Кіріспе

Уақытша жүргізу тақталары

L тақтасы – бұл көптеген елдерде оқушы жүргізушінің немесе шектеулі мотоциклдерді жүргізуге уақытша құқығы бар мотоциклшінің көлігіне алдыңғы және/немесе артқы жағына орнатылатын, әріптері жоқ L әрпі бейнеленген шаршы тақта.

Жылдамдық шектері

L-тақталар мен жаңа жүргізушілер (P-тақталар) кейбір штаттарда нұсқаушының болуына байланысты, (Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында) немесе (басқа жерлерде) белгілі бір ең жоғары жылдамдықпен шектеледі. Кейбір штаттар мен аумақтарда, мысалы Оңтүстік Австралияда, бұл рұқсат етіледі. Квинсленд, Виктория және АСТ барлық жүргізушілерге қолданылатын жылдамдық шектеулерінен асырмайды.

Канада

Канадада автокөліктер провинциялық деңгейде реттеледі, сондықтан ережелер провинциялар бойынша өзгеше болады. Британдық Колумбияда жаңа жүргізушілер оқу кезеңінен кейін және жол сынағын сәтті тапсырғаннан соң, әдетте 24 ай өткеннен кейін қосымша жол сынағынан өткенге дейін жасыл N (жаңадан бастаушы) тақтасын міндетті түрде көрсетуі керек. Британдық Колумбияда N тақтасын алу үшін алдында 12 ай бойы қызыл L (оқушы) тақтасын тағу қажет, және осы таңбасы бар жаңа жүргізушілерге көлік құралында 25 жастан асқан лицензиясы бар жүргізушінің қатысуынсыз жүргізуге рұқсат етілмейді.

Гонконг

Гонконгта 18 жасқа толғаннан кейін жеке көліктерге, жеңіл жүк көліктеріне, мотоциклдерге және үш дөңгерлі мотоциклдерге арналған оқушыларға арналған лицензия алуға рұқсат етіледі. Басқа көлік құралдарының санаттарына арналған оқушыларға арналған лицензия алу үшін өтініш берушілер 21 жастан асқан болуы және кемінде бір жыл бойы толыққанды жүргізуші куәлігіне немесе сынақтан өтетін жүргізуші куәлігіне ие болуы керек. Гонконгта оқушыларға арналған лицензиясы бар адамдар лицензиясы бар жүргізуші-нұсқаушымен бірге жүруі керек (мотоциклдер мен үш дөңгерлі мотоциклдерді басқаратындардан басқа) және көлік құралының алдыңғы және артқы бөлігінде «L» тақталарын орнатуы керек. «L» тақтасы ақ түсті фонға қызыл түсті «L» әрпімен және «學» қытай таңбасымен басылған, бұл сөзбе-сөз «оқу» дегенді білдіреді. 2000 жылдан бастап жаңадан біліктілік алған мотоцикл жүргізушілеріне, ал 2009 жылдан бастап жеке көліктер мен жеңіл жүк көліктерін жүргізушілеріне бір жылдық сынақ мерзімі қолданылады. Сынақ мерзімінде жүргізушілер көліктің алдыңғы және артқы жағында қызыл «P» тақтасын орнатуы керек, жолдың жылдамдық шегінен асырмауы керек және үш немесе одан көп қатарлы тас жолдарда оң жақ қатарды пайдаланбауы керек. Мотоциклмен жүретін адамдар сынақ мерзімінде жолаушыларды тасымалдауға құқылы емес. Сынақ мерзімінде еңбек құқығын бұзған жүргізушінің сынақ мерзімі 6 айға ұзартылады, ал екінші рет еңбек құқығын бұзған немесе бір рет ауыр құқық бұзушылық жасаған жүргізушінің лицензиясы толығымен күшін жояды, осылайша ол тағы да сынақтан өтуге мәжбүр болады. Сынақ мерзімін ешқандай құқық бұзушылықсыз аяқтаған жүргізушілер толыққанды санаттағы жүргізуші куәлігіне ие болуға құқылы. Барлық басқа көлік санаттары үшін өтініш беруші кемінде екі жыл бойы жеке көліктер мен жеңіл жүк көліктерін жүргізуге толыққанды лицензияға ие болуы керек.

