Кіріспе
Калининградтағы кірпіш готика стиліндегі собор – Кенигсберг соборы (Кафедральный собор в Калининграде; Кенигсберг дом) – Ресейдегі Калининградта, Преголя (Прегель) өзеніндегі Кнейпхоф аралында орналасқан кірпіш готика стиліндегі ескерткіш. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қиратылған Кенигсберг қаласының ең маңызды сақталған ғимараты. 14 ғасырда Самландтың князь-епископтарының резиденциясы ретінде салынған. Пруссияның дүниеуи герцогтығы құрылғаннан кейін, 1544 жылы лютерандық Альбертина университетінің шіркеуіне айналды. 1944 жылдың тамыз айының соңында RAF-тың екі бомбалау шабуылынан кейін собордың мұнарасы мен шатыры өртенді; қайта құру 1992 жылы, КСРО тарағаннан кейін басталды.
Königsberg Cathedral (Кафедральный собор в Калининграде; Königsberger Dom) is a Brick Gothic style monument in Kaliningrad, Russia, located on Kneiphof island in the Pregolya (Pregel) river. It is the most significant preserved building of the former city of Königsberg, which was largely destroyed in World War II. Dedicated to Virgin Mary and St. Adalbert of Prague, it was built as the see of the Prince Bishops of Samland in the 14th century. Upon the establishment of the secular Duchy of Prussia, it became the Lutheran Albertina University church in 1544. The spire and roof of the cathedral burnt down after two RAF bombing raids in late August 1944; reconstruction started in 1992, after the dissolution of the Soviet Union.
14 ғасырдан ІІ дүниежүзілік соғысқа дейін
1297 және 1302 жылдар аралығында Кенигсберг Альтштадт қаласында алғашқы, кішкентай католик соборы тұрғызылды. 1322 жылы Самланд епископы Иоганн Клэр Тевтон орденінен Кнейпхоф аралының шығыс бөлігін сатып алғаннан кейін, ол және оның соборлық тарауы сол жерде жаңа орын салдырып, 1333 жылы Ұлы магистр Лютер фон Брауншвейгпен жасалған келісімшарт арқылы оның тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Құрылыс шамамен 1330 жылы басталған деп саналады. Альтштадттағы алғашқы ғимарат кейіннен бұзылып, оның материалдары Кнейпхофтағы жаңа соборды салуға пайдаланылды. Собор сазды топыраққа салынғандықтан, құрылысты бастамас бұрын жүздеген емен қадалары жерге қадалды. Собор 1380 жылға қарай шамамен 50 жыл ішінде көп бөлігімен аяқталды, ал ішкі фрескалар жұмысы 14 ғасырдың соңына дейін жалғасты. Хорында 14 және 15 ғасырлардағы суреттер, кеш готикалық ағаш оюлары және Ренессанс стиліндегі ортағасырлық ескерткіштер болды, олардың ең бастысы – 1570 жылы Корнелис Флорис де Вриендт жасаған Пруссия герцогы Альберттің мүсіні еді. Собор бастапқыда екі мұнараға ие болды. Мұнаралар (бір солтүстік, бір оңтүстік) собордың кіреберісінен (батыс жағынан) көрінетін. 1544 жылы екі мұнара өрттен қирады. Оңтүстік мұнара қайта салынды, бірақ солтүстік мұнарасы қарапайым қысқа шатырмен ауыстырылды. 1640 жылы қайта салынған мұнараның астына сағат орнатылды, ал 1650 жылдан бастап Мартин фон Валенродт сыйлаған әйгілі Валенродт кітапханасы қысқа шатырдың астында орналасты. 1695 жылы соборға орган орнатылды. 19 ғасырда орган қалпына келтіріліп, жаңаланды. 1523 жылдың 27 қыркүйегінде Иоганн Брисманн соборда алғашқы лютерандық уағыз айтты. Сол кезден бастап 1945 жылға дейін собор протестанттық болып қала берді. Пруссия герцогы Альберт және оның кейбір туыстары, сондай-ақ басқа да жоғары лауазымды тұлғалар соборда жерленген.