде тіршілік ететін тұщы сулы шара. Оның басқа да атаулары: макиноу, намайкуш, көл шары (немесе шары), тулади, тогу және сұр форель. Көлінде оны әртүрлі siscowet, paperbelly және lean деп те атайды. Көлдегі форельді ойынға түсіріп аулауға да, тамақ ретінде де пайдаланады. Қара түстісін сазды тауық деп атайды.
Таксономия
Бұл Cristovomer кіші туысының жалғыз өкілі, ол Baione кіші туысынан (Salvelinus-тың ең төменгі кладасы, бұлақ алабұғасы (S. fontinalis) және күміс алабұға (S. agasizii) кіретін) көбірек дамыған, бірақ Salvelinus-тың басқа өкілдерінен бұрынғы сатыда тұр.
Ауқым
Зоогеографиялық тұрғыдан алғанда, көл көлінің таралған аймағы салыстырмалы түрде тар. Олар Солтүстік Американың тек солтүстік бөліктерінде, негізінен Канадада, сондай-ақ Аляскада және АҚШ-тың солтүстік-шығысында табиғи түрде кездеседі. Көлдік алабұға Солтүстік Америкадағы туған емес суларға және әлемнің көптеген басқа аймақтарына, негізінен Еуропаға, сондай-ақ Оңтүстік Америкаға және Азияның белгілі бір бөліктеріне кеңінен таратылған. 1890 жылдары көл көлі Йеллоустон ұлттық паркіндегі Шошон, Льюис және Харт көлдеріне заңды түрде енгізілгенімен, 1980 жылдары олар заңсыз немесе кездейсоқ түрде Йеллоустон көліне енгізілді, қазір олар инвазивті түр деп есептеледі.
Сипаттама
Көлдің форелі – шаралардың ең ірісі; рекордтық салмағы шамамен (тормен) , ал салмағынан асатын балықтар да кездеседі. Орташа ұзындығы . IGFA бойынша құбырмен ауланған ең ірі балық 1995 жылы Ұлы аю көлінде ауланған, ұзындығы .
Өмірбаян
Көлдегі көбелек суық, оттегіге қанағаттандырылған суларда тіршілік етеді. Олар жазғы қабаттану кезеңінде димиктикалық көлдерде пелагикалық түрде тіршілік етеді, көбінесе тереңдікте мекендейді. Көл көбелегі өте баяу өсетін, олиготрофты суларға тән балық. Ол сондай-ақ пісіп-жетілуге өте кеш кіреді. Популяциялар шамадан тыс балық аулауға өте сезімтал. Көптеген табиғи көл көбелектері популяциясы шайқау орталықтарында (өсіруге) және артық аулаудың күшін біріктіруінен қатты зардап шекті. Көл көбелегі үшін тағы бір қауіп – қышқылдану, ол тікелей зиян келтіру арқылы да, олжалық базаның азаюы арқылы да олардың популяциясына ұзақ мерзімді әсер ете алады (мысалы, Mysis relicta). Көл көбелегінің үш түрі бар: қарапайым көл көбелегі (Salvelinus namaycush namaycush), сисковет көл көбелегі (Salvelinus namaycush siscowet) және сирек кездесетін Rush көл көбелегі (Salvelinus namaycush huronicus). Кейбір көлдерде жазғы қабаттану кезеңінде пелагикалық жемдік балықтар жоқ. Мұндай көлдерде көл көбелектері планктонмен қоректенеді. Планктонмен қоректенетін популяциядағы көл көбелектері өте көп, өте баяу өседі және салыстырмалы түрде кішкентай мөлшерде пісіп-жетіледі. Терең сулы жемдік балықтары бар көлдерде көл көбелектері балық жегіш болады. Балық жегіш көл көбелектері әлдеқайда жылдам өседі, үлкен мөлшерде пісіп-жетіледі және аз болады. Көптігіндегі айырмашылықтарға қарамастан, көл көбелектерінің биомассасының тығыздығы ұқсас көлдерде, олардағы көл көбелектері популяциясы планктонмен қоректенетін немесе балық жегіш болғандықтан, шамалы өзгеше. Супериор көлінде қарапайым көл көбелегі (S. n. namaycush) және сисковет көл көбелегі (S. n. siscowet) бірге тіршілік етеді. Қарапайым көл көбелегі көбінесе жағалауға жақын суларда, ал сисковет көл көбелегі терең суларда мекендейді. Қарапайым көл көбелегі (кейде "жуқа" көл көбелегі деп те аталады) салыстырмалы түрде семіз сисковетке қарағанда жіңішкелеу. Сисковет саны балықтың терең сулы корегонидтік жемшөптерінің жойылуы және шамадан тыс пайдаланудың салдарынан жылдар бойы күрт төмендеді. Сисковет өте үлкен және семіз өседі, соның салдарынан өткен ғасырда үлкен коммерциялық қызығушылық тудырды. Олардың саны 1970 жылдан бері қалпына келді, бір бағалау бойынша, Супериор көлінде олардың саны 100 миллионға жетеді. Висконсин университетінің Мэдисон қаласындағы зоология профессоры Джеймс Китчелл коммерциялық балық аулаудың тиімді шектелуіне және теңіз лампасының (Petromyzon marinus) тұрақты бақылауына Супериор көлінің көл көбелегін табысты қалпына келтіруді жатқызады. "Көлде болған оқиғалар мен компьютерлік модельдеулердің нәтижелерін қарастыратын болсақ, Супериор көлінде көбелекті сақтау үшін лампа бақылауын жалғастыру қажеттігі анық".
