Кіріспе

Телефон нөмірлерін тағайындау әдісі

Телефон нөмірлеу жоспары – телекоммуникация саласында абоненттік телефондарға немесе басқа телефондық түйіндерге телефон нөмірлерін тағайындау үшін қолданылатын нөмірлеу схемасының бір түрі. Телефон нөмірлері – телефон желісіне қатысушылардың мекенжайлары, оларға баратын жер кодтарын бағыттау жүйесі арқылы жетуге болады. Телефон нөмірлеу жоспарлары мемлекеттік коммутацияланған телефон желісінің (PSTN) әр әкімшілік аймағында және жеке телефон желілерінде анықталады. Жалпыға ортақ нөмірлеу жүйелері үшін географиялық орналасу әр телефон абонентіне тағайындалған нөмірлер тізбесінде маңызды рөл атқарады. Көптеген нөмірлеу жоспарларының әкімшілері өздерінің қызмет көрсету аумағын географиялық аймақтарға бөледі, олар префикспен белгіленеді, көбінесе аймақтық код немесе қала коды деп аталады, бұл телефон абонентіне жету үшін қоңырау шалу тізбесінің ең маңызды бөлігін құрайтын цифрлар жиынтығы. Нөмірлеу жоспарлары әр түрлі жобалау стратегияларын қамти алады, олар көбінесе жеке телефон желілерінің тарихи дамуынан және жергілікті талаптардан туындайды. Жалпы алғанда, жабық және ашық нөмірлеу жоспарлары арасында кең ауқымды бөліну бар. Солтүстік Америкада кездесетін жабық нөмірлеу жоспарында тұрақты ұзындығы бар аймақтық кодтар мен жергілікті нөмірлер бар, ал ашық нөмірлеу жоспарында аймақтық кодтың, жергілікті нөмірдің немесе абоненттік желіге тағайындалған телефон нөмірінің ұзындығы әр түрлі болуы мүмкін. Соңғы түрі негізінен Еуропада дамыған. Халықаралық телекоммуникация одағы (ITU) мүше мемлекеттердің немесе өңірлік әкімшіліктердің желілерінің бірыңғай өзара іс-қимылын қамтамасыз ету үшін E.164 деп аталатын кешенді нөмірлеу жоспарын құрды. Бұл ашық нөмірлеу жоспары, бірақ телефон нөмірлеріне ең көп 15 цифрлық ұзындықты белгілейді. Стандартта әрбір мүше аймаққа арналған ел коды анықталады, ол халықаралық бағытты бағыттау үшін әрбір ұлттық телефон нөміріне қосылады. Жеке нөмірлеу жоспарлары жекеменшік телефон желілерінде бар, олар кәсіпорын немесе ұйым кампусында жекеменшікпен жұмыс істейді. Мұндай жүйелерді жеке филиалдық биржа (PBX) қолдауы мүмкін, ол PSTN-ге орталық қолжетімділік нүктесін қамтамасыз етеді және телефон кеңейтулері арасындағы ішкі қоңырауларды да бақылайды. Абоненттік станцияларға тағайындалған телефон нөмірлерін анықтайтын нөмірлеу жоспарларынан айырмашылығы, қоңырау шалу жоспарлары клиенттің қоңырау шалу процедураларын, яғни баратын жерге жету үшін қоңырау шалатын цифрлар немесе символдар тізбесін белгілейді. Бұл нөмірлеу жоспарының қолданылу тәсілі. Тіпті жабық нөмірлеу жоспарларында да нөмірдің барлық цифрларын қоңырау шалудың қажеті жоқ. Мысалы, баратын жері қоңырау шалу станциясымен бірдей аймақта болған кезде, аймақтық код жиі алынып тасталуы мүмкін.

