Кіріспе

Америка революционері, заңгер және мемлекет қайраткері (1749–1820)

Леви Линкольн аға (15 мамыр 1749 – 14 сәуір 1820) – Массачусетс штатынан шыққан американдық революционер, заңгер және мемлекет қайраткері. Демократиялық-республикалық саясаткер, ол Томас Джефферсонның бірінші бас прокуроры қызметін атқарды және танымал «Марбери және Мэдисон» сот ісіне әкелген оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Линкольн Массачусетс штатының вице-губернаторы ретінде екі мерзім қызмет етті, губернатор Джеймс Салливанның 1808 жылдың желтоқсанындағы қазасынан кейін оның қалған мерзімінде губернатор міндетін атқарды. 1809 жылы губернаторлыққа сайлануға жасаған тынысы сәтсіз аяқталды. Массачусетс штатының Хингхэм қаласында дүниеге келген Линкольн Гарвардта білім алды, Вурчестерде заң практикасын ашудан бұрын Джозеф Хоулиден заңды оқыды. Ол жергілікті саясатқа белсенді қатысты және 1779 жылы Массачусетс Конституциясын жасаған конвенцияға қатысты. 1783 жылы осы конституция бойынша бостандығын растауға тырысқан бұрынғы құл Квок Уокерді қолдады. 1800 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланғаннан кейін ұлттық саясатқа қатысты, бірақ Джефферсон оны дереу Бас прокурор етіп тағайындады. Линкольн Джефферсонға Жаңа Англия саясаты жөніндегі кеңесші ретінде қызмет етті және аймақтағы ықпалды лауазымдарды бөлуде маңызды рөл атқарды. Ол Джорджиядағы Язуо жеріне қатысты талаптарды қараған комиссияда жұмыс істеді және Луизиананы сатып алу мәселелері бойынша Джефферсонға кеңес берді. Ол Массачусетске оралып, штаттың саяси өміріне белсенді қатысты. Штатта федералистердің басымдығына қарамастан, Вурчестерде республикалық үстемдік орнатты. 1807 жылы Джеймс Салливанның басшылығымен вице-губернатор болып сайланды, бірақ 1809 жылы өткізілген өте қатыгез сайлауда өз күшімен сайлануға қол жеткізе алмады. 1811 жылы саясаттан зейнеткерлікке шықты, денсаулығына байланысты Жоғарғы Сотқа тағайындалудан бас тартты.

Алғашқы жылдар

Линкольн 1749 жылдың 15 мамырында Массачусетс штатының Хингхэм қаласында Енох пен Рейчел (Фиринг) Линкольндердің отбасында дүниеге келді. Әкесі оны бастапқыда жергілікті теміршінің шәкірті ретінде берді, бірақ баланың сол кәсіпке деген қызығушылығы болмады, ал оқуға деген ынтасы оның Гарвард колледжіне түсуіне әкелді. Ол 1772 жылы бітіріп, Нортгемптон қаласында Джозеф Хоулидің басшылығымен заңды оқыды. Лексингтон мен Конкорд шайқастарының жаңалықтары Нортгемптонға жеткенде, ол әскери қызметке ерікті болып тіл білдірді, бірақ қысқа ғана уақыт қызмет етті, жергілікті жасақпен Кембриджге жорық жасады, онда жасақ британдық Бостонды қоршап тұрды. Линкольн ұзақ қалмады және көп ұзамай Нортгемптонға оралды, онда ол адвокаттық емтиханды тапсырды. Ол 1775 жылы Вустерде практика ашты, онда оның бизнесі гүлденді, себебі Вустердегі көптеген адвокаттар лоялист болғандықтан Бостонға қашып кеткен. 1775 жылдан 1781 жылға дейін ол Вустер округінің сот хатшысы және судьясы болып қызмет етті, сондай-ақ 1790 жылдарға дейін Вустер қаласында түрлі лауазымдарда жұмыс істеді. Ол 1779 жылы штат конституциясын жазған штаттық конвенцияға сайланды. Осы жылдары Линкольн Вустердегі ең ірі жер иелерінің біріне айналып, беделді адамға айналды. Ол 1780 жылы Америка өнер және ғылым академиясының негіздейтін мүшесі болды. 1781 жылы Линкольн бостандығын талап ететін бұрынғы құл Куок Уокердің ісіне қатысты бірнеше заңдық істе жұмыс істеген адвокаттардың бірі болды (басқасы Нортгемптон адвокаты және болашақ губернатор Калеб Стронг). Аталған істердің бірі – Массачусетс штаты мен Натаниел Дженнисон арасындағы сот ісі, құлдықтың жаңа штат конституциясына қайшы екенін нақтылады. Сот судьясы Уильям Кушингтің шешімі «барлық адамдар бос және тең туады» деген штат конституциясының тіліне негізделгенімен, Линкольн өз аргументтерінде табиғи құқық пен Құдайдың заңына жүгінді. Ол 1781 жылы Континенталдық Конгреске де сайланды, бірақ қызметтен бас тартты. Линкольн 1796 жылы Массачусетс штатының Өкілдер палатасына, ал 1797 жылы Палата мен Штат Сенатына сайланды; ол Сенатта отыруды жөн көрді.

