Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1800 жылы Франция мен Испания арасындағы Луизиана отарлық аумағына қатысты шарт.
1800 treaty between France and Spain involving the colonial territory of Louisiana
Сан-Ильдефонсоның үшінші шарты – 1800 жылдың 1 қазанында Испания мен Франция Республикасы арасында жасалған құпия келісім. Осы шарт бойынша Испания Солтүстік Америкадағы Луизиана колониясын Тосканадағы территорияларға алмастыруға принципиалды келісім білдірді. Шарттың шарттары кейіннен 1801 жылдың наурыз айында Аранхуэстің шартымен расталды.
The Third Treaty of San Ildefonso was a secret agreement signed on 1 October 1800 between Spain and the French Republic by which Spain agreed in principle to exchange its North American colony of Louisiana for territories in Tuscany. The terms were later confirmed by the March 1801 Treaty of Aranjuez.
Өмірбаян
XVIII ғасырдың көп бөлігінде Франция мен Испания одақтас болды, бірақ 1793 жылы Людовик XVI-ның өлім жазасынан кейін Испания Француз Республикасына қарсы Бірінші коалиция соғысына қосылды, бірақ Пиреней соғысында жеңілді. 1795 жылдың тамызында Испания мен Франция Базель бейбіт шартына келісіп, Испания қазіргі Доминикан Республикасы болып табылатын Испаниола аралының жартысын Францияға берді. 1796 жылғы Сан-Ильдефонсоның екінші шарты бойынша Испания Екінші коалиция соғысында Франциямен одақтасып, Ұлыбританияға соғыс жариялады. Бұл Тринидадты және одан да маңыздысы, 1708 жылдан 1782 жылға дейін Ұлыбритания басып алған Менорканы жоғалтуға әкелді. Испанияның 1778–1783 жылдардағы ағылшын-француз соғысына қатысуының ең маңызды жетістігі оны қайтару болды. Оның жоғалуы испан үкіметінің беделін түсірді, ал британдық теңіз блокадасы Америкадағы отарларымен, әсіресе Мексикадан күміс импортына қатты тәуелді болған экономикаға ауыр соққы берді. Нәтижесінде испан үкіметі күшті саяси және қаржылық қысымға ұшырады, мемлекеттік қарыз 1793 жылдан 1798 жылға дейін сегіз есеге өсті. Луизиана Испанияның Америкадағы кең империясының бір бөлігі болды, оны 1763 жылғы Париж шарты бойынша Франция Испанияның басқа жерлердегі жеңілістеріне өтемақы ретінде Ұлыбританияға берген кезде алды. Миссисипи алқабына американдық қоныс салушылардың енуін болдырмау қымбатқа түсті және АҚШ-пен қақтығысқа әкелуі мүмкін еді, Испания британдық блокададан қашу үшін олардың сауда кемелеріне сүйенді. Отарлар құнды активтер саналды; 1791 және 1794 жылдар аралығында Гаити (Сен-Домьинго), Мартиника және Гваделупаның қант өндіретін отарларының жоғалуы француз бизнесіне зор зиян келтірді. Оларды қайтару басымдыққа ие болды, ал Наполеон 1799 жылдың қараша айындағы 18 Брумер төңкерісінен кейін билікке келген кезде ол және оның орынбасары Шарль Талейран француздық теңізден тыс кеңеюдің қажеттілігін атап өтті. Олардың стратегиясы бірнеше бөліктен тұрды, соның бірі 1798–1801 жылдардағы Египет жорығы, француз сауда мүдделерін аймақта нығайтуға бағытталған. Оңтүстік Америкада Талейран француз Гвианасы мен португалдық Бразилия арасындағы шекараны Арагуари немесе Амапа өзеніне қарай жылжытып, Солтүстік Бразилияның үлкен бөлігін қоса алуға тырысты. 1797 жылғы Париж шартының жобасында осы шарттар қамтылған, бірақ ол мақұлданбады, бірақ 1801 жылғы Мадрид шартында Португалияға ұқсас талаптар қойылды. Үшіншісі – 1756–1763 жылдардағы Жеті жылдық соғыстан кейін жоғалған Солтүстік Америкадағы Жаңа Францияны қайта құру, Луизиана Кариб теңізіндегі француз плантацияларына шикізатпен қамтамасыз ететін еді. Француздық амбициялар мен испандық әлсіздіктің үйлесімі Луизиананы екеуіне де тартымды етті, әсіресе Испания Миссисипи өзеніндегі навигациялық құқықтар туралы АҚШ-пен дауға тартылып жатқандықтан. Талейран француздық Луизиана иелігіне ие болу Испанияның Оңтүстік Америкасын Ұлыбритания мен АҚШ-тан қорғауға мүмкіндік береді деп мәлімдеді.
