Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зимбабведегі азаматтық қақтығыс (1982–1987)
Civil conflict in Zimbabwe (1982 87)
Гукурахунди – 1982 жылдан бастап 1987 жылы Біріктіру келісіміне қол қойылғанға дейін Зимбабведе болған жаппай өлтірулер. Бұл атау шона тіліндегі «көктемгі жаңбырлардан бұрын сабанды тазалайтын ерте жаңбыр» деген мағына беретін терминнен шыққан. Родезия Буш соғысы кезінде Роберт Мугабе басқаратын Зимбабве Африка Ұлттық Одағы (ZANU) және Джошуа Нкомо басқаратын Зимбабве Африка Халықтық Одағы (ZAPU) сияқты екі қарсылас ұлтшыл партия Родезияның басым бөлігі ақ адамдардан тұратын үкіметіне қарсы күреске шықты. ZANU бастапқыда Гукурахундиді соғысты ірі елді мекендерге және жеке үйлерге жеткізуге бағытталған идеологиялық стратегия ретінде қарастырды. Мугабе билікке келгеннен кейін, оның үкіметі «диссиденттер» – наразы болған бұрынғы партизандар мен ZAPU жақтастарынан қауіп көрді. ZANU негізінен шона халқынан жалдаған, ал ZAPU ндебеле және каланга халқы арасында көп қолдауға ие болды. 1983 жылдың басында Солтүстік Кореяда оқытылған Зимбабве Ұлттық Армиясының (ЗНА) Бесінші жаяу әскер бригадасы Мтабелеленд Солтүстік, Мтабелеленд Оңтүстік және Мидлендс провинцияларында диссиденттерге қарсы қиямет-қайтару шараларын бастады, бұл аймақтар ндебеле және каланга халқының мекені болды. Келесі екі жылда мыңдаған ндебеле және калангалар үкімет күштерімен ұсталды және қайта тәрбиелеу лагерлеріне жіберілді, сондай-ақ азаптауға, зорлауға және/немесе дереу өлім жазасына кесілді. Әртүрлі бағалаулар болғанымен, Халықаралық геноцид зерттеушілер қауымдастығы (IAGS) 20 000-нан астам адам қаза тапқанын мәлімдеді. IAGS бұл жаппай қырғынды геноцид ретінде таныды.
The Gukurahundi was a series of mass killings in Zimbabwe which were committed from 1982 until the Unity Accord in 1987. The name derives from a Shona language term which loosely translates to "the early rain which washes away the chaff before the spring rains". During the Rhodesian Bush War, two rival nationalist parties, Robert Mugabe's Zimbabwe African National Union (ZANU) and Joshua Nkomo's Zimbabwe African People's Union (ZAPU), had emerged to challenge Rhodesia's predominantly white government. ZANU initially defined Gukurahundi as an ideological strategy aimed at carrying the war into major settlements and individual homesteads. Following Mugabe's ascension to power, his government remained threatened by "dissidents" – disgruntled former guerrillas and supporters of ZAPU. ZANU recruited mainly from the majority Shona people, whereas ZAPU had its greatest support among the Ndebele and Kalanga peoples. In early 1983, the North Korean trained Fifth Brigade, an infantry brigade of the Zimbabwe National Army (ZNA), began a crackdown on dissidents in the Matabeleland North, Matabeleland South, and Midlands provinces, home of the Ndebele and Kalanga. Over the following two years, thousands of Ndebele and Kalanga were detained by government forces and either marched to re education camps, tortured, raped and/or summarily executed. Although there are different estimates, the consensus of the International Association of Genocide Scholars (IAGS) is that more than 20,000 people were killed. The IAGS has classified the massacres as a genocide.
