Хэлфорд Джон Маккиндер: Географ, ғалым және саясаткер өмірі

Кіріспе

Ағылшын географы, академигі және саясаткері, 1861–1947 жж.

Сэр Халфорд Джон Маккиндер (15 ақпан 1861 – 6 наурыз 1947) – британдық географ, академик және саясаткер, геосаясат және геостратегияның негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол 1892–1903 жылдары Рединг университетінің (кейін Рединг университеті болып өзгертілді) алғашқы директоры, ал 1903–1908 жылдары Лондон экономика мектебінің директоры болды. Академиялық қызметін толық емес жұмыспен қатар алып жүріп, 1910–1922 жылдары Глазго Камалахи округінен консерватор және юнионисттік парламент депутаты болды. 1923 жылдан бастап Лондон экономика мектебінде география профессоры қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Маккиндер Англияның Линкольншир графтығындағы Гейнсборо қаласында дүниеге келген, дәрігердің ұлы. Ол Гейнсбородағы Королева Елизавета атындағы гимназияда, Эпсом колледжінде және Оксфордтағы Христос колледжінде білім алған. Оксфордта ол табиғи ғылымдарды оқып, Генри Ноттидж Мозлидің жетекшілігімен зоологияға маманданған, ал Мозли бұрын "Челленджер" экспедициясында натуралист болған. Тарихты зерттеуге көшкенде, ол "ескі қызығушылығына оралғанын және эволюция теориясы адамзат дамуында қалай көрінетінін анықтау үшін заманауи тарихты зерттеуге кіріскенін" айтқан. Ол физикалық және адам географиясын бірыңғай ғылым ретінде қарастыруды ынталандырған. Маккиндер 1883 жылы Оксфорд одағының президенті болды. 1883 жылы биология, ал келесі жылы заманауи тарих саласында диплом алды.