The lake trout is a slow growing fish, typical of oligotrophic waters. It is also very late to mature. Populations are extremely susceptible to overfishing. Many native lake trout populations have been severely damaged through the combined effects of hatchery stocking (planting) and over harvest. Another threat to lake trout is acidification, which can have longterm effects on their populations through both direct harm and reduced prey populations (e. g. Mysis relicta). There are three subspecies of lake trout. There is the common lake trout (Salvelinus namaycush namaycush), the siscowet lake trout (Salvelinus namaycush siscowet), and the less common rush lake trout (Salvelinus namaycush huronicus). Some lakes do not have pelagic forage fish during the period of summer stratification. In these lakes, lake trout act as planktivores. Lake trout in planktivorous populations are highly abundant, grow very slowly and mature at relatively small sizes. In those lakes that do contain deep water forage, lake trout become piscivorous. Piscivorous lake trout grow much more quickly, mature at a larger size and are less abundant. Notwithstanding differences in abundance, the density of biomass of lake trout is fairly consistent in similar lakes, regardless of whether the lake trout populations they contain are planktivorous or piscivorous. In Lake Superior, common lake trout (S. n. namaycush) and siscowet lake trout (S. n. siscowet) live together. Common lake trout tend to stay in shallower waters, while siscowet lake trout stay in deeper water. Common lake trout (also called "lean" lake trout) are slimmer than the relatively fat siscowet. Siscowet numbers have become greatly depressed over the years due to a combination of the extirpation of some of the fish's deep water coregonine prey and to overexploitation. Siscowet tend to grow extremely large and fat and attracted great commercial interest in the last century. Their populations have rebounded since 1970, with one estimate putting the number in Lake Superior at 100 million. Professor of Zoology at the University of Wisconsin Madison James Kitchell credits effective constraint of commercial fisheries and persistent sea lamprey (Petromyzon marinus) control for the successful recovery of Lake Superior's lake trout. "Looking at what has happened in the lake and the results of computer simulations, it is clear that lamprey control needs to continue if Lake Superior is to keep its lake trout."
Гибридтер
Көл шабағы табиғатта бұлақ шабағымен будандасады; мұндай будандар "шпалке" деп аталады, олар көбінесе сүексіз болады, бірақ кейбір көлдерде өздігінен көбейетін популяциялары кездеседі. Шпалкелер сондай-ақ балық шаруашылығында жасанды түрде өсіріліп, кейін көлдерге спорттық балық аулау мүмкіндіктерін ұсыну мақсатында жіберіледі.
Коммерциялық балық аулау
Көлдік форель Ұлы көлдерде коммерциялық мақсатта балық аулау үшін пайдаланылған, бірақ лампреялардың көбеюі, тым көп аулау және ластану олардың қорларын жоқ қылды немесе күрт азайтты. Коммерциялық балық аулау әлі де Ұлы көлдердің кейбір аймақтарында және Канаданың солтүстігіндегі кішірек көлдерде кездеседі. Ожибве тайпасының Супериор көлінде көлір балық аулауына түрлі шарттар бойынша рұқсат беріледі және осы балық аулауды Ұлы көлдердегі Үндістердің балық және жануарлар дүниесі комиссиясы (GLIFWC) реттейді.
Атаудың шығу тегі
Нақты эпитет namaycush сөзі namekush сөзінен туындайды, бұл сөз кейбір ішкі Оңтүстік Шығыс Кри қауымдастықтарында осы балық түрін атау үшін қолданылады. Шығыс Кри тілінде кездесетін басқа да түрлер - кукамас[h], кукамау және кукамеш. Ожибве тілінде ұқсас сөздерді кездестіруге болады: namegos = "көл көлігесі"; namegoshens = "радужный көлігесі", сөзбе-сөз "кішкентай көл көлігесі" дегенді білдіреді.
Танымал мәдениет
Женева, Нью-Йорк өзін "Әлемнің көл шабақ астанасы" деп жариялайды және жыл сайын көл шабақ балық аулау жарысын өткізеді.