Зимбабве мемлекеттік әнұраны: «Ishe Komborera Africa» тарихы

Кіріспе

1980–1994 жылдарғы Зимбабве мемлекеттік әнұраны "Ishe Komborera Africa" (Шона тілінде: Құдай Африканы жарылқасын), сондай-ақ "Ishe Komborera Zimbabwe" (Шона тілінде: Құдай Зимбабведі жарылқасын) деп те аталады.

Ән алғаш рет 20 ғасырдың басында шона тіліне аударылды және бастапқыда Оңтүстік Родезияның барлық әлеуметтік топтары арасында кең таралды. Родезияның бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауынан кейін, ол Зимбабве азаттық қозғалысының символы ретінде қарама-қарсылыққа бөлінді. Зимбабве 1980 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, апартеид тұсындағы басқа африкалық қозғалыстармен ынтымақтастық таныту мақсатында қабылданды. 1994 жылы Зимбабве мемлекеттік әнұраны ретінде "Simudzai Mureza wedu weZimbabwe" (Шона тілінде: Зимбабве туын көтеріңдер) әнімен ауыстырылды, бұл мемлекеттік әнұраны ретінде пайдалану үшін ерекше зимбабвелік шығарманы қабылдау шарасының бір бөлігі болды, бірақ ол елде әлі де өте танымал.

Тарих

ХХ ғасырдың басында "Nkosi Sikielel' iAfrika" әні қара африкалықтардың арасында кең танымал болды. Оңтүстік Родезияда ол бастапқыда Xhosa тілінде орындалған, кейін "Ishe Komborera Africa" деп шона тіліне аударылды. Жаңа шона тіліндегі ән алғаш рет Оңтүстік Родезияның туысқандық қауымдастығының мәжілісінің басында, содан кейін төрт күннен соң Банту Ұлттық Конгресінің алғашқы мәжілісінің жабылуында орындалды. Осы мәнге қарамастан, ән ақ және қара родезиялықтар тарапынан қабылдауға ие болды. 1951 жылы Британдық Оңтүстік Африка полициясының жеңіл атлетика жарысында "Ishe Komborera Africa" әні Оңтүстік Родезиядағы алғашқы көпұлтты жарысты еске алу мақсатымен қара және ақ полицейлердің бірігіп орындауымен аталып өтті. Родезияның Ұлыбритания империясынан бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауынан кейін, жаңа родезиялық билік Африканың азаттық қозғалыстарын басуға кірісті. Олардың бірінші қарастырылған мәселесі – африкалық мектептерде "Ishe Komborera Africa" әнін орындауға тыйым салу, ал оны көпшілік алдында орындау британдық Оңтүстік Африка полициясының қамауға алуына себеп болуы мүмкін еді. Гуту округінің комиссары Гуту Африка кеңесін оның басшысы комиссардың қатысуымен өткен мәжілісті "Ishe Komborera Africa" әнімен ашқаннан кейін таратып жіберді. Комиссар басшыны қамауға бұйрық берді, бірақ ол айыпсыз босатылды. 1980 жылғы Оңтүстік Родезияның жалпы сайлауынан кейін, Зимбабве Родезиясы Оңтүстік Родезия ретінде британдық басқаруға қайта оралғаннан кейін, Роберт Мугабенің Зимбабве Африка Ұлттық Одағы партиясы жеңіске жетіп, тәуелсіз Зимбабве үкіметінің алғашқы құрамы болды. Осыдан кейін "Ishe Komborera Africa" әні Оңтүстік Родезияның ресми "God Save the Queen" әні мен Родезияның "Rise, O Voices of Rhodesia" әнін ығыстырып, тәуелсіз Зимбабвенің ұлттық әнұраны ретінде таңдалды, себебі ол Оңтүстік Африка мен Оңтүстік-Батыс Африкадағы апартеидтік жүйеге қарсы қара африкалықтардың күресі мен ынтымақтастығының символы болды. Зимбабве тәуелсіздігінің салтанатында Юнион Джек "God Save the Queen" әнімен бірге төмен түсірілді, ал Зимбабве туы Солсбериде "Ishe Komborera Africa" әнімен бірге көтерілді.