Мансап

1887 жылы ол "Жаңа география" манифесті – "Географияның көлемі мен әдістері туралы" еңбегін жариялады. Бірнеше айдан кейін Оксфорд университетінде география пәнін оқытуға тағайындалды. Макиндердің өзі айтқандай, "географқа трибуна берілді". Бұл сол кезде британдық географ үшін ең беделді академиялық лауазым еді. 1892 жылы ол Редингтегі Университет кеңейту колледжінің алғашқы директоры болды және 1903 жылы Уильям Макбрайд Чайлдс оны алмастырғанға дейін осы қызметте қалды. Колледж 1926 жылы Рединг университетіне айналды, бұл оның мекеменің бастапқы кезеңіндегі еңбегінің нәтижесі болды. 1893 жылы ол мектептерде географияны оқытуды қолдаған Географиялық қауымдастықтың құрылуына қатысты. Кейін 1913-1946 жылдары қауымдастықтың төрағасы, ал 1916-1917 жылдары президенті болды. 1895 жылы ол Лондон экономика мектебінің негізін қалаушылардың бірі болды. Оксфордта Маккиндер 1899 жылы география мектебін құруға жетекшілік етті. Сол жылы ол Кения тауына шыққан алғашқы еуропалықтар тобының экспедициясын басқарды. Экспедиция кезінде оның сегіз африкалық көмекшісі қаза тапты; оларды кім өлтіргені әлі де даулы, өйткені Маккиндер мен Эдвард Сондерс есімді тағы бір адам өлім жазасы туралы мәлімдеме жасағандары анықталды. 1902 жылы ол "Британия және британдық теңіздер" атты еңбегін жариялады, онда Британ аралдарының толық геморфологиясы алғаш рет сипатталды және бұл аймақтық географияның классикалық туындысы болды. Ол 1902 жылы Сидни және Беатрис Уэббтардың фабиандық кампанияшылары құрған Коэффициенттер клубының мүшесі болды, ол әлеуметтік реформаторлар мен ұлттық тиімділікті жақтаушыларды біріктірді. 1904 жылы Маккиндер Корольдік географиялық қоғамда "Тарихтың географиялық өзегі" тақырыбында баяндама жасады, онда ол Heartland теориясын қалыптастырды. Бұл көбінесе геосаясатты зерттеу саласының пайда болуының бастапқы сәті деп есептеледі, бірақ Маккиндер бұл терминді қолданбады. Heartland теориясы бастапқыда географиядан тыс жерлерде көп назар алмағанмен, кейіннен әлемдік державалардың сыртқы саясатына белгілі бір әсер етті. Толық профессорлық қызметке ие болмағанына көңілі толмағандықтан, Маккиндер Оксфордты қалдырып, сол жылы Лондон экономика мектебінің директоры болды. 1908 жылдан кейін ол империялық біртүтастықты қолдауға күш салды және лекцияларды жартылай штат бойынша оқыды. 1909 жылы ол Хавик Бёргс сайлау округінде либералды-юнионист ретінде сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1910 жылдың қаңтарында ол Глазго Камалахи сайлау округінен либералды-юнионист депутаты ретінде Парламентке сайланды және 1922 жылы юнионист ретінде жеңілді. 1920 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету кезінде ол депутаттық қызметі үшін рыцарь атағына ие болды. Оның келесі маңызды еңбегі "Демократиялық идеалдар мен шындық: қайта құру саясатын зерттеу" 1919 жылы жарық көрді. Бұл хабарлама Париж бейбітшілік конференциясындағы әлемдік мемлекет қайраткерлерін Шығыс Еуропаның стратегиялық маңыздылығына көндіру мақсатымен жазылды, өйткені Heartland-қа бағытталған стратегиялық жол Германия мен Ресейді бөлу үшін буферлік мемлекеттер қатарын қажет етеді деп есептелді. Бұл мемлекеттер бейбіт келіссөздер нәтижесінде құрылды, бірақ 1939 жылы тиімді қорғаныс емес екені дәлелденді (бірақ бұл соғыстар арасындағы кезеңде басқа мемлекет қайраткерлерінің сәтсіздігі ретінде қарастырылуы мүмкін). Оның жұмысының басты мақсаты тағы бір ірі соғыс болуы мүмкін екені туралы ескерту (экономист Джон Мейнард Кейнс та осы туралы ескерткен). Маккиндер большевиктерге қарсы болды және 1919 жылдың соңы мен 1920 жылдың басында Ресейдегі Азамат соғысы кезінде Оңтүстік Ресейдегі британдық жоғарғы комиссары ретінде Ұлыбританияның Ақ гвардия күштеріне қолдау көрсетуін жалғастыру қажеттігін атап өтті, оларды біріктіруге тырысты. Маккиндердің соңғы маңызды еңбегі 1943 жылғы "Дөңгелек әлем және бейбітшілікті жеңу" мақаласы болды, онда ол соғыстан кейінгі әлемді көз алдына келтірді. Ол әлемге қатысты Heartland көзқарасын қайталады және кеңейтті, Атлант мұхитынан өтіп, Солтүстік Американың ықпалы Британияны "қоршалған әуежай" ретінде пайдалану арқылы аймаққа тартылатынын болжады. Әлемнің басқа бөліктерінде, "шөлдер мен далалар белдеуінен" және Үнді-Тынық мұхиты аймағының "Ұлы мұхитынан" тыс, Үндістан мен Қытайдың "Монсондық жерлері" күшіне ие болады. Маккиндер швед саясаттанушысы Рудольф Кьелленмен бір замандас болды, ол үш жылдан кейін дүниеге келді, ол Маккиндер сияқты 1910 жылдан 1922 жылға дейін (өлген жылы) ұлттық парламенттің консервативті мүшесі болды. Геосаясаттың екі әкесі де құрлықтағы халықаралық көліктің дамуы "теңіз державаларының артықшылығы көбінесе тарихи маңызға ие" деңгейге жететініне сенеді. Сондықтан, олар Еуразияның құрлықтағы бақылауы жаһандық саяси биліктің өзегі екенін, ал Ұлыбритания сияқты теңіз державалары екінші рөлде екенін айтты. Олар Маккиндердің британдық империяға қызмет етуге берген басымдығы туралы пікірде келіспеді.

