Геосаясат: Саяси қарым-қатынастар мен географияның өзара әсері

Кіріспе

Жер географиясының саясатқа және халықаралық қатынастарға тигізетін әсерін зерттеу. Геосаясат – жер географиясының (адами және физикалық) саясатқа және халықаралық қатынастарға тигізетін әсерін зерттейтін ғылым. Геосаясат көбінесе елдер мен олардың арасындағы қарым-қатынастарға қатысты болғанымен, тағы екі түрге де назар аударуы мүмкін: халықаралық деңгейде толық мойындалмаған, де-факто тәуелсіз мемлекеттер және федерация, конфедерация немесе квази-федеративтік жүйе құрайтын мемлекеттер сияқты ұлттық емес геосаяси құрылымдар арасындағы қарым-қатынастар. Халықаралық қатынастар деңгейінде геосаясат – географиялық факторлар арқылы халықаралық саяси мінез-құлықты түсіну, түсіндіру және болжау үшін сыртқы саясатты зерттеу әдісі. Бұл факторларға аймақтық зерттеулер, климат, топография, демография, табиғи ресурстар және зертенеін аймақтың қолданбалы ғылымдары жатады. Геосаясат географиялық кеңістікке байланысты саяси билікке, әсіресе, дипломатиялық тарихпен байланысты аумақтық сулар мен құрлық территориясына назар аударады. Геосаясаттың тақырыптарына белгілі бір аймақ, кеңістік немесе географиялық элемент ішінде шоғырланған халықаралық саяси ойыншылардың мүдделері арасындағы қарым-қатынастар, олар геосаяси жүйені құрайды. Критикалық геосаясат классикалық геосаяси теорияларды олардың ірі державалар үшін атқаратын саяси/идеологиялық функцияларын көрсету арқылы деконструкциялайды. Кейбір зерттеулерде жаңаруға жарамды энергияның геосаясаты талқыланады. Кристофер Гогвильт және басқа зерттеушілердің пікірінше, бұл термин қазіргі уақытта кең ауқымды түсініктерді сипаттау үшін қолданылады, жалпы мағынада «халықаралық саяси қатынастардың синонимі» ретінде, бірақ нақтырақ «осындай қатынастардың жаһандық құрылымын білдіру үшін» қолданылады. Бұл қолданыс «саяси географияның псевдоғылымы үшін жиырмасыншы ғасырдың басындағы терминге» және тарихи және географиялық детерминизмнің басқа да псевдоғылыми теорияларына негізделген. Махан Еуразия контекстінде әлемнің маңызды аймағын, атап айтқанда, 30° және 40° солтүстік ені аралығында орналасқан және Кіші Азиядан Жапонияға дейін созылатын Азияның орталық аймағын бөліп көрсетті. Осы аймақта Түркия, Парсы, Ауғанстан, Қытай және Жапония сияқты тәуелсіз елдер сақталған. Махан бұл елдерді Ұлыбритания мен Ресейдің арасындағы «Сцилла мен Харибдис» сияқты қарастырды. Екі құбыжықтан – Ұлыбритания мен Ресейден – Махан Орталық Азияның тағдырына Ресейдің көбірек қауіп төндіретінін санады. Махан Ресейдің құрлықтағы аумақтық өлшеміне және оңтүстікке қарай кеңеюге қолайлы стратегиялық орналасуына таң қалды. Сондықтан ол англосаксондық «теңіз күшінің» Ресейге қарсы тұруын қажет деп есептеді.