Өмірбаян
Родезия Буш соғысына дейін Оңтүстік Родезиядағы басты қара ұлттық ұйым, Зимбабве Африка Халықтық Одағы (ZAPU), 1963 жылы екі топқа бөлінді, бөлініп кеткен топ – Зимбабве Африка Ұлттық Одағы (ZANU) болды. Сол кездегі премьер-министр 1980 жылдың қазанында Солтүстік Корея жетекшісі Ким Ир Сенмен келісімге қол қойып, Солтүстік Корея әскерлерінің Зимбабве армиясы үшін бригаданы дайындауын қамтамасыз етті. Бұл Мугабе "наразылармен күресу" үшін жасақ құру қажеттігін жариялағаннан кейін болды. Мугабе қарсыластарға "сақтану керек" деп жауап беріп, бригаданың "Гукурахунди" деп аталатынын мәлімдеді. Бұл бригада 5-бригада деп аталды. 5-бригаданың құрамына 3500 бұрынғы ЗАНЛА сарбазы Тонгогара жиналыс пунктінен алынды, ол ЗАНЛА генералы Жосиа Тонгогараның атымен аталды. Бастапқыда бөлімшеде бірнеше ZIPRA (ZAPU) сарбазы болды, бірақ олар оқу бітіргенге дейін алынып тасталды. 5-бригаданың дайындығы 1982 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты, сол кезде министр Секерамай дайындық аяқталғанын жариялады. 5-бригаданың алғашқы командирі полковник Перранс Шири болды. 5-бригада Зимбабве армиясының басқа бөлімшелерінен тікелей премьер-министр кеңсесіне бағынысты болғанымен және армияның әдеттегі басқару құрылымдарына енбегенімен ерекшеленді. Олардың кодтары, формалары, радиолары және жабдықтары басқа армия бөлімшелерімен үйлесімсіз болды. Олардың ең айқын ерекшелігі – қызыл береттері болды.
Before the Rhodesian Bush War, the main black nationalist organisation in Southern Rhodesia, the Zimbabwe African People's Union (ZAPU), split into two groups in 1963, the split away group being the Zimbabwe African National Union (ZANU). then prime minister, had signed an agreement with North Korean leader Kim Il Sung in October 1980 to have the North Korean military train a brigade for the Zimbabwean army. This was soon after Mugabe had announced the need for a militia to "combat malcontents." Mugabe replied by saying dissidents should "watch out," announcing the brigade would be called "Gukurahundi." This brigade was named the Fifth Brigade. The members of the Fifth Brigade were drawn from 3,500 ex ZANLA troops at Tongogara Assembly Point, named after Josiah Tongogara, the ZANLA general. There were a few ZIPRA (ZAPU) troops in the unit for a start, but they were withdrawn before the end of the training. The training of 5th Brigade lasted until September 1982, when Minister Sekeramayi announced training was complete. The first Commander of the Fifth Brigade was Colonel Perrance Shiri. The Fifth Brigade was different from all other Zimbabwean army units in that it was directly subordinated to the Prime Minister office, and not integrated to the normal army command structures. Their codes, uniforms, radios and equipment were not compatible with other army units. Their most distinguishing feature in the field was their red berets.
Қақтығыс және кісі өлтіру
1983 жылдың қаңтарында Матабелеленд Солтүстігіндегі Бесінші бригада диссиденттерді тазалау мақсатымен іс-қимыл бастады, ол 1984 жылдың соңына дейін жалғасты. Бригаданың директиваларында жергілікті ZAPU шенеуніктерін және ZAPU-дың қарулы күші, Зимбабве Халықтық Революциялық Армиясының (ZIPRA) ардагерлерін іздеу нақты белгіленген. Бесінші бригаданың ұстауы немесе қамауы кездейсоқ сипатта болды. Мысалы, Булавайода соғысқа қабілетті ндебеле еркектері потенциалды диссиденттер деп есептелді, демек, көтеріңкілік қызметтеріне кінәлі деп танылды. Ұсталғандардың көпшілігі дереу өлім жазасына кесілді немесе қайта тәрбиелеу лагерлеріне жіберілді. Көптеген құрбандар отбасы мен ауыл тұрғындарының көз алдында өз қабірлерін қазуға мәжбүр етіліп, көпшілік алдында атып өлтірілді. Кейде Бесінші бригада ндебелелердің ірі топтарын да өлтірді, көбінесе себепсіз – ең ірі оқиға 1983 жылдың наурыз айында болды, онда Люпанедегі Севале өзенінің жағасында 62 жас жігіт пен әйел атып өлтірілді. Жеті адам оқтан жарақаттанды, ал қалған 55-і қаза тапты. 5-бригаданың үлкен топтарды өлтірудің тағы бір жолы – оларды үйлерде тірідей өртеп жіберу болды. Олар мұны Тшолотшода да, Люпанеде де жасады. Олар әдетте ондаған, тіпті жүздеген бейбіт тұрғындарды жинап, оларды қарумен тікелей мектептерге немесе су сорғыларына дейін жетеледі. Олар ZANU-ды мақтайтын шона тіліндегі әндерді шырқауға мәжбүр етіліп, сонымен қатар таяқпен ұрылды. Мұндай жиындар көбінесе жұрт алдында өлім жазасына аяқталды. Өлтірілгендер бұрынғы ZIPRA мүшелері, ZAPU шенеуніктері немесе кездейсоқ таңдалған адамдар болуы мүмкін. Зимбабве үкіметі бұл айыптауларды жоққа шығарып, жаушыл шетелдік баспасөзді жалған оқиғалар жасауда айыптады. Зимбабве Ұлттық қауіпсіздік министрі Сидней Секерамаи бұл айыптаулардың армияның беделін түсіру мақсатындағы ZAPU-дың дезинформациялық науқанының бөлігі екенін мәлімдеді. Үкімет мұндай айыптауларды жауапсыз, құрастырылған насихат деп сипаттады, себебі олар ZANU шенеуніктеріне қарсы зорлық-зомбылық жасаған диссиденттердің әрекеттеріне лайықты баға бермеді. Ауылдық аймақтарда диссиденттердің қолынан 700-800 адам қаза тапқан деп есептеледі. 1985 жылдың тамызында диссиденттер Мвенезиде 22 шона тұрғынын өлтірді. Матободағы миссионерлік шаруашылықта диссиденттер 16 адамды өлтірді.