In 1887, he published "On the Scope and Methods of Geography", a manifesto for the New Geography. A few months later, he was appointed reader in geography at the University of Oxford, where he introduced the teaching of the subject. As Mackinder himself put it, "a platform has been given to a geographer". This was arguably at the time the most prestigious academic position for a British geographer. In 1892, he was the first principal of University Extension College, Reading, a role he retained until he was succeeded, in 1903, by William Macbride Childs. The college became the University of Reading in 1926, a progression that owed no small debt to his early stewardship of the institution. In 1893, he was one of the founders of the Geographical Association, which promotes the teaching of geography in schools. He later became chairman of the GA from 1913 to 1946 and served as its President from 1916 to 1917. In 1895, he was one of the founders of the London School of Economics. At Oxford, Mackinder was the driving force behind the creation of a School of Geography in 1899. In the same year, he led an expedition of the first Europeans to climb Mount Kenya. It was during this expedition that eight of his African porters were killed; it is disputed as to who killed them, as both Mackinder and another man, Edward Saunders were recorded issuing death threats. In 1902, he published Britain and the British Seas, which included the first comprehensive geomorphology of the British Isles and which became a classic in regional geography. He was a member of the Coefficients dining club, set up in 1902 by the Fabian campaigners Sidney and Beatrice Webb, which brought together social reformers and advocates of national efficiency. In 1904, Mackinder gave a paper on "The Geographical Pivot of History" at the Royal Geographical Society, in which he formulated the Heartland Theory. This is often considered as a, if not the, founding moment of geopolitics as a field of study, although Mackinder did not use the term. Whilst the Heartland Theory initially received little attention outside geography, this theory would later exercise some influence on the foreign policies of world powers. Possibly disappointed at not getting a full chair, Mackinder left Oxford and became director of the London School of Economics in the same year. After 1908, he concentrated on advocating the cause of imperial unity and lectured only part time. He stood unsuccessfully as a Liberal Unionist in a by election for Hawick Burghs in 1909. He was elected to Parliament in January 1910 as Liberal Unionist member for the Glasgow Camlachie constituency and was defeated in 1922 as a Unionist. He was knighted in the 1920 New Year Honours for his services as an MP. His next major work, Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction, appeared in 1919. It followed the 1904 book titled The Geographic Pivot of the History, This message was composed to convince the world statesmen at the Paris Peace conference of the crucial importance of Eastern Europe as the strategic route to the Heartland was interpreted as requiring a strip of buffer states to separate Germany and Russia. These were created by the peace negotiators but proved to be ineffective bulwarks in 1939 (although this may be seen as a failure of other, later statesmen during the interbellum). The principal concern of his work was to warn of the possibility of another major war (a warning also given by economist John Maynard Keynes). Mackinder was anti Bolshevik, and as British High Commissioner in Southern Russia in late 1919 and early 1920, during the Russian Civil War, he stressed the need for Britain to continue her support to the White Russian forces, which he attempted to unite. Mackinder's last major work was the 1943 article, "The Round World and the Winning of the Peace", in which he envisioned a post war world. He reiterated and expanded his Heartland view of the world, suggesting that the Atlantic Ocean would be jumped, with North America's influence pulled into the region by its use of Britain as a "moated aerodrome". Elsewhere in the world, beyond the "girdle of deserts and wilderness", and the "Great Ocean" region of the Indo Pacific Rim, was the "Monsoon lands" area of India and China that would grow in power. Mackinder was contemporary of the Swedish political scientist Rudolf Kjellén, born three years later, who like Mackinder was a conservative member of the national parliament from 1910 until 1922 (year of his death). The two fathers of geopolitics both believed that the development of international transportation on land was growing to such a high rate "that the advantage of the sea powers was more of historical importance. Hence, they argued that the pivot of the global political power was the land control of Eurasia while a naval powersuch as the Great Britainwas playing a secondary role. They disagreed about Mackinder's emphasis on serving the British Empire.

Маңыздылығы

Маккиндердің еңбегі Ұлыбританияда географияның жеке ғылым ретінде қалыптасуына негіз салды. Географияны оқыту ісіндегі оның рөлі, басқа британдық географтардың рөлінен де артық болуы мүмкін. Оксфорд университеті 1932 жылға дейін географиядан профессорлық қызмет тағайындамаса да, Ливерпуль университеті мен Уэльс университетінің Аберистуит бөлімшесі 1917 жылы география кафедраларын ашты. Маккиндердің өзі 1923 жылы Лондон университетінің (Лондон экономика мектебінің) география профессоры болды. Маккиндер ағылшын тіліне екі жаңа термин енгізгені айтылады: "адам күші" және "жүрек аймақ". 1944 жылы ол Америка географиялық қоғамының Чарльз П. Дейли медалін алды, ал 1945 жылы География ғылымын дамытуға қосқан үлесі үшін Корольдік географиялық қоғамның Құрметті медалімен марапатталды. Хардленд теориясы және жалпы классикалық геосаясат, геостратегия АҚШ стратегиялық саясатын қалыптастыруда зор ықпал етті. Бұл салдарлары кейін де жалғасты. Теория Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасына қатысты қолданыс тауып келеді. Маккиндердің Хардленд теориясының дәлелдерін геосаясатшы Димитрий Китсикистің еңбектерінен, әсіресе оның «Орталық аймақ» атты геосаяси моделінен табуға болады. «Шри-Ланка тоғысуында» атты кітабында Асанга Абеягонассекера Маккиндердің 1904 жылғы картасын қарастырып, Шри-Ланканың геостратегиялық маңыздылығын атап көрсетеді. Кітапты қарап шыққан Сваран Сингх былай деп жазады: «Асанга Маккиндердің «сыртқы айшығы» туралы айтады, бұл оған тағы екі ел – Ұлыбритания мен Жапония да осылай тағайындалғандай көрінеді. Алайда, әлем Маханиан аксиомаларына сәйкес континенттерден мұхиттарға қарай жылжуымен, тек Шри-Ланка ғана қалды, ол Үнді-Тынық мұхиты геосаяси парадигмасының екі шетін байланыстыратын теңіз жолдарының жаһандық шығыс-батыс супермагистралінің ортасында орналасқан». Оның идеялары Суық соғыстан кейінгі бұрынғы Кеңес Одағының Орталық Азияда, әсіресе Өзбекстан, Қырғызстан және Қазақстан республикаларында қайта жандануға ие болды.

