Кіріспе

Неміс еврей философы Константин Бруннер (1862–1937) – неміс еврей философы Аржех Иуда Вертхаймердің (Лео деп аталған) қалам аты. Ол 1862 жылдың 27 тамызында Алтонада (Гамбург қаласының жанында) дүниеге келген. Ол Гамбург маңында көп буын бойы өмір сүрген көрнекті яһуди отбасынан шыққан; оның әкесі Акиба Вертхаймер Алтона және Шлезвиг-Гольштейннің бас раввині болған. Бруннер философияны бірнеше белгілі ғалымдардан оқыды, бірақ докторлық диссертациясын қорғамады. Ол әдеби сыншы ретінде танылып, үлкен даңққа ие болды. 1890 жылдары ол жазу ісіне толыққандай берілу үшін қоғамдық өмірден шеттеді. 1933 жылға дейін Германияда тұрды, содан кейін нацистік партия билікке келгеннен кейін Гаага қаласына көшіп, 1937 жылдың 27 тамызында онда қайтыс болды.

Бруннер және иудаизм

Рухани және діни арақатынастар Бруннердің еңбектеріндегі маңызды тақырып болып табылады. Ол иудаизмнің мәні бойынша дінге қарсы екенін айтады, "Біздің Мәсіх" еңбегінде "рухани доктрина ретінде иудаизм дінге қарама-қарсы және оған қарсы наразылық танытады" деп көрсетеді, ал аргументін Шеманың өзіндік аудармасымен аяқтайды: "Ей, Израиль, тыңда! Барлық нәрсенің мәні – біздің Құдайымыз, Барлық нәрсенің мәні – Бірлік". Ол дін қызметкерлерінің/паризайымдардың/раввиндердің иудаизмін пайғамбарлық иудаизммен салыстырады, сондағы екіншісі оның нағыз мистикалық мәнін көрсетеді, ал біріншісі осы мәнді бұрмалайды.

Бруннер мен христиандық

Бруннер үшін Иса – мистик және гений еді, ал христиан діні оның ойларының көп бөлігін бұрмалау болып табылады.

Бруннер мен Израиль

Брунер өмір бойы антисионистік болды. Дегенмен, өмірінің соңында Еуропадағы оқиғаларға байланысты Израиль мемлекетінің құрылуына қарсылығын қайта қарастырғанына куәліктер бар (Ассимиляция және ұлтшылдық: Константин Бруннермен хат алмасу / Вилли Арон).

Бруннер мен философия тарихы

Брунердің пікірінше, Спиноза таныстырған шынайы философияның антонимі – схоластика, ол Иммануил Кантта ең жоғары деңгейіне жетеді. Осылайша, Спиноза мен Кант Брунердің барлық интеллектуалды тарихты құрылымдаған диалектикалық идеализмдегі қарама-қарсы полюстерді көрсетеді.

Бруннер және ғылым

Брунер барлық ғылымның негізі – әмбебап қозғалыс доктринасы екенін айтады. Оның осы доктринаны кеңейтуі көптеген медицина қызметкерлері мен зерттеушілерге шешуші әсер етті.

Бруннер және эволюция

Бруннердің пікірінше, түрдің тұрақтылығы – биологиялық жүйелермен мағыналы жұмыс істеу үшін сақталуы қажет ғылыми қағида. Ол эволюция теориясы түр туралы ұғымды күштен шығарғандықтан, ғылыми зерттеулерге зиян келтіретінін айтты.

ықпалы мен маңыздылығы

Франц Шенбернер «Еуропалық зиялының мойындауы» атты еңбегінде Бруннерді Еуропадағы «маңызды тұлғалардың бірі» деп сипаттайды. Бруннер Уолтер Ратенау, Мартин Бубер, Густав Ландауэр және Лу Андреас Саломемен хат алмасты. Альберт Эйнштейн Бруннерді оқыған, оның сыншылдық көзқарасын бағалап, Спинозаға деген құлшынысын бөліскенмен, оның философиясын, әсіресе Иммануил Кантқа қарсы келген тұстарын қабылдамады. Бруннер Черновицтегі еврей жастарының арасында көптеген адал ізбасарларды жинады. Осы топтағы ең белгілі шәкірті – ақын Роза Аусландер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бруннердің кітаптары өртеліп, оның шәкірттері тарап кетті. Оның неміс шәкірті Магдалена Каш нацистерден Бруннердің жазбаларының көп бөлігін сақтап қалды. 1948 жылы ол Бруннердің басқа да аман қалған достарының көмегімен Гаагада «Internationaal Constantin Brunner Institut» (ICBI) институтын құрды. Дегенмен, суретшілер Ехуди Менухин мен Андре Бретон оны үлгі етіп қарағандарына қарамастан, оның еңбектеріне қызығушылықтың кең ауқымды жаңғыруы болған жоқ.

Француз тіліндегі Бруннер

Бруннердің бірнеше еңбегі француз тілінде қолжетімді. "Л'амур" – Бруннердің сексуалдық қатынастар туралы зерттемелерінің бірінші бөлімі. "Спиноза Кантқа қарсы" Бруннердің қазіргі заманғы философия тарихының жобасын ұсынады. "Неміс халқының бақытсыздығы" (түпнұсқасы 1924 ж.) нацизмнің қаупінен ескертеді. Сорбоннада Анри Лури жасаған Бруннер еңбектерінің француз тіліне бірнеше аудармасын қамтитын мұрағат сақталған. Француз тілінде де көптеген екіншілік материалдар бар, соның ішінде Мартин Роданның "Еуропалық мәдениетіміз – беймәлім" (Peter Lang, 2009) атты жақында жарық көрген еңбегі бар.

Онлайн шығармалары

Спиноза Кантқа қарсы (ағылшын). "Der Judenhass und die Juden" (неміс).