Телефон нөмірінің құрылымы

Халықаралық телекоммуникация одағына (ITU) мүше ұлттық немесе аймақтық телекоммуникация басқармалары халықаралық E.164 стандартына сәйкес келетін ұлттық телефон нөмірлеу жоспарларын қолданады. E.164 телефон нөмірі ел кодынан және ұлттық телефон нөмірінен тұрады деп белгілейді. Ұлттық телефон нөмірлері ұлттық немесе аймақтық нөмірлеу жоспарларымен анықталады, мысалы, Еуропалық телефон нөмірлеу кеңістігі, Солтүстік Америка нөмірлеу жоспары (NANP) немесе Ұлыбританияның нөмірлеу жоспары. Ұлттық нөмірлеу жоспарында толық бағытталған телефон нөмірі әдетте аймақтық кодтан және абоненттік телефон нөмірінен тұрады. Көптеген ұлттық нөмірлеу жоспарлары жергілікті тарихи талаптар мен дамуға немесе технологиялық жетістіктерге байланысты қалыптасқан, нәтижесінде телефондарға тағайындалған телефон нөмірлерінің құрылымдық ерекшеліктері әртүрлі болды. АҚШ-та 1947 жылы өнеркәсіп барлық жергілікті телефон желілерін бірыңғай нөмірлеу жоспарына біріктіруге шешім қабылдады, онда әрбір телефонның ұлттық телефон нөмірі үшін он цифрдан тұратын белгілі бір ұзындық болды, оның соңғы жеті цифры жергілікті анықтамалық нөмір немесе абоненттік нөмір ретінде белгілі болды. Мұндай нөмірлеу жоспары жабық нөмірлеу жоспары деп аталды. Бірнеше еуропалық елдерде аймақтық кодтың ұзындығы, жергілікті нөмір немесе екеуі де өзгеретін ашық нөмірлеу жоспары деп аталатын басқа стратегия қолданылды.

Абонент нөмірі

Абоненттік нөмір – бұл телефон желісіне немесе клиенттік жабдықта аяқталатын сымсыз байланыс арнасына тағайындалған идентификатор. Абоненттік нөмірдің бастапқы бірнеше цифры муниципалитеттік ерекшеліктерге сәйкес қалалар немесе аудандар сияқты кіші географиялық аймақтарды немесе сымдық орталықтар сияқты жеке телефон станцияларын (орталық кеңсе коды) көрсетуі мүмкін. Мобильді желілерде олар желі операторын көрсетуі мүмкін. Белгілі бір аймақта телефон шалушылар сол аймақ ішінде қоңырау шалғанда аймақтық кодты терудің қажеті жоқ, бірақ телефон нөмірін автоматты түрде теретін құрылғылар аймақтық және қосылу кодтарымен толық нөмірді теруі мүмкін. Абоненттік нөмір әдетте жергілікті телефон анықтамалықтарында тізімделеді, сондықтан оны көбінесе анықтамалық нөмір деп атайды.