Үндістан

Үндістанда барлық жаңа жүргізушілер уақытша лицензия алғаннан кейін, әрдайым (әдетте көлік құралының алдыңғы және артқы жағында) L-тақталарын көрсетуі керек және толық және жарамды лицензиясы бар, сондай-ақ басқарылып жатқан көлік түріне қабілетті басқа жүргізушімен бірге болуы тиіс. Оқушылар тиісті көлік құралына арналған жүргізушілік емтиханынан өткеннен кейін, тұрақты жүргізуші куәлігіне ауыса алады.

Мэн аралы

Лицензияны 16 жастан бастап алуға болады, ал уақытша лицензияларға L тақталарын орнату қажет (Ирландия мен Ұлыбританиядағыдай). Толық лицензия алғаннан кейін бір жыл бойы R (шектеулі) тақталарын орнату міндетті, сондай-ақ жылдамдық шектеледі (тіпті шектеусіз Манкс жолдарында да). Солтүстік Ирландиядағы R тақтасынан өзгеше, Мэн аралындағы R тақтасы – шаршы ақ тақтадағы қызыл R әрпінен тұрады.

Ирландия

Ирландияда оқушы рұқсатын алу үшін ең төменгі жас – 17 жыл. Осы рұқсатты алу үшін өтініш беруші компьютерлік жүргізушілік теориялық сынақтан өтуі керек, ал сынақтан өткеннен кейін оқушы-жүргізушіге L тақташаларын (бір алдыңғы, бір артқы) орнату қажет, сондай-ақ кем дегенде екі жыл толық жүргізуші куәлігі бар жүргізушінің қатысуы тиіс. 2008 жылдан бастап барлық оқушы-жүргізушілер L тақташаларын көрсетпегені үшін бірінші рет құқық бұзғаны үшін 1000 евроға дейін, ал екінші рет – 2000 евро айып төлеуге жазаланады. W санатындағы (жұмыс көліктері/жер тракторлары) рұқсаттарын иеленушілерді қоспағанда, барлық оқушы-жүргізушілер жүргізу кезінде «L» тақташаларын көрсетуі керек. «L» әрпі кем дегенде жоғары болуы керек және көліктің алдыңғы және артқы жағында тік орналасып, ақ түстегі фонға қызыл түспен жазылуы керек. Оқушы рұқсаты екі жылға жарамды, оны жүргізуші куәлігін тапсырусыз бір рет жаңартуға болады. Одан кейін, жақын арадағы сынаққа жазылғанының немесе соңғы сынақтан сәтсіз өткеңінің куәлігі қажет. Рұқсат иелері рұқсат алғаннан кейін кем дегенде алты ай өткен соң ғана сынаққа қатыса алады. 2007 жылдың қазанына дейін «уақытша лицензия» беріліп келді, ол бірінші жаңарту кезінде көбірек жеңілдіктерге ие болды – иесі эскортсыз жүргізе алатын болды (бірақ L тақташаларын көрсетуді жалғастыруы керек), ал эскорт жүргізушіге ешқандай тәжірибе талап етілмейтін, тек толық лицензиясы болса жеткілікті. Лицензияның үшінші немесе одан кейінгі жаңартулары, мысалы, сынақтан өтпегеннен кейін және екінші лицензияның мерзімі өткеннен кейін, эскортталатын талапты қайта енгізді. Бұл ерекше жағдай 2-ші уақытша лицензиядан сәтсіз өткен оқушы-жүргізушінің сынақ орталығынан эскортсыз жүргізуіне мүмкіндік берді. 2007 жылдың желтоқсанына дейін мотоцикл жүргізушілері үшін L тақташасы талап етілмеді. Қазіргі уақытта уақытша лицензияны немесе оқушы рұқсатын пайдаланатын мотоциклшілерге артында «L» әрпі бар флуоресцентті жилет кию міндетті. Жаңа шаралар жол қауіпсіздігін жақсарту мақсатында енгізілді, одан кейін «кезеңді лицензиялау» жүйесі енгізіледі, онда толық лицензияны екі жылдан аз уақыттан бері иеленушілерге қатаң ережелер қолданылады. Алайда, өзгерістер кері күшіне енбеді. 2014 жылдың 1 тамызынан бастап бірінші толық жүргізуші куәлігін алған адам көлік құралында екі жыл бойы N (жаңадан бастаған) тақташаларын орнатуы керек. N тақташасы үшін заңдық талаптарға сәйкес, оның биіктігі ақ түстегі фонға қызыл түспен жазылып, көліктің алдыңғы және артқы жағында тік орналасуы керек. Бірақ, жүргізушілер арасында, әсіресе жас еркектер арасында, N тақташаларын жасырын ұстағысы келетін тенденция пайда болды, олар N тақташасының ақ фонын қысқартып, N әрпінің айналасында тар ақ жиек қалдырады немесе мүлдем жиек қалдырмайды. Заңдық талаптың шамалы түсініксіздігі, шекараның енін нақты көрсетілмегендіктен, бұл әрекет заңды болуы мүмкін дегенді білдіреді. N тақташаларын кесу әдетте олардың «ұялуын» сезінуден немесе жүргізуші өзгертілген көлігіне назар аударғысы келмейтін жағдайларда туындайды.

