Кіріспе

Зимбабвелік саясаткер Жосия Магама Тонгогара (4 ақпан 1938 – 26 желтоқсан 1979) – Родезия Буш соғысы кезіндегі көрнекті зимбабвелік партизан қолбасшысы. Ол қазіргі Зимбабве президенті Эммерсон Мнангагваның бірінші әйелі Джейннің бауыры болды. Ол Зимбабве тәуелсіздігіне және ақ нәсілділердің аздықтың үстемдігін аяқтауға әкелген Ланкастер Хаустағы конференцияға қатысты.

Ерте өмір

Тонгогара және оның ата-анасы Родезияның соңғы премьер-министрі Иан Смиттің ата-анасына тиесілі шаруашылықта тұрды. Дәл сол жерде Тонгогара Иан Смитпен алғаш рет танысты.

Саясатта

Тонгогара – Родезияны ақтардың билігінен азат ету үшін оның шекарасынан тыс жерде әрекет еткен бірнеше көтерілісші командирлерінің бірі еді. 1973 жылы ол Герберт Читеподан Зимбабве Африка Ұлттық Одағының қарулы күштерінің басшылығын қабылдады. 1975 жылы ол Маникия тайпасының мүшелері ұйымдастырған ішкі көтерілісті басып, Мужуру, яғни Рекс Нхонгоның көмегімен өзінің билігін нығайтты. Герберт Читепо, Маникия тайпасының көтерілісін ынталандырған болуы мүмкін, сол жылы көлікке бомба қойылып өлтірілді, ал Замбиядағы арнайы халықаралық комиссия оны, басқалармен бірге, жауапты деп таныды. 1979 жылғы Ланкастер Хаус келісімінде Тонгогара – келіссөздерді жүргізген сол кездегі британдық сыртқы істер министрі лорд Каррингтонның айтуынша, маңызды «тежеуші» күш болды. Маргарет Донго оны соңғы рет көріп қалғандардың бірі еді. «Біз он сегіз қыз болып бір шараны тойлап жатқан едік, ол келіп, сәлемдесіп, батасын берді». ZANU жерлеуші К. Дж. Стокстың (Р. Силк емес) мәлімдемесін жариялады, оның жарақаттары жол апатына ұқсас екені айтылды, бірақ аутопсия нәтижелері мен суреттері жарияланбады.

Өлім туралы теориялар

1979 жылғы 28 желтоқсанда ЦРУ-ның хабарламасында Тонгогараның "амбициясы, танымал болуы және шешімді мінезі" салдарынан Мугабеге саяси қарсылас бола алатыны айтылды. Сол күні АҚШ-тың Замбиядағы елшілігі хабарлады: "Лусакадағы дерлік ешкім Мугабенің Тонгогараның қазасы жазатайым оқиға екені туралы түсіндіруін қабылдамайды. Елші кеңесші елшіге жаңалықты жеткізгенде, кеңесші таңғалып, бірден "ішкі жұмыс" деп айыптады". Иан Смит өзінің естеліктерінде Тонгогараның "өз адамдары" өлтіргенін және ол Ланкастер Хауста Тонгогара қауіпте екенін айтқанын мәлімдеді. Смит былай деп жазды: "Мен оның өлімі туралы полиция комиссарымызбен және арнайы бөлім басшысымен әңгімелестім, екеуі де Тонгогараның өлтірілгеніне көз жеткізді". Бұрынғы Британ Оңтүстік Африка полициясының құқық тәртібі бөліміндегі детектив Тонгогараның денесінің суреттерін көрді. Денесінің жоғарғы бөлігінде оқтан келген үш жарақат болды. Жерлеушінің мәлімдемесі "ресми" сараптама есебі болған жоқ, сондықтан ZANU-дың жоғары саяси бюросынан басқалары оны мойындамады. Барлық қауесеттерге қарамастан, Зимбабведегі Mashfords Funeral Home патологоанатомы Р. Силке мырза 1982 жылғы "Тонго" атты телефильмде Тонгогараның денесіндегі оқ жарақаттары туралы теорияның жалған екенін, өйткені ол жеке өзі денеге сараптама жасаған және ол тапқан жарақаттар жол апатынан болған жарақаттарға сәйкес келетінін мәлімдеді.

Мұра

1990 жылы Зимбабве тәуелсіздігінің он жылдығын мерекелеуге орай Тонгогараның құрметіне көшелер аталды, оның ішінде Хараредегі Солтүстік даңғылы Жосия Тонгогара даңғылы, ал Булавайодағы Уилсон көшесі Жосия Тонгогара көшесі болып өзгертілді. 2005 жылы Тонгогара Зимбабве маркасында бейнеленді. 2012 жылы Тонгогараның әйелі соғыс ардагерінің жесірі ретінде жәрдемақы алмайтыны белгілі болды. 2017 жылдың 6 желтоқсанында Зимбабве Ұлттық армиясы (ZNA) мен Зимбабве Әуе күштері (AFZ) бас штабтары орналасқан Король Георг VI казармасы ресми түрде Жосия Магама Тонгогара казармасы деп аталды.