Аймақ коды

Үлкен аумақтағы телекоммуникациялық инфрақұрылымды басқаратын телефон әкімдіктері аумақты географиялық аймақтарға бөліп алады. Бұл әкімшілік немесе тарихи бөлімшелер, мысалы штаттар мен провинциялар арқылы аумақты немесе елді тәуелсіз басқаруға мүмкіндік береді. Әрбір ауданның бөлінісі нөмірлеу жоспарында маршрут кодтарымен белгіленеді. Бұл тұжырымдама алғаш рет 1940 жылдары Америка Құрама Штаттарында Bell жүйесінде Оператордың жол ақысын қоңырау шалу және тікелей қашықтыққа қоңырау шалу (DDD) үшін бүкіл ел бойынша нөмірлеу жоспарын жоспарлау кезінде әзірленді. Бұл жүйе 1-дүниежүзілік аймақ үшін Солтүстік Американың нөмірлеу жоспарына әкелді. AT&T АҚШ пен Канаданы нөмірлеу жоспарлы аймақтарға (NPA) бөлді және әр NPA-ға бірегей үш цифрлы префикс, нөмірлеу жоспарлы аймақ кодын тағайындады, ол қысқаша NPA коды немесе жай ғана аймақ коды ретінде белгілі болды. Аймақ коды оның қызмет көрсету аймағында берілген әрбір телефон нөмірінің алдынан қойылады. Басқа ұлттық телекоммуникациялық органдар аймақ кодтары үшін әртүрлі форматтарды және қоңырау шалу ережелерін қолданады. Аймақ кодтарының префикстерінің ұзындығы тұрақты немесе өзгермелі болуы мүмкін. NANP-тағы аймақ кодтары үш цифрдан тұрады, ал Бразилияда екі цифр, Австралия мен Жаңа Зеландияда бір цифр қолданылады. Түрлі ұзындықтағы форматтар бірнеше елде бар, соның ішінде: Аргентина, Австрия (1-ден 4-ке дейін), Германия (2-ден 5 санға дейін), Жапония (1-ден 5-ке дейін), Мексика (2 немесе 3 сан), Перу (1 немесе 2), Сирия (1 немесе 2) және Ұлыбритания. Цифрлардың санынан басқа, форматы белгілі бір цифрлық үлгілерге ғана шектелуі мүмкін. Мысалы, NANP кейде үш позиция үшін цифрлар диапазонына қатысты арнайы шектеулер болды және шатасу мен қате теруден аулақ болу үшін жақын маңдағы аймақтарға ұқсас аймақ кодтарын беруден аулақ болып, географиялық аймақтарға тағайындауды талап етті. Кейбір елдер, мысалы Дания мен Уругвай, аймақ кодтары мен телефон нөмірлерін өзгермелі ұзындықтағы нөмірлерге біріктірді, оларды әрқашан орналасуына қарамастан, тұрақты ұзындықта теруге болады. Мұндай әкімшіліктерде аймақ коды телефон нөмірінде ресми түрде бөлінбейді. Ұлыбританияда аймақ кодтары алғаш рет абоненттік магистральдық қоңыраулар (STD) кодтары ретінде белгілі болды. Жергілікті қоңырау шалу жоспарларына байланысты, олар көбінесе код аймағынан тыс жерде немесе ұялы телефоннан қоңырау шалған кезде ғана қажет. Солтүстік Америкада он цифрлы қоңырау шалу бір аймаққа бірнеше аймақ кодтары берілген, нөмірлеу жоспарлары бар аймақтарда қажет. Телефон нөмірінің географиялық аймаққа қатаң байланысы Солтүстік Американың нөмірлеу жоспарында жергілікті нөмірді тасымалдау және IP арқылы дауыс беру қызметі сияқты техникалық жетістіктермен бұзылды. Телефон нөмірін теру кезінде аймақ кодын алдынан ішкі қоңыраулар үшін магистральдық префикс немесе ұлттық қолжетімділік коды, ал халықаралық қоңыраулар үшін халықаралық қолжетімділік коды мен ел коды қоюы мүмкін. Аймақ кодтары көбінесе ұлттық кодты қосу арқылы келтіріледі. Мысалы, Лондондағы нөмір 020 7946 0321 деп жазылуы мүмкін. Пайдаланушылар 020-ні Лондон коды ретінде дұрыс түсіндіруі керек. Егер олар Лондонның басқа стансасынан қоңырау шалса, онда олар 7946 0321 нөмірін теруі мүмкін, немесе егер басқа елден қоңырау шалса, ел кодынан кейін бастапқы 0 нөмірін қалдыру керек.

Халықаралық нөмірлеу жоспары

Халықаралық телекоммуникация одағының E.164 стандарты – халықаралық нөмірлеу жоспары болып табылады және әрбір мүше ұйым үшін елдік қоңырау кодын (елдік кодын) белгілейді. Елдік кодтар – ұлттық телефон нөмірлерінің алдына қосылатын префикстер, олар қосалқы нөмірлеу жоспарын басқаратын ұйымның желісіне, әдетте, елге немесе NANP сияқты бірыңғай нөмірлеу жоспары бар елдер тобына қоңырау маршрутын анықтайды. E.164 елдік кодты, ұлттық маршруттау кодын (аймақтық кодын) және абоненттік нөмірді қамтитын толық халықаралық телефон нөмірінің ұзындығының ең көп 15 цифрға жететініне рұқсат береді. E.164 аймақтық нөмірлеу жоспарларын анықтамайды, алайда жаңа енгізілімдер үшін ұсыныстар береді және барлық телефон нөмірлерін біртекті форматта көрсетуді қамтамасыз етеді.