Study of the effects of Earth's geography on politics and international relations

Geopolitics is the study of the effects of Earth's geography (human and physical) on politics and international relations. While geopolitics usually refers to countries and relations between them, it may also focus on two other kinds of states: de facto independent states with limited international recognition and relations between sub national geopolitical entities, such as the federated states that make up a federation, confederation, or a quasi federal system. At the level of international relations, geopolitics is a method of studying foreign policy to understand, explain, and predict international political behavior through geographical variables. These include area studies, climate, topography, demography, natural resources, and applied science of the region being evaluated. Geopolitics focuses on political power linked to geographic space, in particular, territorial waters and land territory in correlation with diplomatic history. Topics of geopolitics include relations between the interests of international political actors focused within an area, a space, or a geographical element, relations which create a geopolitical system. Critical geopolitics deconstructs classical geopolitical theories, by showing their political/ideological functions for great powers. There are some works that discuss the geopolitics of renewable energy. According to Christopher Gogwilt and other researchers, the term is currently being used to describe a broad spectrum of concepts, in a general sense used as "a synonym for international political relations", but more specifically "to imply the global structure of such relations"; this usage builds on an "early twentieth century term for a pseudoscience of political geography" and other pseudoscientific theories of historical and geographic determinism. Mahan distinguished a key region of the world in the Eurasian context, namely, the Central Zone of Asia lying between 30° and 40° north and stretching from Asia Minor to Japan. In this zone independent countries still survived – Turkey, Persia, Afghanistan, China, and Japan. Mahan regarded those countries, located between Britain and Russia, as if between "Scylla and Charybdis". Of the two monsters – Britain and Russia – it was the latter that Mahan considered more threatening to the fate of Central Asia. Mahan was impressed by Russia's transcontinental size and strategically favorable position for southward expansion. Therefore, he found it necessary for the Anglo Saxon "sea power" to resist Russia.

Гомер Лиа

Гомер Лиа "Саксон күні" (1912) кітабында бүкіл аңглосаксон тайпасы неміс (тевтон), орыс (славян) және жапон экспансионизмінен қауіп көргенін айтты: Ресей, Жапония және Германияның "қатаң" қарым-қатынасы "қазір табиғи күштердің ықпалымен саксон үстемдігінің сақталуына қарсы бағытталған одаққа айналды". Бұл "қорқынышты үштік". Лиа Жапонияның Қиыр Шығысқа, Ресейдің Үндістанға қарсы қимылдаса, немістердің Британ империясының орталығы – Англияға шабуыл жасайтынына сенді. Ол аңглосаксондықтардың әскери күшті қарсыластарынан сөзсіз апатқа ұшырайтынын ойлады.

Киссинджер, Бжезинский және Үлкен шахмат тақтасы

Екі танымал салқын соғыс кезеңіндегі ұлттық қауіпсіздік кеңесшілері Генри Киссинджер мен Збигнев Бжезинский, Кеңес Одағының тарауына және салқын соғыстың аяқталуына қарамастан, АҚШ-тың геосаяси назарын Еуразияға, әсіресе Ресейге аударуды жалғастыруды жақтады. Екеуі де салқын соғыс аяқталғаннан кейін геосаяси ықпалын сақтап қалды.

