Кіріспе
Вильгельмина немесе Пруссиямен байланысты басқа аттармен аталатын Пруссияның Фридерика София Вильгельмина ханшайымы (3 шілде 1709 – 14 қазан 1758) – Пруссия ханшайымы (Ұлы Фредериктің үлкен әпкесі) және композитор. Ол Пруссияның Фредерик I Вильгельм мен Ганновердің София Доротеясының үлкен қызы, Ұлыбританияның Георг I-нің немересі болды. 1731 жылы ол Бранденбург маркграфы Фредерик Байройтқа үйленді. Оның билік кезінде салынған барокко стиліндегі ғимараттар мен саябақтар Германияның Байройт қаласының қазіргі келбетін қалыптастырды.
Princess Friederike Sophie Wilhelmine of Prussia (3 July 170914 October 1758) was a princess of Prussia (the older sister of Frederick the Great) and a composer. She was the eldest daughter of Frederick William I of Prussia and Sophia Dorothea of Hanover, and a granddaughter of George I of Great Britain. In 1731, she married Frederick, Margrave of Brandenburg Bayreuth. The baroque buildings and parks built during her tenure shape much of the present appearance of the town of Bayreuth, Germany.
Ерте өмір
Берлинде дүниеге келген Вильгельмина өзінің ағасы Ұлы Фридрих сияқты бақытсыз балалық шақты бастан өткерді. Ол өмірінің көп бөлігін оның досы және жақыны болды, тек қысқа ғана уақытқа ерекшелік болды. Бала кезінде оны тәрбиешісі қатты ұрып-сабап, зорлық-зомбылық көрсетті. Вильгельмина кейіннен: "Ол [тәрбиеші] күніне бір рет болса да, өзінің нұқсанымен маған қорқыныш сыйлады" деп жазды. Осы қатыгездік ханшайымның тәрбиешісі анасына, оның бұл жағдайдан бейхабар болғанына қарамастан, Вильгельминаны мүгедек қалғанша ұрып-сабаса таңқалмас еді дейтінше дейін жалғасты. Осыдан кейін тәрбиеші дереу ауыстырылды. Отбасының ең үлкен қызы болғандықтан, ол ерте жасынан саяси некелер туралы пікірталас ошағына айналды. Анасы, королева София Доротея, оның жүрегінен туған інісі, Уэльс ханзадасы Фредерикке үйленуін қалады, бірақ британдық тарап Вильгельминаның әкесі қабылдамайтын маңызды шарттармен үйлену туралы ұсыныс жасауға құштар емес еді. София Доротеяның осы нәтижесіз әрекеттері Вильгельминаның ерте өмірінде маңызды рөл атқарды. Ал әкесі Габсбург әулетімен одақ құруды артық көреді.
Неке
Басқа да мүмкіндіктер талқыланғаннан кейін нәтиже бермеді, Вильгельмина 1731 жылы өзінің Хогенцоллерн әулетінен шыққан туысы, Бранденбург-Байройт маркграфы Фредерикке үйленді. Фредерик Вильгельминаның кіші қарындасы Софияға құда түскен еді, бірақ соңғы сәтте король Фредерик Вильгельм I оны Вильгельминамен алмастыруға шешім қабылдады. Бұл шешім күйеуімен ақылдасылған жоқ. Вильгельмина бұл некеге әкесінің қысымымен және ағасының беделін түзеймін деген ниетпен ғана келісті. Бастапқыда олар бақытты өмір сүрді, бірақ кейіннен қаржылық қиындықтар, содан кейін болашақ маркграфтың Доротея фон Марвицпен болған махаббаты бұл бақытты күйді бұзып жіберді. Доротеяның Байройт сарайында ресми сүйікті ретінде танылуы Фридрих Ұлының наразылығын тудырып, оның Вильгельминамен арасында үш жылға жуық суық қатынас орнатуына себеп болды.