Зерттеулер барысында

Израильде жүргізу оқытуы арнайы оқытушы – "Жүргізу мұғалімі" арқылы жүзеге асырылады. Сабақтар алдыңғы орындықта қосымша басқару педальдары бар өзгертілген көлікте өтеді: бұл мұғалімге сабақ барысында көлікті басқаруға және апаттарды болдырмауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мұғалімге артқа қарау үшін қосымша айналар жақтағы айналардың үстіне бекітіледі. Мұғалімнің міндеті – әр сабақтан бұрын "L" тақтасын орнату және сабақтан кейін алып тастау. Сондықтан "L" тақталары әдетте магниттік негізді ПВХ панельдерге басылады, бұл оларды орнатуды және алып тастауды жеңілдетеді. Израильдегі "L" тақтасы ізраилдік ақпараттық белгілердің жалпы дизайнына (төртбұрышты пішін, көк түсті фон) сәйкес келеді. Көк фонға жоғары қарай бағытталған ақ үшбұрыш орналастырылған, оның ішінде "ל" еврей әрпі жазылған, ол – "Оқу" дегенді білдіреді.

Емтиханнан өткеннен кейін

Емтиханнан өткеннен кейін екі жыл бойы жүргізушіге иврит тілінде "жаңа жүргізуші" деген сөздері бар (נהג חדש; қалауынша, әйел жүргізуші үшін נהגת חדשה, немесе еркек және әйел жүргізушілерге сай келетін נהג\ת חדש\ה) тікбұрышты P тақтайшасын орнату міндетті. Заң бойынша, тақтайша сары фонында қара әріптері бар жарық шағылыстыратын болуы керек. Ол артқы терезенің бір бұрышына бекітілуі тиіс, сондай-ақ тақтайшаның мөлшері мен әріптерінің еніне ең төменгі шектеулер қойылады. Заң P тақтайшасын пайдалануды жаңа жүргізушілерге ғана рұқсат етеді; P тақтайшасы тек көлік жүргізушісі жаңа жүргізуші болған жағдайда ғана орнатылуы керек. Жаңа жүргізушіге бірнеше шектеулер қойылады. Лицензия алғаннан кейінгі алғашқы үш айда ол тек алдыңғы орындыққа тәжірибелі жүргізуші отырғанда ғана көлік жүргізе алады, ал заң жүргізушінің "тәжірибелі" деп есептелуі үшін қосымша талаптарды белгілейді. Жас жүргізушілерге қосымша шектеулер қолданылады: егер жаңа жүргізуші 21 жасқа толмаған болса, ол алдыңғы орындықта тәжірибелі жүргізуші болмаса, екі жолаушыдан артық тасымалдауға құқығы жоқ.