Ресейден кейін Германия екінші геосаяси қауіп болып қала берді және, Маккиндер тоқсан жыл бұрын болжағандай, оның Ресеймен серіктестігі де қауіпті жағдай тудырды. Киссинджердің пікірінше, салқын соғыс кезінде Атлантиканың екі жағы да «Америка Еуропаға белсенді түрде қатыспаса, кейіннен Атлантиканың екі жағына да тиімсіз жағдайларда араласуға мәжбүр болады» деп мойындады. Бұл бүгінде де өте маңызды. Германия тым күшті болғандықтан, қазіргі Еуропалық институттар Германия мен оның еуропалық серіктестері арасындағы тепе-теңдікті өздері ғана қамтамасыз ете алмайды. Тіпті Германияның көмегімен де Еуропа Ресейді жеке өзі басқара алмайды. Сондықтан Киссинджер Германия мен Ресейдің әрқайсысы өзін басты серіктес санайтын серіктестікке ұмтылуы ешбір елдің мүддесіне қызмет етпейді деп есептеді. Мұндай одақ билік ету ниетінен туындаған қорқынышқа әкелуі мүмкін. Америкасыз Ұлыбритания мен Франция Германия мен Ресейге қарсы тұра алмайды, ал «Еуропасыз Америка Еуразия жағалауындағы оқшау аралға айналуы мүмкін». Николас Спайкманның Еуразияға қатысты көзқарасы расталды: «Геосаяси тұрғыдан Америка – Еуразияның алып құрлықтарының жағалауындағы арал, оның ресурстары мен халқы АҚШ-тің мүмкіндіктерін асып түседі. Еуразияның екі маңызды аймағы – Еуропа мен Азия – біреудің басымдығы Америка үшін стратегиялық қауіптің анықтамасы болып табылады. Салқын соғыс болсын, болмасын. Мұндай одақ Американы экономикалық және, соңында, әскери тұрғыдан да басып кетуі мүмкін. Бұл қауіпке тіпті биліктің ниеті жақсы болған жағдайда да қарсы тұру қажет, себебі ниеттері өзгерсе, Америка тиімді қарсылық көрсету мүмкіндігінен айырылып, жағдайды өзгертуге қабілетсіз болады». Америка басшыларының басты мақсаты – Еуразиядағы күштер тепе-теңдігін сақтау. Идеологтан геосаясатшыға айналған Киссинджер салқын соғысты геосаяси тұрғыдан қарастырды, бұл оның салқын соғыс кезеңіндегі еңбектеріне тән емес еді. Бірақ ол енді салқын соғыстың басталуына назар аударды: «Коммунизмге қарсы моральдық күрес кеңестік экспансияны тоқтатудың геосаяси міндетімен бірікті». Ол Никсонның идеологиялық емес, геосаяси салқын соғысқа қатысқанын қосты. Киссинджердің «Дипломатиясынан» үш жыл өткен соң Збигнев Бжезинский «Ұлы шахмат тақтасы: Американың үстемдігі және оның геостратегиялық императивтері» кітабын жариялады, ал тағы үш жылдан кейін «Геостратегиялық үштік: Қытай, Еуропа және Ресеймен бірге өмір сүру» атты еңбегі жарық көрді. «Ұлы шахмат тақтасы» АҚШ-тың салқын соғыстағы жеңісін Еуразияны бақылау тұрғысынан сипаттады: алғаш рет «Еуразиялық емес» держава «Еуразиялық» державалар арасындағы қатынастардың маңызды төрешісіне айналды. Кітаптағы мақсаты былай деп көрсетілген: «Осы кітаптың мақсаты – жан-жақты және біріктірілген Еуразиялық геостратегияны қалыптастыру». Спайкман сияқты Бжезинский де «Жалпы алғанда, Еуразияның күші Американың күшінен әлдеқайда басым» екенін мойындады.

After Russia, the second geopolitical threat which remained was Germany and, as Mackinder had feared ninety years ago, its partnership with Russia. During the Cold War, Kissinger argues, both sides of the Atlantic recognized that, "unless America is organically involved in Europe, it would later be obliged to involve itself under circumstances which would be far less favorable to both sides of the Atlantic. That is even more true today. Germany has become so strong that existing European institutions cannot strike a balance between Germany and its European partners all by themselves. Nor can Europe, even with the assistance of Germany, manage [ ] Russia" all by itself. Thus Kissinger believed that no country's interests would ever be served if Germany and Russia were to ever form a partnership in which each country would consider itself the principal partner. They would raise fears of condominium. Without America, Britain and France cannot cope with Germany and Russia; and "without Europe, America could turn into an island off the shores of Eurasia." Nicholas J. Spykman's vision of Eurasia was strongly confirmed: "Geopolitically, America is an island off the shores of the large landmass of Eurasia, whose resources and population far exceed those of the United States. The domination by a single power of either of Eurasia's two principal spheres—Europe and Asia—remains a good definition of strategic danger for America. Cold War or no Cold War. For such a grouping would have the capacity to outstrip America economically and, in the end, militarily. That danger would have to be resisted even if the dominant power was apparently benevolent, for if its intentions ever changed, America would find itself with a grossly diminished capacity for effective resistance and a growing inability to shape events." The main interest of the American leaders is maintaining the balance of power in Eurasia. Having converted from an ideologist into a geopolitician, Kissinger retrospectively interpreted the Cold War in geopolitical terms—an approach which was not characteristic of his works during the Cold War. Now, however, he focused on the beginning of the Cold War: "The objective of moral opposition to Communism had merged with the geopolitical task of containing Soviet expansion." Nixon, he added, was a geopolitical rather than an ideological cold warrior. Three years after Kissinger's Diplomacy, Zbigniew Brzezinski followed suit, launching The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives and, after three more years, The Geostrategic Triad: Living with China, Europe, and Russia. The Grand Chessboard described the American triumph in the Cold War in terms of control over Eurasia: for the first time ever, a "non Eurasian" power had emerged as a key arbiter of "Eurasian" power relations. The book states its purpose: "The formulation of a comprehensive and integrated Eurasian geostrategy is therefore the purpose of this book." Like Spykman, Brzezinski acknowledges that: "Cumulatively, Eurasia's power vastly overshadows America's."