Маргрэвин
1735 жылы Вильгельминаның күйеуі мұрагерлікке ие болғанда, олар Байройтті шағын Версальге айналдыруға кірісті. Олардың құрылыс жобаларына жазғы резиденциясын қайта жаңарту (қазір Эрмитаж мұражайының бөлігі); үлкен Байройт опера театрын қайта жаңарту; екінші, жаңа опера театрын салу; театр салу; және Байройт сарайын қайта құру кірді. Байройт рококосы деп аталатын сәулет стилі бүгінге дейін танымал. Сонымен қатар, олар Эрланген университетін құрды. Осы жобалардың бәрі сарайды банкротқа дейін жеткізді. Маргравина Байройтті Киелі Рим империясының маңызды интеллектуалдық орталықтарының біріне айналдырды, өзін зиялылар мен суретшілердің кең шеңберімен қоршады, олар Вольтер мен Ұлы Фридрихтің сирек келуінен қосымша даңққа ие болды. Вильгельминаның ағасы Фридрих оған әскер алмасу шарты бойынша жәрдемақы төледі, сондай-ақ осы рәсімді әпкелерімен де сақтады. Жеті жылдық соғыс басталғанда Вильгельминаның қызығушылығы дилетанттықтан дипломатияға ауысты. Австрия дипломаттары Байройт сарайын Пруссияға қарсы олардың жағына өтуге ықпал етуге тырысты. 1745 жылдың қыркүйегінде, Силезия соғысы кезінде Вильгельмина Австрияның Мария Терезасымен кездесті. Бұл оның ағасымен жақын қарым-қатынасына нұқсан келтірді. 1750 жылы Вильгельмина бірнеше апта бойы Пруссия сарайына барып, Вольтер, Мопертюи және Ла Метри сияқты танымал замандастарымен танысты. 1754 жылдың маусым айында аға-інілі соңғы рет кездесіп, Фридрих оған өмір бойы адал болатынына ант берді. Ол 1758 жылдың 14 қазанында Байройтте қайтыс болғанға дейін, ағасының оңтүстік Германиядағы «көзі мен құлағы» болды, сол күні Фридрих Хоккирх шайқасында Леопольд Йозеф Граф Даун басқарған австриялық әскерлерден жеңіліске ұшырады. Фридрик өмірі бойы көптеген достары мен туыстарын жоғалтса да, Вильгельминаның қазасы оған ең ауыр соққы болды. Вильгельминаның өлімі туралы хабарды естігеннен кейін ол бір апта бойы ауыр сырқаттанды және ешқашан толық қалпына келмеген күйзеліске түсті. Оның қайтыс болғандығының он жылдығына орай, қайғыға батқан ағасы Сансусиде оның құрметіне Достық ғибадатханасын салдырды.
Тақырыбы
Вильгельминаның жалғыз баласы – Бранденбург-Байройттың Элизабет Фредерика Софиясы, ол 1732 жылдың 30 тамызында дүниеге келген. Казанова оны Германиядағы ең әдемі ханшайым деп сипаттаған, ол 1748 жылы Вюртемберг герцогы Карл Эугенге үйленген. Ол 1780 жылдың 6 сәуірінде баласыз қайтыс болды.
Мемуарлары
Оның естеліктерінің француз тілінен ағылшын тіліне аударылған алғашқы нұсқасы 1828 жылы Хант пен Кларк, Йорк көшесі, Ковент-Гарден баспасында екі томдық түрінде жарық көрді. 1887 жылы Скрибнер мен Уэлфорд Ұлыбритания ханшайымы Елена жасаған Вильгельминаның естеліктерінің неміс тілінен ағылшын тіліне аудармасын жариялады.
Көркем шығармаларда
Вильгельмин ханшайым – Чарльз Мейджордың 1909 жылғы «Ескі Бранденбургтың мейірімді рыцарі» тарихи романының басты кейіпкері.