For much of the 18th century, France and Spain were allies, but after the execution of Louis XVI in 1793, Spain joined the War of the First Coalition against the French Republic but was defeated in the War of the Pyrenees. In August 1795, Spain and France agreed to the Peace of Basel, with Spain ceding its half of the island of Hispaniola, the modern Dominican Republic. In the 1796 Second Treaty of San Ildefonso, Spain allied with France in the War of the Second Coalition and declared war on Britain. This resulted in the loss of Trinidad and, more seriously, Menorca, which Britain occupied from 1708 to 1782 and whose recovery was the major achievement of Spain's participation in the 1778–1783 Anglo French War. Its loss damaged the prestige of the Spanish government, while the British naval blockade severely impacted the economy, which was highly dependent on trade with its colonies in the Americas, particularly the import of silver from Mexico. The effect was to place the Spanish government under severe political and financial pressure, the national debt increasing eightfold between 1793 and 1798. Louisiana was only part of Spain's immense empire in the Americas, which it received as a result of the 1763 Treaty of Paris, when France ceded it as compensation for Spanish concessions to Britain elsewhere. Preventing encroachment by American settlers into the Mississippi Basin was costly and risked conflict with the U. S., whose merchant ships Spain relied on to evade the British blockade. Colonies were viewed as valuable assets; the loss of the sugar producing colonies of Haiti (Saint Domingue), Martinique, and Guadeloupe between 1791 and 1794 had a huge impact on French business. Restoring them was a priority, and when Napoleon seized power in the November 1799 Coup of 18 Brumaire, he and his deputy Charles Talleyrand stressed the need for French expansion overseas. Their strategy had a number of parts, one being the 1798–1801 Egyptian campaign, intended in part to strengthen French trading interests in the region. In South America, Talleyrand sought to move the border between French Guiana and Portuguese Brazil south to the Araguari or Amapá River, taking in large parts of Northern Brazil. Terms were contained in the draft 1797 Treaty of Paris which was never approved although similar conditions were imposed on Portugal in the 1801 Treaty of Madrid. A third was the restoration of New France in North America, lost after the 1756–1763 Seven Years' War, with Louisiana providing raw materials for French plantations in the Caribbean. The combination of French ambition and Spanish weakness made the return of Louisiana attractive to both, especially as Spain was being drawn into disputes with the U. S. over navigation rights on the Mississippi River. Talleyrand claimed French possession of Louisiana would allow them to protect Spanish South America from both Britain and the U. S.
Қаулылар
Шартты француз генералы Луи Александр Бертье мен Испанияның бұрынғы бас министрі Мариано Луис де Уркихо келісті. Луизианадан басқа, Бертьеге испандық колониялар Шығыс Флорида мен Батыс Флориданы, сондай-ақ он испандық соғыс кемесін талап ету тапсырылды. Уркихо Флорида туралы талапты қабылдамады, бірақ Луизианаға және "жеті жүз төрт зеңбірекке арналған, қаруланған және жабдықталған, француз экипаждарын және жабдықтарын қабылдауға дайын, жақсы жағдайдағы алты соғыс кемесіне" келісті. Соңында жеткізілген алты кеме – Сан-Антонио, Интрепидо, Сан-Дженеро, Атланте, Конкистадор және Инфанте Дон Пелайо; Сан-Дженеро мен Атланте ескі кемелер болды, ал қалған төртеуі Сан-Ильдефонсо класының заманауи кемелері еді. Қарсылық ретінде Карл IV өзінің күйеу баласы, Парма герцогы Людовик үшін өтемақы талап етті, себебі Франция оның Парма герцогтігінің мұрасын аннексиялауды көздеді. Географиялық егжей-тегжейлер бұлыңғыр болды, Шарттың II-тармағында "ол Тосканадан немесе үш Рим легациясынан немесе Италияның дөңгелек мемлекет құрайтын кез келген басқа континенттік провинцияларынан тұруы мүмкін" делінген. Уркихо Испания Луизиананы және кемелерді Франция қай итальяндық аумақтарды алмастыратынын растағаннан кейін ғана тапсыратынын мәлімдеді. Ақырында, шарттың талаптары 1796 жылғы Сан-Ильдефонсоның екінші шартында келісілген Франция мен Испания арасындағы одақты қайта бекітті.
The Treaty was negotiated by French general Louis Alexandre Berthier and the Spanish former Chief Minister Mariano Luis de Urquijo. In addition to Louisiana, Berthier was instructed to demand the Spanish colonies of East Florida and West Florida, plus ten Spanish warships. Urquijo rejected the request for the Floridas but agreed to Louisiana plus " six ships of war in good condition built for seventy four guns, armed and equipped and ready to receive French crews and supplies." The six ships of the line finally supplied were the San Antonio, Intrepido, San Genaro, Atlante, Conquistador and Infante Don Pelayo; San Genaro and Atlante were older ships, but the other four were modern ships of the San Ildefonso class. In return, Charles IV wanted compensation for his son in law Louis, Infanta Duke of Parma, since France wanted to annex his inheritance of the Duchy of Parma. Geographical details were vague, Clause II of the Treaty simply stating "it may consist of Tuscany or the three Roman legations or of any other continental provinces of Italy which form a rounded state." Urquijo insisted Spain would hand over Louisiana and the ships only once France confirmed which Italian territories it would receive in return. Finally, the terms reaffirmed the alliance between France and Spain agreed upon in the 1796 Second Treaty of San Ildefonso.