Маккиндер және Хардленд теориясы

Сэр Халфорд Маккиндердің «Хартленд теориясы» бастапқыда географиялық саладан тыс жерлерде көп назар алмады, бірақ кейбір ойшылдар кейіннен ол әлемдік державалардың сыртқы саясатына әсер еткенін айтады. Маккиндерге сын тұрғысынан қараған ғалымдар оны тарихи географияның еуроцентрлік талдауы арқылы Ұлыбритания үшін сыртқы саясат көзқарасын құруға тырысқан органикалық стратег ретінде қарастырады. «Хартленд» Украинаның астық резервтерін және көптеген басқа да табиғи ресурстарды қамтыды. Маккиндер геосаясатты былай деп қорытындылады:

Sir Halford Mackinder's Heartland Theory initially received little attention outside the world of geography, but some thinkers would claim that it subsequently influenced the foreign policies of world powers. Those scholars who look to MacKinder through critical lenses accept him as an organic strategist who tried to build a foreign policy vision for Britain with his Eurocentric analysis of historical geography. The Heartland contained the grain reserves of Ukraine, and many other natural resources. Mackinder's notion of geopolitics was summed up when he said:

Who rules Central and Eastern Europe commands the Heartland. Who rules the Heartland commands the World Island. Who rules the World Island commands the World. Nicholas J. Spykman was both a follower and critic of geostrategists Alfred Mahan, and Halford Mackinder. His work was based on assumptions similar to Mackinder's,

Under Spykman's theory, a Rimland separates the Heartland from ports that are usable throughout the year (that is, not frozen up during winter). Spykman suggested this required that attempts by Heartland nations (particularly Russia) to conquer ports in the Rimland must be prevented. Spykman modified Mackinder's formula on the relationship between the Heartland and the Rimland (or the inner crescent), claiming that "Who controls the rimland rules Eurasia. Who rules Eurasia controls the destinies of the world." This theory can be traced in the origins of containment, a U. S. policy on preventing the spread of Soviet influence after World War II (see also Truman Doctrine). Another famous follower of Mackinder was Karl Haushofer who called Mackinder's Geographical Pivot of History a "genius' scientific tractate." He commented on it: "Never have I seen anything greater than those few pages of geopolitical masterwork." Mackinder located his Pivot, in the words of Haushofer, on "one of the first solid, geopolitically and geographically irreproachable maps, presented to one of the earliest scientific forums of the planet – the Royal Geographic Society in London"

In 2004, at the centenary of The Geographical Pivot of History, famous Historian Paul Kennedy wrote: "Right now with hundreds of thousands of US troops in the Eurasian rimlands and with administration constantly explaining why it has to stay the course, it looks as if Washington is taking seriously Mackinder's injunction to ensure control of the geographical pivot of history."