АҚШ-тың Бас прокуроры

Алғашында әлсіз федералист болған Линкольн Джефферсонның Демократиялық-республикалық партиясымен жақын қарым-қатынасқа түсті. Ол 1790 жылдары АҚШ Өкілдер палатасына бірнеше рет сайлауға түсіп, әр жолы федералист Дуайт Фостерден жеңіліс тапты. Фостер 1800 жылдың басында өткен арнайы сайлауда Сенатқа сайланды, осылайша Палатадағы орыны босады; бірқатар арнайы сайлаудан кейін (көпшілігінде Линкольн дауыстардың көпшілігін алды, бірақ қажетті көпшілік дауысқа жетпеді), Линкольн 1800 жылдың желтоқсанында ақыры орынға сайланды. Оның қызметі қысқа болды: 1801 жылдың 5 наурызында президент Джефферсон оны бас прокурор етіп тағайындады, ол 1805 жылдың наурызына дейін осы лауазымды атқарды. Джефферсонның Линкольнді таңдауына оның жақын кеңесшісі және кейіннен Қаржы министрі болған Альберт Галлатин қолдау көрсетті. Галлатин Линкольнді "жақсы заңгер, білімді ғалым, үлкен сақтық пен дұрыс шешім қабылдайтын адам" және "негізді және бекем республикашыл" деп сипаттады. Бас прокурор лауазымы толық емес жұмыс болғандықтан, Линкольн осы лауазымдағы уақытының көп бөлігін Вурчестерде Демократиялық-республикалық істі ілгерілетумен өткізді. Федералдық қаржылық қолдауды бөлумен қатар, ол Жаңа Англиядағы саяси көңіл-күй туралы Джефферсонға жиі хабарлап, газеттерде республикалық ұстанымдарды жақтады. 1801 жылы ол республикалық идеяларды таратуға және басқа Массачусетс басылымдарында жарияланған федералистік ұстанымдарға қарсы тұруға арналған "National Aegis" газетін құрды. Линкольн бас прокурор болып қызмет еткен жылдары Демократиялық-республикалықтар Вурчестердің саяси элитасының көп бөлігін бақылауға алды, тіпті Массачусетс штатының көп бөлігі (Вурчестер округі де соның ішінде) көбінесе федералистік болып қала берді. Линкольн туралы жақтас газеттерде жағымсыз жазбалар, сондай-ақ ықпалды конгрегациялық пасторлардың уағыздарында жиі айтылды. Осы жағымсыз уағыздар Линкольнді 1802 жылы "Фермердің халыққа хаттары" атты памфлет жариялауға итермеледі, онда ол федералистерді дін қызметкерлерін саясатқа араластырғаны үшін сынады. Пастор Уильям Бентли Линкольннің сын-ескертпелерінің ауыр соққы болғанын атап өтті: "[Дін қызметкерлері] өздерінің ықпалы мен билігін мұндай күйреуге бұрын ешқашан ұшырамаған".