In January 1983, a crackdown by the Fifth Brigade in Matabeleland North was initiated to purge the dissidents, and its participation lasted until late 1984. The brigade's directives apparently specified a search for local ZAPU officials and veterans of ZAPU's armed wing, the Zimbabwe People's Revolutionary Army (ZIPRA). Seizure or detention by the Fifth Brigade was arbitrary. In Bulawayo, for instance, Ndebele men of fighting age were considered potential dissidents and therefore, guilty of subversive activities. Most detained were summarily executed or marched to re education camps. Most of the victims were shot in public executions, often after being forced to dig their own graves in front of family and fellow villagers. On occasion the Fifth Brigade also massacred large groups of Ndebele, seemingly at random—the largest such incident occurred in March 1983, when 62 young men and women were shot on the banks of the Cewale River, Lupane. Seven survived with gunshot wounds, the other 55 died. Another way 5 Brigade used to kill large groups of people was to burn them alive in huts. They did this in Tsholotsho and also in Lupane. They would routinely round up dozens, or even hundreds, of civilians and march them at gun point to a central place, like a school or bore hole. There they would be forced to sing Shona songs praising ZANU, at the same time being beaten with sticks. These gatherings usually ended with public executions. Those killed could be ex ZIPRAs, ZAPU officials, or anybody chosen at random. The Zimbabwe government repudiated these allegations and accused the hostile foreign press of fabricating stories. Zimbabwean Minister for National Security Sydney Sekeramayi countered that allegations of atrocities were part of a ZAPU disinformation programme to discredit the army. The government characterised such allegations as irresponsible, contrived propaganda because it failed to give proper weight to the violence by dissidents, who targeted ZANU officials. It is estimated that 700–800 people were murdered by dissident gangs in rural regions. In August 1985, dissidents massacred 22 Shona civilians in Mwenezi. On a mission farm in Matobo, dissidents massacred 16 people.
Өлім-жітім есебі
Зимбабведегі Католиктік әділдік және бейбітшілік комиссиясы кем дегенде 2000 өлімді құжаттады, ал нақты саны 8000 немесе одан да көп болуы мүмкін деп болжады. Зардап шеккен аймақтардың жергілікті тұрғындары қаза болғандардың санын 20 000 мен 40 000 аралығында бағалады. Журналист Хайди Холланд 8000 адамның қаза болғанын консервативті бағалау деп атады. 1983 жылдың ақпанында Халықаралық Қызыл Крест сол айдың өзінде 1200 ндебеленің өлтірілгенін хабарлады. 2005 жылы бірауыздан қабылданған резолюциясында Халықаралық геноцид зерттеушілер қауымдастығы қаза болғандардың санын 20 000 деп бағалады.
The Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe documented at least 2,000 deaths, and speculated that the actual number could be 8,000 or higher. Locals from the affected regions put the figure between 20,000 and 40,000. Journalist Heidi Holland referred to a death toll of 8,000 as a typical conservative estimate. In February 1983 the International Red Cross disclosed that 1,200 Ndebele had been murdered that month alone. In a unanimously adopted resolution in 2005, the International Association of Genocide Scholars estimated the death toll at 20,000.