In the early 20th century, "Nkosi Sikielel' iAfrika" was becoming popular with black Africans. In Southern Rhodesia it was originally sung in the original Xhosa language before being translated into Shona which created "Ishe Komborera Africa". The new Shona language hymn was first performed at the start of a meeting of the Southern Rhodesia Native Association and then again four days later at the closure of the first meeting of the Bantu National Congress, which the Southern Rhodesia Native Association later became affiliated to. Despite that connotation, the song was accepted by black and white Rhodesians. In 1951, at a British South African Police athletics competition, "Ishe Komborera Africa" was sung by combined black and white policemen to commemorate the first multi racial competition in Southern Rhodesia. Following Rhodesia's Unilateral Declaration of Independence from the British Empire, the new Rhodesian authorities started to crack down on African liberation movements. One of their considerations was to ban performance of "Ishe Komborera Africa" in African schools and public performance of it often made people liable for arrest by the British South African Police. The District Commissioner for Gutu abolished the Gutu African Council after its leader opened a meeting by singing "Ishe Komborera Africa" in the District Commissioner's presence. The Commissioner also had the leader arrested but he was released without charge. Following the Southern Rhodesian general election, 1980, after Zimbabwe Rhodesia returned to British control as Southern Rhodesia, Robert Mugabe's Zimbabwe African National Union party won to become the first government of an independent Zimbabwe. After this, "Ishe Komborera Africa" was selected to replace the official "God Save the Queen" of Southern Rhodesia and "Rise, O Voices of Rhodesia" of Rhodesia as the national anthem of an independent Zimbabwe as it was a symbol of black African struggles and solidarity against apartheid systems in South Africa and South West Africa. At the Zimbabwean independence ceremony, the Union Jack was lowered to "God Save the Queen" and the new flag of Zimbabwe was raised to "Ishe Komborera Africa" in Salisbury.

Ауыстыру

1994 жылы Зимбабве "Ishe Kombererra Africa" әнін қолданған басқа елдермен ұқсастықтан аулақ болу үшін ұлттық әнұранын өзгерту қажет деп шешілді. Танзания "Mungu ibariki Afrika" әнін, ал Замбия "Stand and Sing of Zambia, Proud and Free" әнін (сол үлгіде) пайдаланды, сондай-ақ Цискей мен Транскей "Nkosi Sikielel' 'Afrika" әнін қолданды. Бұған себеп – Мугабе ерекше зимбабвелік ұлттық сананы бірегей әнұранмен қалыптастыруды көздеді. Жаңа әнұранды анықтау үшін конкурс өткізілді, нәтижесінде Соломон Мтуцаироның "Simudzai Mureza wedu weZimbabwe" әні таңдалды. Жаңа әнұран "Ishe Komborera Africa" ресми әнұран ретінде алмастырылмас бұрын насихатталды. Дегенмен, христиандар "Ishe Komborera Africa" әнін ауыстыру қажеттігіне күмәнмен қарады, оны ЗАНУ ПФ-тің Зимбабве ресми шараларынан Құдайға сілтемелерді жою жоспарының бір бөлігі деп есептеді. "Ishe Komberera Africa" әнінен бас тарту Зимбабве Парламенті 1995 жылы Зимбабве Ұлттық Әнұраны Заңының қабылдануымен ресми түрде бекітілді. Заң сонымен қатар жаңа әнұранды қорлауды қылмыс деп жариялады және Зимбабве Президентіне оның қолданылу тәртібін және орындалу жолын реттейтін ережелерді жасау құқығын берді.

Мұра

Зимбабвенің ұлттық әнұраны ретінде алмастырылғанына қарамастан, "Ishe Komborera Africa" Зимбабведе әлі де танымал. Ол Зимбабве шіркеулерінде ән ретінде қолданыла береді. 1997 жылы жойылып бара жатқан түрлердің халықаралық саудасы жөніндегі конвенция (CITES) африкалық пілдер кейбір елдерде жойылып кету қаупі төндірмейтініне қатысты ұсынысты мақұлдағаннан кейін, олардың азу тісі сол елдерден экспортталатынына келісім берді. Осыған байланысты африкалық елдердің өкілдері қуанышпен "Ishe Komborera Africa" әнін шырқап, ал табиғатты қорғаушылар ренжіді. "Ishe Komborera Africa" әні Зимбабве ұлттық әнұраны мәртебесін жоғалтқаннан кейін, "Simudzai Mureza wedu weZimbabwe" әнінің орнына қателікпен ойналып тұрды. 2004 жылы Тунис қаласында өткен Африка Ұлттары кубогінде Зимбабве футбол құрамасының Мысырға қарсы ойыны алдында "Simudzai Mureza wedu weZimbabwe" орнына "Ishe Komborera Africa" әні ойналды. Осыған жауап ретінде Зимбабве ақпарат министрі Джонатан Мойо бұл "ұйымдастырушылардың жігіттерімізді әлсіретуге жасаған арзан әрекеті" деп айыптады. Кейін сол жылы Конго Республикасында өткен Африка жеңіл атлетика чемпионатында Зимбабве ерлер эстафета командасы алтын медаль жеңіп алды. Зимбабве командасы дұрыс әнұран ойнатылуын талап етті, бірақ оркестр оны орындай алмағандықтан Ллойд Звасия оны микрофон арқылы өзі шырқады.

Шона тіліндегі ән мәтіні

Африканы мадақтаймыз, біздің атымыз, біздің тіліміз, біздің үйіміз. Африканы мадақтаймыз, Ол, Оның отбасы. Рух кел, рух кел, мадақтаймыз. (Жоғарыдағы екі жол қайталанады) Рух кел, рух кел, таза рух. Мадақтаймын, Ол, Оның отбасы.