Марбери мен Мэдисонға қатысты

Джефферсон билікке келген кезде, ол кабинет лауазымдарын толтыру үшін мүмкіндігінше жылдам әрекет етті. Ол Джеймс Мэдисонды мемлекеттік хатшылыққа шақырғанмен, Мэдисон ауруына байланысты 1801 жылдың 1 мамырына дейін Вашингтонға келген жоқ. Осы уақыт аралығында Джефферсон Линкольннен уақытша мемлекеттік хатшы міндетін атқаруын сұрады, ол 1801 жылдың 5 наурызынан бастап, Мэдисон 2 мамырда қызметін бастағанға дейін солай істеді. Осы кезеңде Линкольн Марбери мен Мэдисон ісіне әкелген, сот қарауына түскен шараларға қатысты. Джон Адамс әкімшілігінің соңғы күндері президент көптеген тапсырыс қағаздарын (комиссиялар) шығарды, олардың кейбіреулерін оның мемлекеттік хатшысы Джон Маршалл Джефферсон билікке келген кезде жеткізбеген. Джефферсон Линкольнге (уақытша мемлекеттік хатшы ретінде) және кейін Мэдисонға (лауазымға келгеннен кейін) осы тапсырыс қағаздарын тапсырмауды бұйырды. Тапсырыс қағаздарын алуға ниеттенгендердің арасында Уильям Марбери де болды, ол оларды жеткізуді мәжбүрлеу үшін АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданып арыз берді. Бас прокурор ретінде Линкольн бұл іс бойынша алдын ала тыңдауға Мэдисонның өкілі ретінде қатысты. Іс тыңдалған кезде (иронияға орай, тапсырыс қағаздарын дайындаған Джон Маршалл басқаратын сотта) Линкольн Марберидің адвокаты, бұрынғы бас прокурор Чарльз Ли куәгер ретінде шақырылды. Лидің сұрақтарына жауап берудің орнына Линкольн атқарушылық құқықтарды және Конституцияның Бесінші түзетуін пайдаланып, сұрақтарға жауап беру немесе бермеу туралы ойлану үшін уақыт сұрады. Сот оған уақыт берді, бірақ ол сұрақтарға жауап беруі немесе жазбаша сұрақтарға қарсылығын нақты негіздеуі керектігін айтты. Линкольн келесі күні оралғанда, бір сұрақтан басқа барлық сұрақтарға жауап берді. «Тапсырыс қағаздарымен не болды?» деген сұраққа Линкольн тікелей жауап беруден бас тартты, Мэдисон оларды алған-алмағанын білмейтінін айтты. Оппозициялық баспасөз Линкольннің көрсеткен өмірі үшін сынап, «оған қарапайым сұрақ қойылды, бірақ олар жазбаша бергенше жауап бере алмады, содан кейін ол бәрін ұмытып кеткенін еске түсірді» деп жазды.

Грузия жері туралы жанжал

1790 жылдары Грузиядағы саясаткерлер мен жер спекулянттары қазіргі Алабама және Миссисипи штаттарының көп бөлігін құрайтын аймақта алаяқтық және сыбайлас жемқорлық арқылы жер сатуға бармады. 1795 жылы осы алаяқтық әшкере болғанда, көпшілік арасында үлкен наразылық туды және Грузияның осы сатуды бекіткен заңдары жойылды. Бұл көптеген талаптар мен сот процестеріне әкелді, себебі көп жағдайда жерлер кейіннен жаңсақ үшінші тараптарға сатылды. Президент Джефферсон ақырында осы алаяқтың салдарынан туындаған қайшылықтарды шешу үшін үш мүшеден тұратын комиссия құрды. Линкольн осы комиссияға тағайындалды, ол мәселені шешуге бағытталған заңнаманы әзірледі. Конгресс мақұлдағаннан кейін, Грузияның осы аймаққа деген құқықтары жойылды және басқа да арыз-талаптарды қарау үшін бір бөлігі жер сақталды. Комиссия сонымен қатар алаяқтың сипаты мен көлемін құжаттау және есеп беруге жауапты болды, бұл жұмыстарға Линкольн белсенді қатысты.

Сыртқы саясат

Джефферсон президенттік лауазымға тағайындалғанға дейін АҚШ Жерорта теңізіндегі бірқатар араб мемлекеттеріне кемелеріне шабуыл жасауды болдырмау үшін салық төлеп келген. Джефферсон билікке келген кезде Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері американдық кемелердің мүдделерін тиімді қорғай алатын деңгейге жеткен еді. Осыдан кейін Джефферсон 1801 жылы Триполи билеушісі Юсуф Караманлиге салық төлеуден бас тартты, соның салдарынан триполиттіктер американдық сауда кемелеріне шабуыл жасап, тартып алды. 1801 жылдың басында өткен министрлер кабинетіндегі кеңесте президентке Триполиге соғыс жариялау ұсынылды. Линкольн соғыс жариялау құқығы тек Конгреске тиесілі екенін, бірақ кабинет мүшелерінің барлығы біршама әрекет етуге ниеттенгенін айтты. Бұл мәселе 1801 жылдың мамырына дейін кейінге қалдырылды, содан кейін кабинет елдің сауда мүдделерін қорғау үшін теңіз эскадрильясын аймаққа жіберуге дауыс берді. Джефферсон Барбария мемлекеттеріне қарсы Конгрестен ресми соғыс жариялауды сұрамады да, алмады да. 1802 жылы Наполеон Луизиананың француздық аумағын АҚШ-қа сатуға ұсыныс жасағанда, Джефферсон сол кезде көбінесе оңтүстік аймақ деп есептелген үлкен аумақты сатып алудың саяси салдарынан және сатып алуды жүзеге асыруға конституциялық құқығының жоқтығынан алаңдады. Осы алаңдаушылықты жою үшін Линкольн аумақты қолданыстағы штаттың шекарасын кеңейту арқылы сатып алуға болатын жаңа ұсыныс жасады, бұл конституциялық түзетуді қажет етпейтін сатып алу болар еді. Бұл ұсынысты Джефферсон және оның басқа кеңесшілері қабылдамады, ал сатып алу конституциялық мәселені ескермей жүзеге асырылды.

