Кіріспе

Зимбабвелік музыкант Томас Тафирендика Мапфумо (3 шілде 1945 жылы туған) – «Зимбабве арыстаны» және «Муканя» (Шона тілінде оның руының мақтау аты) лақаптарымен танымал музыкант. Оның зор танымалдылығы мен музыка арқылы саяси ықпал етуі, соның ішінде Зимбабвенің бұрынғы президенті Роберт Мугабе үкіметін қатаң сынауы оған осындай атақтарды әкелді. Ол «Чимуренга» музыкасын жасап, танымал етті, оның баяу темптегі стилі мен ерекше дауысы зимбабвийліктерге бірден таныс. Мапфумо Родезияның ақ үстемдік режимі кезінде қандай да бір айыпсыз қамауға алынды, ал одан кейін Зимбабведегі Мугабе үкіметі тарапынан қуғынға ұшырады. Ол екі он жыл бойы АҚШ-та эмиграцияда өмір сүрді және 2018 жылдың сәуірінде 2005 жылдан бері алғаш рет концерт беру үшін Зимбабвеге оралды.

Өмірбаян

Мапфумо 1945 жылы Машоналэнд-Ист облысының Марондэра қаласында дүниеге келді. Бұл қала Зимбабве астанасы Хараренің оңтүстік-шығысында орналасқан. Сол кезде астанаға Солсбери деп ат қойылған және ел Ұлыбританияның Оңтүстік Родезия деген колониясы болған (Солтүстік Родезия Замбия болып тәуелсіздік алғаннан кейін Родезия деп әдеттегідей аталатын). Ол он жасқа дейін дәстүрлі, ауылдық шоналық өмір салтын өмір сүрді, содан кейін отбасы Хараре қалашығының Мбаре ауданына көшіп кетті.

Ерте мансап

Ол өзінің алғашқы тобы - "Zutu Brothers" (бірақ "Британ энциклопедиясы" бұл топты "Cyclones" деп атады) -ға 16 жасында әнші болып қосылды. Содан бері ол үнемі әр түрлі топтарда болды, мысалы, The Wagon Wheels тобында афро-джаз музыканты Оливер Мтукудзи және гитарист Джеймс Чиммбемен бірге ойнады, сонымен қатар кейде қосымша жұмыстар істеді, оның ішінде тауық шаруашылығымен де айналысты. Сондықтан оның 1972 жылғы тобы "Hallelujah Chicken Run Band" деп аталды.

Саяси мәндері

Мапумфоның музыкасы Родезия үкіметінің назарын "Hokoyo!" – "Сақ болыңыз!" әнімен аударды. 1979 жылы үкімет оның жазбасын мемлекеттік радиода ойнауға тыйым салып, қандай да бір айып таққансыз түрмеге қамады. Олар оның дискотекаларда немесе үкімет бақыламайтын радиостанцияларда, соның ішінде "Мозамбик дауысы" радиосында ойнатылуын тоқтатуға күш жіберді. Оның тұтқындалуына қарсы өткен үлкен демонстрациялар және оған қарсы айып табудың мүмкін болмауы үкіметті үш айдан кейін оны босатуға мәжбүр етті. 1980 жылы еркін сайлау өтті және жаңа үкімет құрылды. Мапумфо Боб Марлидің де қатысқан мерекелік концертте өнер көрсетті. Кейінірек ол, бір жағынан, билікке келуіне көмектескен үкіметті де сынға алды. PRI синдикатталған радио бағдарламасы Afropop Worldwide 1988 жылдың соңында/1989 жылдың басында Томас Мапфумо туралы арнайы репортаж жасады. Жорж Коллинеттің айтуынша, Мапумфо Харареде заң кеңсесінде жұмыс істейтін әйелімен және ұл мен қыз есімді екі баласымен бірге тығыздығы төмен ауданда тұрды. Ол көк түсті "Форд" машинасымен жүрді, оның орындықтары жалған леопард терісімен қапталған. Оның көптеген әндері әлі де саяси болды, кедейлік және басқа да әлеуметтік мәселелерді қамтыды. Мапумфо махаббат туралы әндерді көп айтпайтынына қатысты: "Егер жатын бөлмеге кіргіңіз келсе, сізге әйел керек. Істеңіз. Бұл туралы ән айтудың қажеті жоқ". Коллинет сондай-ақ Мапумфо қалағанындай ән айта алмайтынын атап өтті: "Ол әрине "Президент Мугабеге қарсы" әнін айта алмайды, бірақ ол оны қаламайды. Ол қазіргі үкіметті қолдайды". Бірақ жағдай бұдан кейін тез өзгеретін болды. Мапумфо 1989 жылы "Corruption" альбомын шығарды, ол Харраредегі Shed студиясында ұзақ жылдармен жұмыс істеген инженер Бенни Миллердің қатысуымен жазылған. Ол Мугабе мен оның үкіметін сынады, бұл Мапумфоны көбірек наразылыққа итерді. Мугабе де Мапумфоға риза болмады, сондықтан Мапумфо үкімет тарапынан мазалауға ұшырады. Мапумфоны ұрланған көліктерге қатысы бар деп айыптады. Жағдай осыншалыққа жетуіне байланысты Мапумфо 1990 жылдардың соңында Орегон штатының Юджин қаласына көшіп кетті. 2017 жылы Мугабе биліктен құлатылғаннан кейін, ол 2018 жылдың 28 сәуірінде Хараредегі Гламис аренасында өткен "Үйге оралу бирасы" атты үлкен концертке Зимбабвеге оралды. Оралу концерті Мапумфоның саяси қауіпсіздігіне қол жеткізгенін көрсетті, және ол 2018 жылдың желтоқсаны мен 2019 жылдың наурызы аралығында Зимбабвенің көптеген аймақтарында тағы да концерттер берді. Ол Зимбабвеге төрт айлық сапардан кейін АҚШ-тағы тұрақты жеріне қайтып келді. Томас Мапумфо халықаралық гастрольдерге шығады, әлі де ән айтады және Зимбабве проблемалары туралы айқын пікір білдіреді. Оның "Chimurenga" стиліндегі музыкасы Бхунду Бойз және Стелла Чивеше сияқты басқа Зимбабве музыканттарына әсер етті.