Орталық және Шығыс Еуропаны билеуші «Хартлендті» билейді. «Хартлендті» билеуші «Әлем аралын» билейді. «Әлем аралын» билеуші әлемді билейді. Николас Спайкман Альфред Махан мен Хэлфорд Маккиндердің ізбасары және сыншысы болды. Оның жұмысы Маккиндердің ұстанымдарына ұқсас болжамдарға негізделген. Спайкманның теориясына сәйкес, «Римланд» «Хартлендті» жыл бойы қолдануға болатын порстардан (яғни, қыста мұздамайтын) бөліп тұрады. Спайкман «Хартленд» елдерінің (әсіресе Ресейдің) «Римландтағы» порттарды басып алу әрекеттеріне жол бермеу қажет деп ұсынды. Спайкман «Хартленд» және «Римланд» (немесе ішкі тілқанат) арасындағы қарым-қатынас туралы Маккиндердің формуласын өзгертіп, «Кім «Римландты» бақылайтын болса, ол Еуразияны бақылайды. Еуразияны кім бақылайтын болса, ол әлемнің тағдырын анықтайды» деді. Бұл теорияның бастауларын II дүниежүзілік соғыстан кейін кеңестік ықпалдың таралуын болдырмауға бағытталған АҚШ саясатында (Трумен доктринасына да қараңыз) көруге болады. Маккиндердің тағы бір белгілі ізбасары Карл Хаушофер болды, ол Маккиндердің «Тарихтың географиялық тоғысы» еңбегін «ғанибеттің ғылыми трактаты» деп атады. Ол осы еңбек туралы: «Мен геосаяси шеберліктің осы бірнеше беттерінен артық нәрсе көрген емеспін» деп түсіндірді. Маккиндер өзінің «Тоғысын», Хаушофердің сөзімен айтқанда, «планетаның ең алғашқы ғылыми форумдарының бірінде – Лондонның Корольдік географиялық қоғамында ұсынылған, геосаяси және географиялық тұрғыдан кінәсіз бірінші карталардың бірінде» орналастырды.

2004 жылы «Тарихтың географиялық тоғысының» 100 жылдығында танымал тарихшы Пол Кеннеди былай деп жазды: «Қазіргі уақытта Еуразияның шетінде жүздеген мың АҚШ әскерінің болуы және әкімшіліктің неліктен бағытын сақтау керектігін үнемі түсіндіруі Вашингтонда Маккиндердің географиялық тарихтың географиялық тоғысын бақылау туралы талабын қабылдап жатқандай көрінеді».

Фридрих Ратцель

Фридрих Ратцель (1844–1904), Дарвин және зоолог Эрнст Генрих Геккель сияқты ойшылдардың ықпалымен, шекаралардың тұрақты тұжырымдамасынсыз географияның биологиялық тұжырымын кеңейту арқылы "Геополитикаға" үлес қосты. Мемлекеттерді органикалық және дамитын, ал шекараларды олардың қозғалысындағы уақытша тоқтау ретінде қарастырған ол, мемлекеттің шекарасының кеңеюі – ұлттың күйзелісінің көрсеткіші деп санады, яғни, даму жолынан тайған елдер құлдырайды. Ратцель көптеген еңбектер жариялады, соның ішінде биогеографияға қатысты "Lebensraum" (1901) атты мақаласы бар. Ратцель геосаясаттың неміс үлгісі – геополитиканың негізін салды. Американдық геостратег Альфред Тайер Маханның ықпалымен, Ратцель Германияның теңіз күшінің өзін-өзі қамтамасыз етуін қолдады, себебі саудадан түскен табыс, құрлықтағы күштен өзгеше, сауда флотын қаржыландырады. Ратцельдің геосаяси теориясы тым жалпылама деп сынға ұшырады, ал оның адамзат тарихы мен географиясын түсіндіруі тым әдіссіз және механикалық болды. Бұған қоса, ол билік құрудағы әлеуметтік ұйымның маңыздылығын жеткілікті бағаламады.