Массачусетс штатының саяси кеңселері

1804 жылы Линкольн Джефферсонға жеке себептерге байланысты Бас прокурор қызметінен кететінін хабарлады. Оның отставкасы 1805 жылғы 3 наурызда ресми күшке енді. Массачусетс штатында Линкольн қайтадан штаттық саясатқа белсенді түрде қатысты. Ол 1806 жылы Губернатор кеңесінің мүшесі болды. Сайлау Линкольн партиясының штаттың барлық билігін өз қолына алған толық жеңісі болды. Линкольн 1809 жылы губернаторлыққа өз күшімен кандидат болды, бірақ орташа федералистер оны тым жақтас деп санады және оның Салливан сияқты сүйкімділігі болмады. Оның Джефферсонның экономикалық саясатын, әсіресе Ұлыбритания мен Франциямен сауданы тоқтату саясатын (ол кезде Наполеон соғыстары жүріп жатқан) қолдауы қымбатқа түсті. 1808 жылы Массачусетс заң шығарушы органы бақылауын қайта алған федералистер оның Джефферсонды қолдаған мәлімдемелеріне шабуыл жасады және ол Кристофер Горға сайлауда жеңіліп қалды, бұл Массачусетс үкіметіндегі федералистердің толыққанды билікке ие болуымен аяқталды (сайлау алдындағы Джефферсон әкімшілігінің эмбаргоны кері қайтаруына қарамастан). Линкольн 1810 және 1811 жылдары Губернатор кеңесіне мүше болып қайта сайланды. 1811 жылы президент Джеймс Мэдисон оған Жоғарғы сот судьясы лауазымын ұсынды, бірақ ол нашар көру қабілетіне байланысты бас тартты. Линкольн Вурчестердегі өз иелігіне зейнетке шықты, онда ол шаруашылыққа қызығушылық танытты; оның ауыл шаруашылығымен байланысты ғылыми ізденістері кеңінен танылды және ол 1818 жылы құрылған Вурчестер ауыл шаруашылығы қоғамының алғашқы президенті болды. Линкольн сонымен қатар 1812 жылы өзінің ұлы Леви Линкольн кішімен бірге Америкалық антикварлық қоғамның негізін қалаушы мүшесі болды. Линкольн 1820 жылғы 14 сәуірде Вурчестерде қайтыс болды. Оның алғашқы жерлеу орны отбасылық шежіреде көрсетілмеген, бірақ ол 1838 жылы құрылғаннан кейін Вурчестер ауылдық зиратына қайта жерленді.

Отбасы және мұра

Линкольн 1781 жылы Вустер қаласының тұрғыны Марта Уолдоға (1761–1828) үйленді, олардан он бала дүниеге келді (олардың үшеуі жас кезінде қайтыс болды). Оның үлкен ұлы Леви кіші және кіші ұлы Енох екеуі де әкесінің қадамын басып, саясатқа қатысты: Леви кіші Массачусетс штатының ең ұзақ қызмет еткен губернаторларының бірі болды, ал Енох Мэн штатының губернаторы атанды. Линкольн Вустерге көшіп келген кезде қаланың қазіргі орталық аймағына жақын үлкен жер учаскесін сатып алды. Бұл жерді көбінесе оның мұрагерлері дамытты, және ол Линкольн Естейт Елм Парк тарихи ауданының құрамына кіреді. Вустердің губернаторы Леви Линкольн үйі Леви кішінің құрметіне аталған. Отбасының қаладағы беделінің арқасында Вустерде Линкольн атын тасқан көптеген ескерткіштер (көшелер, ғимараттар және саябақтар) бар. Линкольн Авраам Линкольнмен алыс туыс, олардың ортақ атасы – 17 ғасырда Массачусетс штатының Хингхэм қаласына қоныстанған Сэмюэл Линкольн болды.