Жапония

Жапонияда жаңа жүргізушілер алғашқы жылы көліктерінің алдыңғы және артқы жағында "Шошинша" белгісін (初心者マーク) (немесе "Вакаба" белгісін (若葉マーク)) қоюға міндетті, бірақ өздерін жаңа жүргізуші деп есептейтіндерге жыл өткен соң да белгіні сақтап қалуға рұқсат етіледі. Жүргізу тәжірибесімен байланысы болмаса да, "Корейша" белгісі (高齢者マーク) 70 жасқа толған жүргізушілер үшін қосымша, ал 75 жасқа толғандар үшін міндетті. Мысалы, 70 жастағы адамға жаңа лицензия берілген жағдайда, "Шошинша" және "Корейша" белгілерін бірдей қоюға теориялық тұрғыдан мүмкіндік бар.

Малайзия

Малайзияда оқушы жүргізушілер теориялық емтиханды тапсырғаннан кейін, жүргізушілер мектептері бекіткен көліктерді ғана айдай алады. Көліктің (әдетте Perodua Kancil немесе Perodua Viva) алдыңғы және артқы жағында кем дегенде бір L тақтасы болуы керек. Мотоциклдерге қатысты, оқушы мотоциклдеріне алдыңғы және артқы жағына L белгісін жабыстыруы тиіс. Оқушы жүргізуші куәлігі 3 немесе 6 ай сайын жаңаланады, бірақ оны 2 жылдан артық сақтауға болмайды. L тақтасы Ұлыбритания мен Сингапурда қолданылатын тақталарға өте ұқсас, айырмашылығы – көк түсті фон (мотоциклдерден басқа барлық көліктер үшін) және ақ түсті фон (тек мотоциклдер үшін) екі түрлі түс қолданылады. Оқушы куәлігін алғаннан кейін бір ай өткен соң практикалық емтихан тапсыруға рұқсат етіледі. Оқушы жүргізушілер практикалық емтиханды тапсырғаннан кейін, 2 жылдық тәжірибелік кезеңнен өтеді, содан кейін білікті жүргізуші куәлігін ала алады. Тәжірибелік кезеңде оларға тәжірибелік жүргізуші куәлігі беріледі және көліктерінің алдыңғы және артқы жағына P тақталарын орнату қажет. Олар Кеджара демерит жүйесіне бағынады, егер 2 жылдық тәжірибелік кезеңде 10 немесе одан көп ұпай жинаса, лицензияларын жою қаупі туындайды. P тақтасының дизайны L тақтасына ұқсас, тек фон түсі қызыл, ал P әрпі ақ болады. Тәжірибелік кезең аяқталғаннан кейін, жүргізушілерге лицензияларын білікті жүргізуші куәлігіне ауыстыру үшін бір жылдық мерзім беріледі.

Испания

Жаңа жүргізушілер бірінші жүргізуші куәлігін алғаннан кейін бір жыл бойы артқы терезелердің төменгі сол жақ бұрышында стандартталған (15 см × 19,5 см; 6" x 8") жарық шағылытқыш жасыл және ақ түсті "L" белгісін орнатуы тиіс. Олар енді қосымша жылдамдық шектеулеріне ие емес. Алғашқы екі жылда рұқсат етілген алкоголь мөлшері төмендеу болады және ол "кәсіби" жүргізушілерге арналған мөлшермен бірдей. Жүргізушілерді дайындау мектептерінің көліктерінде қызыл түсті "практика" деген сөзбен бірге тұрақты көк және ақ "L" белгісі болады.