Елдің коды

Ел кодтары тек басқа елдерге телефон шалғанда қажет, бірақ көптеген желілер оларды барлық қоңыраулар үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Олар ұлттық телефон нөмірінен бұрын теріледі. ITU-T E.123 стандартына сәйкес, халықаралық телефон нөмірлері тізімдерде ел кодының алдына плюс белгісі қойылып көрсетіледі. Бұл абонентке қоңырау шалатын елдің халықаралық қосылу кодын теруді еске салады. Мысалы, NANP елдерінің барлығында халықаралық қоңырау шалу префиксі немесе қосылу коды 011, ал көптеген басқа елдерде 00 болып табылады. Заманауи ұялы телефондарда және көптеген IP дауыс қызметтерінде плюс белгісін теріп, тікелей халықаралық қосылу коды ретінде қолдануға болады.

Жеке нөмірлеу жоспары

Қоғамдық телекоммуникациялық желі сияқты, кәсіпорның немесе ұйымдық кампустың жеке телефон желісі ішкі байланыс үшін орнатылған телефон базасы үшін жеке нөмірлеу жоспарын іске асыруы мүмкін. Мұндай желілер желіде жеке коммутациялық жүйе немесе жеке филиалдық биржа (PBX) жұмыс істейді. Ішкі нөмірлер көбінесе қосымша нөмірлер деп аталады, өйткені ішкі нөмірлеу жоспары бүкіл желіге ресми, жарияланған негізгі қолжетімділік нөмірін кеңейтеді. Желідегі қоңырау шалушы тек басқа ішкі телефонға берілген қосымша нөмірді теріп шалады. Жеке нөмірлеу жоспары станцияның телефон нөмірлерін кәсіпорның басқа кең таралған нөмірлеу жүйелеріне сәйкестендірудің ыңғайлылығын қамтамасыз етеді. Мысалы, станция нөмірлері қонақ үйдің немесе аурухананың бөлме нөмірі ретінде тағайындалуы мүмкін. Станция нөмірлері сондай-ақ телефон тегілдерінен құралған кейбір кілт сөздермен стратегиялық сәйкестендірілуі мүмкін, мысалы, 4357 (көмек) көмекке жету үшін. Ішкі нөмірлерді беру сыртқы телекоммуникация жеткізушілері ұсынатын тікелей ішкі қоңыраулар (DID) қызметтерінен тәуелсіз болуы мүмкін. DID-ке қол жеткізбейтін нөмірлер үшін ішкі коммутатор оператор, автоматтандырылған қызмет көрсетуші немесе электрондық интерактивті дауыспен жауап беру жүйесі арқылы сыртқы шақыруларды қайтарады. Мұндай жүйелердегі пайдаланушылардың телефон нөмірлері көбінесе ресми телефон нөмірін қосымша нөмірмен жалғау арқылы жарияланады, мысалы, 1 800 555 0001 x2055. Кейбір жүйелер автоматты түрде DID нөмірлерінің үлкен блогын (тек цифрлардың соңғы тізбегімен ғана ерекшеленеді) жеке ішкі станциялар блогына сәйкестендіре алады, олардың әрқайсысына тікелей қоғамдық коммутацияланған телефон желісінен жетуге болады. Кейбір жағдайларда, операторға жалпы ақпарат алу үшін, мысалы, ішкі нөмірлерді іздеуге немесе қосылуға көмектесу үшін, арнайы қысқа нөмірді теріп шалуға болады. Мысалы, Саарланд университетінің жеке қосымшаларына тікелей сырттан +49 681 302 xxxx төрт таңбалы ішкі қосымшасы арқылы қоңырау шалуға болады, ал университеттің ресми негізгі нөмірі +49 681 302 0 (49 – Германияның ел коды, 681 – Саарбрюкеннің аймақтық коды, 302 – университеттің префиксі). Жеке нөмірлеу жоспарындағы қоңырау шалушылар ұлттық немесе халықаралық бағытқа (сыртқы желіге) жету үшін немесе жалға алынған желіге (немесе тігіс желіге) сол кәсіпорның басқа жеріне кіру үшін магистральдық префиксті теріп шалады. Бірнеше қалада зауыттары мен кеңселері бар ірі өндіруші қала немесе жерді көрсету үшін ішкі маршрут кодын, содан кейін баратын жерде жеке төрт немесе бес таңбалы қосымша нөмірін қолдана алады. Солтүстік Америка жүйелерінде сыртқы желі үшін жалпы магистраль префиксі – 9 саны, содан кейін сыртқы межелі нөмір. Қосымша теріп шалу жоспарларын, мысалы, қонақ үйдің тұсаукесеріне немесе жеке бөлмеден бөлме қызметіне бір таңбалы кіру, PBX иесінің жеке қалауы бойынша қол жетімді.