Неміс геосаяси ұйымының нацизммен байланысы

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Рудольф Кьеллен мен Ратцельдің ойларын Карл Хаушхофер (1869–1946), Эрих Обст, Герман Лаутенсак және Отто Маулл сияқты бірқатар неміс авторлары қабылдап, дамытты. 1923 жылы Карл Хаушхофер кейіннен нацистік Германияның үгіт-насихатында қолданылған «Zeitschrift für Geopolitik» (Геосаясат журналы) журналын құрды. Хаушхофердің геосаясатының негізгі ұғымдары – Lebensraum, автоархия, пан-аймақтар және органикалық шекаралар. Хаушхофердің пікірінше, мемлекеттердің өзін-өзі қамтамасыз етуді қамтамасыз ететін табиғи шекараларды іздеуге құқығы бар. Хаушхофердің нацистік партиядағы ықпалы күмәнді, себебі ол өз жұмысына нацистердің нәсілдік идеологиясын енгізе алмады. Дегенмен, неміс геосаясаты Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік экспансиялық саясатта қолданылуымен дискіредитацияланды және соғысқа дейінгі кезеңмен салыстырғанда ешқашан бұрынғы беделін қайтаруға қол жеткізбеді. Нәтижесінде, әсіресе АҚШ-тың академиялық орталарында классикалық геосаясат пен нацистік немесе империалистік идеология арасындағы теріс байланыс, негізінен әлсіз негіздемелерге құрылған. Бұл туралы, әсіресе, қазіргі заманғы академиялық географияның сыншылары және «нео» классикалық геосаясаттың жақтаушылары айтты. Олардың қатарында Хаверлук және тағы басқалар бар, олар геосаясатты академиялық ортада қаралаудың қажеті жоқ деп санайды, өйткені геосаясат позитивистік зерттеу саласы ретінде қақтығыстарды шешу және алдын алу сияқты өзекті, көбінесе саяси мәселелерді зерттеу және шешуде әлеуетті мүмкіндіктерге ие, сондай-ақ климаттық өзгерістердің салдарымен күресуге көмектеседі.

Пәни көзқарастардағы пәндік айырмашылықтар

"Геосаясат" терминімен және оның Екінші дүниежүзілік соғыс пен соғысқа дейінгі неміс ғалымдары мен студенттерінің геосаясатты зерттеуімен байланысты туындаған практикалық қолданылуына байланысты теріс көзқарастар көбінесе академиялық география саласына, әсіресе саяси география сияқты адам географиясының тармақтарына тән. Дегенмен, бұл теріс көзқарас тарих немесе саясаттану сияқты геосаяси ұғымдарды пайдаланатын ғылымдарда соншалықты күшті емес. Классикалық геосаясат әскери тарихты талдаудың маңызды құралы болып табылады, сондай-ақ халықаралық қатынастар және қауіпсіздік зерттеулері сияқты саяси ғылымның тармақтарында да қолданылады. Бұл ғылыми көзқарастардың айырмашылығын Берт Чепмен "Геосаясат: мәселелерге нұсқаулық" еңбегінде қарастырады, онда Чепмен академиялық және кәсіби халықаралық қатынастар журналдарының саяси география саласындағы заманауи академиялық журналдарға қарағанда геосаясатты, әсіресе классикалық геосаясатты зерттеуге және талдауға көбірек мүмкіндік беретінін атап көрсетеді. Географиядан тыс ғылымдарда геосаясат империализмнің құралы ретінде немесе нацизммен байланысты деп теріс бағаланбайды (Каролин Галлахер немесе Клаус Доддс сияқты кейбір академиялық географтар арасында болатындай), керісінше, ол қарулы қақтығыстарға немесе әскери операцияларға тікелей байланысты емес, маңызды халықаралық геосаяси жағдайларды және оқиғаларды бағалаудың дұрыс және логикалық тәсілі ретінде қарастырылады.

