Кіріспе

АҚШ саясатындағы термин. Вьетнам синдромы – Вьетнам соғысы төңірегіндегі ішкі даулардан кейін американдықтардың шетелдегі әскери қатысуға деген жағымсыз көзқарасын білдіретін АҚШ саясатындағы термин. 1973 жылы АҚШ Вьетнамдағы әскери операцияларды аяқтады. 1980-жылдардың басынан бері Вьетнам синдромының ықтимал салдары ретінде соғысқа қарсы қоғамдық пікірдің қалыптасуы, әскери шақыруды тоқтату, құрлыққа әскер орналастыруға қатысты тартыншақтық және "Вьетнамдық салдары" сияқты жағдайлар саналады.

Вьетнамдағы сәтсіздік

АҚШ-тың соғыста Солтүстік Вьетнам күштерін жеңе алмауының себептері жөніндегі ішкі пікірталаста консервативті ойшылдар, олардың көпшілігі АҚШ әскерінде қызмет еткен, АҚШ-тың жеткілікті ресурстары болғанын, бірақ соғыс күш-жігері ішкі факторлардың салдарынан әлсірегенін айтты. «Комментарий» журналында жарияланған «Әлемді коммунизмге қауіпсіз ету» деген мақаласында журналист Норман Подхорец былай деді: «Бізде күш жоқ па? Әрине жоқ, егер күш экономикалық, технологиялық және әскери мүмкіндіктермен өлшенсе. Осы өлшемдер бойынша біз әлі де әлемдегі ең қуатты елміз. Мәселе соңында ерік-жігерге келгенде. «Вьетнам синдромы» термині кейіннен баспасөз және саяси ортада АҚШ-тың, әлемнің супердержаваларының бірінің Солтүстік Вьетнамның Оңтүстік Вьетнамға басып кіруіне тойтарыс бере алмауының себебін түсіндіру үшін кеңінен қолданыла бастады. Рональд Рейган сияқты көптеген консерваторлар Подхорецпен келісті. Уақыт өте келе «Вьетнам синдромы» термині америкалықтардың енді ешқандай соғысты жеңе алмайтындары және ұлттың толық құлдырап бара жатқаны туралы алаңдаушылықты білдіретін қысқаша түсінік ретінде қалыптасты. 1983 жылдың күзінде президент Рейган Гренадаға басып кіруге бұйрық беріп, өз нанымын іс жүзіге асырды. Кариб теңізінің шығысындағы биліктегі марксистік-лениндік партияның ішкі жетекшілері арасындағы ұзаққа созылған дау кенеттен бақылаудан шығып, қазанның 19-ы күні ел астанасында саяси жазалаулар мен бейкүнә азаматтардың қаза болуына әкелді. Рейган АҚШ-тың шағын мемлекеттегі 1000-ға жуық азаматын қорғау және Вестминстер үлгісіндегі демократияны қайта орнату, сондай-ақ бұрынғы британдық колонияға кеңестік блоктың ықпалын тоқтату үшін жедел әскери шаралар қажет деп шешті. Рейган Пентагон жетекшілігінің тартыншақтығын және күтілетін ішкі және халықаралық қарсылықты еске алмай, қазанның 25-і күні таңда АҚШ бастаған күтпеген әрекетке рұқсат берді. Оның президенттік директивасында Пентагонға кубалықтар немесе кеңестіктердің алдын алу шараларын болдырмау үшін қатаң құпиялылық шараларын қабылдау тапсырылды. «Шындығында, құпиялылықты қалауымның тағы бір себебі болды», - деп Рейган кейінірек өзінің өмірбаяндық еңбегінде айтты. «Бұл мен «Вьетнамнан кейінгі синдром» деп атап кеткен нәрсе, Конгресстегі көптеген адамдардың шетелде әскери күш қолдануға қарсылығы, себебі біздің елдің Вьетнамдағы тәжірибесі. Мен Конгресс жетекшілеріне операция туралы айтсақ, тіпті ең қатаң құпиялылық сақталған жағдайда да, Гренаданың «тағы бір Вьетнамға» айналатыны туралы болжаммен бірге баспасөзге ақпаратты таратып жіберетін адам табылатынына күдікпен қарадым. Біз ешкімнен рұқсат алмадық, жай ғана іске кірістік».