Салдары
1801 жылғы 9 ақпанда Франция мен Австрия императоры Франциск II Луневиль шартын жасады, бұл 1801 жылғы наурызда Аранхуэс шартының қабылдануына жол ашты. Ол Ильдефонсода келісілген алдын ала шарттарды бекітті және Мария Луизаның күйеуі Людовик үшін қысқа ғұмырлы Этрурия Корольдігін құрды. Испанияның бас министрі Мануэль Годой Францияға тым көп пайда әкелетін шарттар үшін қатты сынға ілікті; кейін ол оны өз естеліктерінде кеңінен қорғады. Қазіргі заманғы тарихшылар оған аз сынды көзбен қарайды, себебі Испания 1803 жылғы Луизиананы сатып алуға кірген аумақтың аз бөлігін ғана тиімді бақылауда ұстады, ал 1795 жылғы Пинкни шарты арқылы АҚШ-тың испан территориясына кеңеюін бақылауға жасаған әрекет нәтижесіз болды. 1798 жылдан 1800 жылға дейін Франция мен АҚШ теңізде ресми жарияланбаған соғыс жүргізді, ол «Квази соғыс» деп аталды және 1800 жылғы келісім немесе Мортефонтен шартымен аяқталды. Солтүстікте жауынгер британдық Канадасы бар болғандықтан, АҚШ оңтүстікте Испанияның орнына агрессивті және күшті Францияның пайда болуын болдырмақшы болды. Саудалық себептермен Наполеон Солтүстік Америкада Францияның беделін қайта орнатуды қалады, ал 1801 жылғы қарашадағы Сен-Доминго экспедициясы – осының алғашқы қадамы болды. 1802 жылғы наурыздағы Амьен шарты Екінші коалиция соғысын аяқтады, ал қазан айында Испания Луизиананы Францияға өткізді. Кариб теңізінде 30 000 француз әскері мен теңізшілерінің болуы АҚШ-та үлкен алаңдаушылық тудырды, бірақ 1802 жылғы қазан айына қарай экспедицияның апатты сәтсіздікке ұшырағаны анық болды; оның басшысы генерал Шарль Леклерк сары қызбадан қайтыс болды, сонымен қатар жаздың ортасына дейін шамамен 29 000 адам мерт болды. Сен-Домингосыз Наполеон Луизиананың маңызды емес екеніне көз жеткізді, ал Франция мен Ұлыбритания тағы да соғысқа дайындалып жатқандықтан, ол оны жақын жердегі Канадада орналасқан британдық әскерлерге қосылып кетпеуі үшін сатуға шешім қабылдады. 1803 жылғы сәуірде АҚШ осы аумақты 15 миллион долларға немесе 80 миллион франкқа сатып алды. Италия территорияларын ауыстырудың барлық күш-жігері соңында нәтижесіз болды. 1807 жылы Этрурия таратылып, Францияға қосылды, ал Наполеонға дейінгі Италияның көп бөлігі 1815 жылы Вена конгресінде қайта жаңартылды, оның ішінде Тоскана және Парманың Ұлы Герцогтықтары да бар.
On 9 February 1801, France and the Austrian Emperor Francis II signed the Treaty of Lunéville, clearing the way for the Treaty of Aranjuez in March 1801. This confirmed the preliminary terms agreed at Ildefonso and created the short lived Kingdom of Etruria for Maria Luisa's son in law Louis. Spain's Chief Minister Manuel Godoy was excoriated for the terms, which were seen as excessively benefiting France; he later justified it at length in his Memoirs. Modern historians are less critical, since Spain exercised effective control only over a small part of the territory included in the 1803 Louisiana Purchase while an attempt to control U. S. expansion into Spanish territories by the 1795 Pinckney's Treaty proved ineffective. From 1798 to 1800, France and the U. S. waged an undeclared war at sea, the so called Quasi War, which was ended by the Convention of 1800 or Treaty of Mortefontaine. With an already hostile British Canada to the north, the U. S. wanted to avoid an aggressive and powerful France replacing Spain in the south. For commercial reasons, Napoleon wanted to reestablish France's presence in North America, the November 1801 Saint Domingue expedition being the first step. The March 1802 Treaty of Amiens ended the War of the Second Coalition and in October, Spain transferred Louisiana to France. While the presence of 30,000 French troops and sailors in the Caribbean initially caused great concern in the U. S., by October 1802 it was clear the expedition was a catastrophic failure; its leader, General Charles Leclerc died of yellow fever, along with an estimated 29,000 men by mid summer. Without Saint Domingue, Napoleon concluded Louisiana was irrelevant, and with France and Britain once again on the verge of hostilities, he decided to sell the territory to prevent it from being annexed by British forces garrisoned in nearby Canada. In April 1803, the U. S. purchased the territory for $15 million, or 80 million francs. The elaborate shuffling of Italian territories was ultimately futile. Etruria was dissolved and incorporated into France in 1807, while much of pre Napoleonic Italy was restored by the Congress of Vienna in 1815, including the Grand Duchies of Tuscany and Parma.