Монтескье және климат теориясы

Француз геосаяси доктриналары неміс геосаясатына қарсы тұрады және бекітілген география идеясын жоққа шығарады. Француз географиясы адамның әрекеттерінің нәтижесінде пайда болатын полиморфты территориялардың эволюциясына бағытталған. Ол сонымен қатар, нақты оқиғаларды ескермей, ұзақ мерзімді кезеңдерді қарастырады. Бұл әдіс профессор Лакост тарапынан үш принцип бойынша теорияландырылған: Бейнелеу; Диахрония; және Диатопия. "Заңдар рухы" еңбегінде Монтескье адам мен қоғамның климаттың ықпалында екенін айтқан. Ол ыстық климаттың қаһарлы мінезді, ал суық климаттың жабық адамдарды қалыптастыратынына сенген, ал Францияның қоңыржай климаты саяси жүйелер үшін идеалды. Француз геосаясатының негізін қалаушылардың бірі – Элизе Реклю, қазіргі географияда анықтамалық кітап саналатын ("Nouvelle Géographie universelle") еңбектің авторы. Ратцель сияқты, ол географияны жаһандық тұрғысынан қарастырады. Алайда, Ратцельдің көзқарасына толық қарсы, Реклю географияны өзгермейтін деп санамайды; ол адам қоғамының дамуымен бірге дамиды деп есептейді. Оның маргиналды саяси көзқарастары академиялық қауым тарапынан қабылдамауына себеп болды.

Ансель, Браудель және детерминизмді қабылдамау

Француз географы және геосаясатшысы Жак Ансель (1879–1936) Францияда геосаясаттың алғашқы теоретигі саналады және Париждегі Халықаралық бейбітшілік қорының Еуропа орталығында маңызды лекциялар сериясын оқыды, сондай-ақ 1936 жылы «Геополитика» еңбегін жариялады. Реклус сияқты, Ансель де геосаясатқа қатысты неміс детерминистік көзқарастарын (Хаушофердің ілімдері де оның ішінде) қабылдамайды. Браудельдің кең көзқарасы басқа әлеуметтік ғылымдардан алынған түсініктерді пайдаланды, «ұзақ мерзім» тұжырымын қолданды және нақты оқиғалардың маңыздылығын төмендетті. Бұл әдіс француз географы Пол Видаль де ла Блашеден (неміс ой-санасының, әсіресе Германияда кездескен Фридрих Ратцельдің ықпалынан) шабыттанды. Браудельдің әдісі – жеке тұлғалар мен олардың қоршаған ортасы арасындағы өзара байланысты талдау. Видальдің геосаясаты әртүрлі картографиялық формаларға және мүмкіндіктерге негізделген (географияға қоғамдық көзқарас негізінде – яғни, кеңістіктің көп қырлы бет-әлпеттерінің адамзат, мәдениет және идеялар сияқты көптеген факторларға тәуелділігінің принципі) детерминизмге қарсы.