Рональд Рейганның шетел соғыстарының ардагерлеріне арналған сөзі

1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдары Рональд Рейган Вьетнам синдромының қырлары туралы сөз қозды, бірақ американдықтар әлемде өзін көшбасшы ретінде көрсетсе, оны жеңуге болатынын айтты. Шетелдегі соғыс ардагерлеріне (VFW) арналған сөйлеген сөзінде Рейган «Вьетнам синдромы» терминін қолданып, Кеңес Одағы әлемдік қарулану жарысында АҚШ-ты озып кеткендіктен және осының салдарынан АҚШ-тың әлемдік ықпалы төмендегендіктен, осындай көзқарас пен әрекеттерді өзгертуге қазірдің өзінде уақыт келгенін мәлімдеді. Ол Картер әкімшілігін кеңестік қатерге «толық бейжай» болды деп айыптады. Рейган американдықтардың Вьетконг пен Солтүстік Вьетнам армиясын жеңе алатынын, американдық жұртшылықтың Солтүстік Вьетнамның үгіт-насихатының әсерінен соғысқа қарсы болғанын, ал шенеуніктер сарбаздарды қолдаудан бас тартып, соғысты «жеңіске жеткізуден қорқып» қалғанын айтты. Рейган «Вьетнам синдромын» американдықтардың АҚШ-тың әскери араласуларын қолдауға құлшынбауымен, сондай-ақ Вьетнам соғысынан туған қирату туралы өкініш сезімімен және соғыстағы Американың ниеттері мен іс-әрекеттерінің моральдық тұрғысынан күмәнданумен байланыстырды. Алайда Рейган Американың «асыл мақсат үшін» күрескенін айтып, Вьетнамдағы соғыстың барлық кінәсін Солтүстік Вьетнамның агрессиясына жатқызды.

Синдромды әскери іс-қимылдармен көму

Рейган әкімшілігі Гренадаға жасалған шабуылдың сәтті аяқталуы Вьетнам синдромын жеңуге көмектесетініне үміттенеді, осылайша американдық қоғам АҚШ-тың жаңа әскери операцияларын қолдауға белсенді түрде жұмылдырылуы мүмкін. Президент Рейган шабуылдан кейін: "Біздің әлсіздік күндеріміз аяқталды. Біздің қарулы күштеріміз қайтадан тұрып, мәртебелі түрде көтерілді" деп мәлімдеді. Перс шығанағы соғысындағы шапшаң жеңіс Вьетнам синдромының соңы деп кеңінен есептелді. АҚШ президенті Джордж Буш соғыстан кейін: "Вьетнамның көлеңкелері Арабия шөлінің құмында мәңгіге қалды" деп тойлы түрде жариялады.

Босния соғысы

"Жоғарлап соққы беру" – 1993 жылы Клинтон әкімшілігі ұсынған саясат, оны Билл Клинтон 1992 жылы президенттік науқанында қолдаған болатын. Бұл саясаттың мақсаты, бұрынғы Югославиядағы қанды және қатыгездікке толы босниялық соғыстың саяси шешімін табу мүмкіндігін арттыру болды. Ол үшін қару-жарақ эмбаргосын алып тастау, босниялықтарды (босниялық мұсылмандарды) қаруландыру және босниялық сербтер қарсылық көрсетсе, оларға соққы беру көзделген. Алайда, Вьетнам синдромы және Еуропадағы американдық одақтастардың күшті қарсылығы салдарынан бұл ұсыныс қабылданбады.