Швеция

Барлық жаңа жүргізушілерге "övningskörning" (көлік жүргізу тәжірибесі) деген мәтінмен жасыл белгі (немесе көлік жүргізу мектебімен жүргізетін болса, қызыл тақта) көрсету қажет. Сондай-ақ, олардың қасында кемінде 24 жасқа толып, соңғы 10 жылдың ішінде кемінде 5 жыл қатарынан жүргізуші куәлігі болған жетекші болуы керек. Теориялық және практикалық емтиханды сәтті тапсырғаннан кейін, жүргізуші екі жылға уақытша жүргізуші куәлігін алады. Егер уақытша жүргізуші куәлігінің иесі, қалыпты жүргізуші куәлігін тоқтатуға алып келетін бұзушылық жасаса, онда куәлігі алынып тасталады және жүргізуші куәлігін қайта алу үшін емтихандарды қайта тапсыруы керек.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы барлық жаңа жүргізушілер уақытша лицензия алғаннан кейін әрдайым L тақталарын көрсетуі керек және олармен бірге 21 жастан асқан, сондай-ақ жүргізіліп жатқан көлік түріне қатысты толық және жарамды лицензиясы кем дегенде үш жылдан бері бар басқа жүргізуші болуы тиіс. Уэльсте қызыл L немесе қызыл D (dysgwr, "оқушы") тақталарын көрсетуге болады, себебі елде қолданыстағы екі тілді заңнамаға сәйкес, оқушы көлік құралын жүргізіп бара жатқанда мұндай көрсетуге рұқсат етіледі. Солтүстік Ирландияда L тақтасы бар жүргізушілер тиісті көлік құралын жүргізу үшін емтихан тапқаннан кейін, басқа жүргізушілерге қарағанда тәжірибесі аз екенін көрсету үшін (Англияда, Шотландияда немесе Уэльсте) жасыл P тақталарын (P – "сынақта") орнатуға құқылы. Бұл тақталар міндетті емес және заңмен немесе Жол ережелерімен талап етілмейді. Мотоцикл немесе мопедпен жүрген кезде, міндетті мотоциклдік негізгі оқудан (CBT) өткеннен кейін, бірақ толық мотоциклдік емтихан таппағанша, L тақтасын көрсету қажет.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда көлік жүргізушісінің жүргізушілік емтиханын тапсырғаннан кейін бір жыл бойы ол "шектелген жүргізуші" ретінде қарастырылады, оның жылдамдығы 45 мильден аспауы керек және ақ фонға салынған, әріптері жоқ, қара түсті "R тақтасын" орнатуы міндетті. 2013 жылдың 19 қаңтарынан кейін емтихан тапсырған орта (А2 санаты) және үлкен (А санаты) мотоциклдердің жүргізушілері 45 миль/сағаттан жоғары жылдамдықпен жүре алады, бірақ олар R тақтасын анық көрсетуі керек. Солтүстік Ирландиядағы L тақталарының арт жағында R тақтасы болады.

Нью-Джерси

2010 жылдың 1 мамырынан бастап Нью-Джерси штатында 21 жасқа толмаған және оқушы куәлігі немесе сынақ тізгінге ие жүргізушілер өз көліктерінің алдыңғы және артқы номерлік тақшаларына шешіп-қоятын қызыл желімқактамаларды жабыстыруға міндетті.

Ұқсас тақталар

Әлемнің басқа жерлерінде әртүрлі үлгілер қолданылады. Германияда көліктерге әдетте қызыл тақта орнатылады, онда Fahrschule (көлік жүргізу мектебі) деген сөз жазылған. Швецияда тақта көк немесе қызыл түсті болады (көлік жүргізу мектептері үшін), және оған övningskör (көлік жүргізу практикасы) деп жазылады. Чехословакияда Швейцариядағы сияқты көгілдір түсті өрісте ақ L әрпі қолданылып келген, бірақ көптеген автомектептер оны пайдалануды тоқтатты, орнына өз көліктеріне autoškola ("автомектеп") деген сөзді жазады. Италияда автомектептердің көліктеріне scuola guida ("көлік жүргізу мектебі") деген сөздер жазылады, ал жаңа жүргізушілердің жеке көліктеріне үлкен "P" әрпі қойылады: екі белгі де ақ түсті, жарқырағыш фонға қара түспен жазылған. Финляндияда жүргізуге оқыту үшін пайдаланылатын көліктің артқы жағында ақ үшбұрыш (барлық қабырғасы 16–25 см тең) болуы міндетті. 1972 мен 1996 жылдар аралығында жаңа жүргізушілердің жылдамдығы бірінші жылда белгілі бір шектеуге дейін ғана болды, және олар артқы терезеде немесе көліктің артқы жағында жабысқақ ретінде "80" деген ақ дөңгелек тақтаны (халық арасында kahdeksankympin lätkä деп аталады) қолдануға міндетті болды.