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кенигсберг – орта ғасырдың соңынан 1945 жылға дейін Шығыс Пруссияның астанасы болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Кеңес Одағы басып алғанға дейін Германияның ең шығысқа орналасқан ірі қаласы еді. 1944 жылдың тамыз айының соңында британдық бомбалаушылар Кенигсбергке екі түндегі шабуыл жасады. Бірінші шабуыл 26/27 тамызда қаланың сыртында болды, бірақ 29/30 тамыздағы екінші шабуыл Кенигсбергтің ескі бөлігінің көп бөлігін (Кнейпхофты қоса) қиратты, собор да зардап шекті. Собордың мұнарасының астындағы бөлігі (қазіргі лютерандық шіркеу) – екінші әуе шабуылы кезінде Кенигсбергтің 20-25 тұрғыны аман қалған жер. 1992 жылы қайта құру жұмыстары кезінде сол аумақта тонналап қирандылардың астынан жүздеген қаңқалар, олардың көп бөлігі балалардың қаңқалары табылды. Балалардың көп болуы және олардың жерлену жағдайы осы қалдықтардың әуе шабуылының құрбандары екеніне күмән тудырады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Соғыстан кейін собор жанып, құлаған қабырғаға айналды және Кнайпхоф басқа ғимараттарсыз паркке айналды. Соғысқа дейін Кнайпхофта көптеген ғимараттар болған. Олардың бірі – алғашқы Альбертина университетінің ғимараты, онда Иммануил Кант сабақ берген, ол собордың шығыс жағында орналасқан. Жақын жердегі жаңа құрылыстардың арасында Кеңестер үйі де бар. Кеңес Одағы құлағаннан кейін 1990 жылдардың басында Калининград шетелдіктерге ашылғаннан кейін көп ұзамай соборды қайта жаңарту жұмыстары басталды. 1994 жылы тікұшақ көмегімен жаңа мұнара орнатылды. 1995 жылы жаңа сағат қойылды. Сағатта төрт қоңырау бар (1,180 кг, 700 кг, 500 кг және 200 кг), барлығы 1995 жылы құйылған. Сағат әр жарым сағат сайын соғып тұрады. Толық сағат болғанда, сағат Людвиг ван Бетховеннің 5-ші симфониясының алғашқы ноталарын орындайды, содан кейін сағатты көрсететін монотонды қоңырау естіледі. 1996-1998 жылдар аралығында шатырды салу жұмыстары жүргізілді. Сондай-ақ, витражды терезелер орнатылды. Қайта жаңарту кезінде туындаған мәселелердің бірі – собордың уақыт өте келе төмен қарай ығысуы болды. Мұндай құлдырау тіпті неміс кезеңінде де байқалған. Бүгінде соборда екі шіркеу – біреу лютерандық, екіншісі орыс православиелік – және мұражай бар. Собор концерттер өткізу үшін де пайдаланылады.
Канттың қабірі
Философ Иммануил Канттың, "Кенигсберг данасының" қабірі қазір собордың солтүстік-шығыс бұрышына іргелес жатқан мавзолейде орналасқан. Мавзолейді архитектор Фридрих Ларс салған, және ол Канттың туғанына 200 жыл толуына орай 1924 жылы аяқталды. Алғашқыда Кант собордың ішінде жерленген, бірақ 1880 жылы оның қалдықтары сыртқа шығарылып, собордың солтүстік-шығыс бұрышына іргелес жатқан неоготикалық шапельге орналастырылды. Шапель жылдар бойы тозығып, соңында бұзылып, оның орнына қазіргі мавзолей салынды. 2018 жылдың 27 қарашасында белгісіз біреулер Канттың қабірін және Еммануил Кант Балтық федералды университеті жанындағы мүсінін қызғылт бояумен бүлдірді. Олар сонымен қатар Русті мақтап, оны "сатқын" деп айыптаған жарнама парақшаларын таратты. Бұл оқиға Храброво әуежайының атын өзгерту жөніндегі дауыс берумен байланысты болды, онда Кант біраз уақыт көшбасшы болып тұрған, бұл орыс ұлтшылдарының наразылығын тудырды.