Mackinder's work paved the way for the establishment of geography as a distinct discipline in the United Kingdom. His role in fostering the teaching of geography is probably greater than that of any other single British geographer. Whilst Oxford did not appoint a statutory Professor of Geography until 1932, both the University of Liverpool and University of Wales, Aberystwyth established professorial chairs in Geography in 1917. Mackinder himself became Professor of Geography at the University of London (London School of Economics) in 1923. Mackinder is often credited with introducing two new terms into the English language: "manpower" and "heartland". In 1944, he received the Charles P. Daley medal from the American Geographical Society, and in 1945 was awarded the Royal Geographical Society's Patron's Medal for his service in the advancement of the science of Geography. The Heartland Theory and more generally classical geopolitics and geostrategy were extremely influential in the making of US strategic policy during the period of the Cold War. Arguably it continued afterwards. The theory has seen a revival in application to China's Belt and Road Initiative. Evidence of Mackinder's Heartland Theory can be found in the works of geopolitician Dimitri Kitsikis, particularly in his geopolitical model "Intermediate Region". In the book Sri Lanka at Crossroads, Asanga Abeyagoonasekera revisits Mackinder's 1904 Map while highlighting the geostrategic importance of Sri Lanka. Reviewing the work, Swaran Singh writes, "Asanga talks of Mackinder's 'outer crescent' that makes him see two other nations, Britain and Japan, being similarly ordained. However, as world drifts from continents to Oceans following Mahanian axioms, it leaves only Sri Lanka that sits in the midst of global east west super expressway of sea lanes of communications connecting the two ends of the Indo Pacific geopolitical paradigm.". His ideas experienced a revival of interest in post Cold War former Soviet Central Asia, in particular the republics of Uzbekistan, Kyrgyzstan and Kazakhstan.