Нөмірлеу жоспарының көрсеткіші

Телекоммуникациялық желілердегі сигналдау әрбір байланыста қолданылатын технологияға қатысты ерекшеліктерге ие. Сигналдау барысында, телефон нөмірлерінде көрсетілмейтін, тек қана желілік түйіндердің мекенжайы ретінде қызмет ететін коммутациялық жүйелер арасында қосымша ақпарат алмасуы жиі кездеседі. Мұндай ақпарат элементтерінің бірі – нөмірлеу жоспарының индикаторы (NPI). Бұл ITU Q.713 стандартының 3.4.2.3.3-тармағында анықталған, тіркелген телефон нөмірінің нөмірлеу жоспарын көрсететін сан. NPI сигналдық байланыс басқару бөлігінде (SCCP) және қысқа хабарлама қызметі (SMS) хабарламаларында кездеседі. 2004 жылға дейін келесі нөмірлеу жоспарлары мен оларға сәйкес келетін NPI мәндері анықталды:

NPI | Сипаттама | Стандарт
------- | -------- | --------
0 | белгісіз |
1 | ISDN телефониясы | E.164
2 | жалпылама |
3 | деректер | X.121
4 | телекс | F69
5 | теңіздік мобильді байланыс | E.210 және E.211
6 | құрлықтағы мобильді байланыс | E.212
7 | ISDN/мобильді байланыс | E.214

Абоненттің нөмірін таңбалау тәртібі

Телефон нөмірлеу жоспары әрбір телефон немесе сымдық желіге тағайындалған цифрлар тізбегін анықтап, қоңырауларды маршруттау үшін қажетті желілік мекенжайларды белгілейді. Сонымен қатар, нөмірлеу жоспарын басқарушылар қоңырау шалу үшін белгілі бір процедураларды анықтай алады. Бұл әкімшілік немесе техникалық себептерге байланысты қосымша префикстерді теруді қамтуы мүмкін, немесе жеделдік пен ыңғайлылық үшін, мысалы, төтенше жағдайларда қысқа кодтарды пайдалануға рұқсат етуі мүмкін. Нөмірлеу жоспарын басқарушының қоңырау шалу процедуралары жиынтығы көбінесе «қоңырау жоспары» деп аталады. Қоңырау жоспары абоненттік жабдықтарда, мысалы телефондарда, жеке филиалдық (PBX) жүйелерде немесе басқа телефондық коммутаторларда телефон желілеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету, телефон қоңырауларын маршруттау, немесе жергілікті телефон компаниясының 311 немесе 411 сияқты арнайы қызметтерін іске қосу немесе белсендіру үшін терілген цифрлардың күтілетін ретін белгілейді.