Шығармалары

Маккиндер, Х. Дж. "Географияның көлемі және әдістері", Корольдік географиялық қоғамның еңбектері және География жөніндегі айлық жазбалар, Жаңа айлық серия, 9-том, 3-сан (1887 жылғы наурыз), 141–174-беттер. Маккиндер, Х. Дж. Сэдлер, М. Е. Университеттерді кеңейту: болашағы бар ма?, Лондон, Фроуд, 1890. Маккиндер, Х. Дж. "Саяси географияның физикалық негізі", Шотландия географиялық журналы, 6-том, 2-сан, 1890, 78–84-беттер. Маккиндер, Х. Дж. "Британдық Шығыс Африкадағы Кения тауының шыңына жасалған саяхат", Географиялық журнал, 15-том, 5-сан (1900 жылғы мамыр), 453–476-беттер. Маккиндер, Х. Дж. Ұлыбритания және британдық теңіздер. Нью-Йорк: Д. Эпплтон және компания, 1902. Маккиндер, Х. Дж. "Поссилге жасалған экспедиция, өркениетті әлемнің шекарасындағы бекініс", "Таймс". 1903 жылғы 12 қазан. Маккиндер, Х. Дж. "Тарихтың географиялық өзегі". Географиялық журнал, 1904, 23, 421–37-беттер. Онлайн қолжетімді: Маккиндер, Х. Дж. "Тарихтың географиялық өзегі", Демократиялық идеалдар мен шындық, Вашингтон, округ Колумбия: Ұлттық қорғаныс университетінің баспасы, 1996, 175–194-беттер. Маккиндер, Х. Дж. "Ұлттық және империялық күштің өлшемі ретінде адам күші", Ұлттық және ағылшын шолуы, XLV, 1905. Маккиндер, Х. Дж. "География және тарих", "Таймс". 1905 жылғы 9 ақпан. Маккиндер, Х. Дж., жоғарыда аталған 1902 жылғы Ұлыбритания және британдық теңіздерді қамтитын "Әлемнің аймақтары" сериясының редакторы, оған Д. Г. Хогарттың "Жақын Шығыс" кіретін еді. Лондон, Генри Фроуд, 1902 және 1905. Маккиндер, Х. Дж. Біздің аралдарымыз: география бойынша бастауыш зерттеу, Лондон: Г. Филипс, 1907. Маккиндер, Х. Дж. Рейн: оның аңғары және тарихы. Нью-Йорк: Додд, Мид, 1908. Маккиндер, Х. Дж. Үндістан туралы сегіз лекция. Лондон: Уотерлоу, 1910. Маккиндер, Х. Дж. Қазіргі британдық мемлекет: азаматтық білімді зерттеуге кіріспе. Лондон: Г. Филипс, 1914. Маккиндер, Х. Дж. Демократиялық идеалдар мен шындық: қайта құру саясатын зерттеу. Нью-Йорк: Холт, 1919. Онлайн қолжетімді: Демократиялық идеалдар мен шындық; қайта құру саясатын зерттеу, Демократиялық идеалдар мен шындық, Вашингтон, округ Колумбия: Ұлттық қорғаныс университетінің баспасы, 1996. Маккиндер, Х. Дж. 1943. "Дөңгелек әлем және бейбітшілікті жеңу", Сыртқы істер, 21 (1943) 595–605-беттер. Онлайн қолжетімді: Маккиндер, Х. Дж. "Дөңгелек әлем және бейбітшілікті жеңу", Демократиялық идеалдар мен шындық, Вашингтон, округ Колумбия: Ұлттық қорғаныс университетінің баспасы, 1996, 195–205-беттер.

Mackinder, H. J. "On the Scope and Methods of Geography", Proceedings of the Royal Geographical Society and Monthly Record of Geography, New Monthly Series, Vol. 9, No. 3 (Mar. 1887), pp. 141–174. Mackinder, H. J. Sadler, M. E. University extension: has it a future?, London, Frowde, 1890. Mackinder, H. J. "The Physical Basis of Political Geography", Scottish Geographical Magazine Vol 6, No 2, 1890, pp. 78–84. Mackinder, H. J. "A Journey to the Summit of Mount Kenya, British East Africa", The Geographical Journal, Vol. 15, No. 5 (May 1900), pp. 453–476. Mackinder, H. J. Britain and the British Seas. New York: D. Appleton and company, 1902. Mackinder, H. J. "An Expedition to Possil, an Outpost on the Frontiers of the Civilised World", The Times. 12 October 1903. Mackinder, H. J. "The geographical pivot of history". The Geographical Journal, 1904, 23, pp. 421–37. Available online as Mackinder, H. J. "The Geographical Pivot of History", in Democratic Ideals and Reality, Washington, DC: National Defence University Press, 1996, pp. 175–194. Mackinder, H. J. "Man Power as a Measure of National and Imperial Strength", National and English Review, XLV, 1905. Mackinder, H. J. "Geography and History", The Times. 9 February 1905. Mackinder, H. J. as editor of The Regions of the World series which includes the 1902 Britain and the British Seas mentioned above—which included The Nearer East by D. G. Hogarth London, Henry Frowde, 1902 and 1905
Mackinder, H. J. Our Own Islands: An Elementary Study in Geography, London: G. Philips, 1907
Mackinder, H. J. The Rhine: Its Valley & History. New York: Dodd, Mead. 1908. Mackinder, H. J. Eight Lectures on India. London : Waterlow, 1910. Mackinder, H. J. The Modern British State: An Introduction to the Study of Civics. London: G. Philip, 1914. Mackinder, H. J. Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction. New York: Holt, 1919. Available online as Democratic ideals and reality; a study in the politics of reconstruction Democratic Ideals and Reality, Washington, DC: National Defence University Press, 1996. Mackinder, H. J. 1943. "The round world and the winning of the peace", Foreign Affairs, 21 (1943) 595–605. Available online as Mackinder, H. J. "The round world and the winning of the peace", in Democratic Ideals and Reality, Washington, DC: National Defence University Press, 1996, pp. 195–205.