Лакост пен француз геосаясатының қайта өркендеуі

Неміс геополитигінің француз геополитигіне тигізген әсері салдарынан, соңғысы ұзақ уақыт бойы академиялық еңбектерден шеттетілді. 1970-ші жылдардың ортасында Ансель, Браудель және Видаль де ла Блэштің тікелей ықпалымен француз географы Ив Лакост 1976 жылы «География ең алдымен соғыс үшін керек» (La géographie, ça sert d'abord à faire la guerre) деген кітап жазды. Бұл кітап Францияда кеңінен танымал, ол геосаясаттың жаңа мектебінің тууының символы болып табылады (егер Ансель 1930-1940 жылдары өте оқшауланған француз геосаясаты мектебінің алғашқы өкілі болса). Алғашқыда коммунистік партиямен байланысты болған, кейін либералдық емес бағытқа қарай дамыды. 1980-ші жылдардың соңында ол «Геродот» журналын жариялайтын Француз геосаяси институтын (Institut Français de Géopolitique) құрды. Неміс және ағылшын-американдық дәстүрлерде (және жаңа географтарда) қолданылатын жалпыламалар мен кең абстракцияларды қабылдамаса да, бұл мектеп геосаяси мәселелердің кеңістіктік өлшемдеріне әртүрлі талдау деңгейлерінде назар аударады. Бұл тәсіл көп деңгейлі (немесе көп масштабты) талдау мен карталардың маңыздылығын атап көрсетеді, бұл сын геосаясатынан өзгеше, ол мұндай құралдардан қашып қалады. Лакост кез келген жанжалды (жергілікті немесе жаһандық) үш негізгі қағидаға сүйенетін тұрғысынан қарастыруға болатынын ұсынды:
Өкілдік: Әрбір топ немесе жеке адам білім берудің нәтижесі болып табылады және әлемнің немесе басқа топтардың немесе жеке тұлғалардың ерекше бейнелерімен сипатталады. Осылайша, қоғамның негізгі сенімдері олардың этникалық тегіне немесе нақты орналасқан жеріне байланысты болады. Өкілдікті зерттеу заманауи сын геосаясатымен ортақ нәрсе. Екеуі де Анри Лефеврдің «Кеңістіктің өндірісі» (La production de l'espace, алғаш рет 1974 жылы жарық көрді) еңбегімен байланысты.
Диахрония: Танымал француз тарихшысы Фернан Браудель ұсынғандай, «ұзақ кезеңдерді» және қысқа кезеңдерді салыстыра отырып, тарихи талдау жүргізу. Диатопия: Көп масштабты картографиялық зерттеу жүргізу. Осы бағытпен байланысты және «Геродот» журналының бұрынғы редакторы француз географы Мишель Фучер халықаралық шекаралардың ұзақ мерзімді талдауын жасады. Ол бірнеше жаңа сөздерді енгізді, олардың ішінде: Горогенез: Шекаралардың пайда болуын зерттеу тұжырымдамасын сипаттайтын жаңа сөз, Диада: екі көршілес мемлекеттің ортақ шекарасы (мысалы, АҚШ территориясы екі құрлықтық диадаға ие: біреуі Канадамен, біреуі Мексикамен). Бұл зерттеушінің 1991 жылы жарық көрген «Фронттар мен шекаралар» (Fronts et frontières) кітабы ағылшын тіліне аударылмаған, теңдесі жоқ еңбек. Мишель Фушер Африка Одағының шекара мәселелері жөніндегі сарапшысы. Осы мектеппен байланысы бар Стефан Розиерді 2007 жылы құрылған және «Геродотпен» бірге саяси география мен геосаясаттағы ең танымал француз журналы атанған «L'Espace politique» онлайн журналының бас редакторы ретінде атауға болады. Француз философы Мишель Фуконың биосаяси зерттеулер үшін енгізген құрылғысы геосаяси ойлау саласында да қабылданды және қазір маңызды рөл атқарады.

Due to the influence of German Geopolitik on French geopolitics, the latter were for a long time banished from academic works. In the mid 1970s, Yves Lacoste—a French geographer who was directly inspired by Ancel, Braudel and Vidal de la Blache—wrote La géographie, ça sert d'abord à faire la guerre (Geography first use is war) in 1976. This book—which is very famous in France—symbolizes the birth of this new school of geopolitics (if not so far the first French school of geopolitics as Ancel was very isolated in the 1930s–40s). Initially linked with communist party evolved to a less liberal approach. At the end of the 1980s he founded the Institut Français de Géopolitique (French Institute for Geopolitics) that publishes the Hérodote revue. While rejecting the generalizations and broad abstractions employed by the German and Anglo American traditions (and the new geographers), this school does focus on spatial dimension of geopolitics affairs on different levels of analysis. This approach emphasizes the importance of multi level (or multi scales) analysis and maps at the opposite of critical geopolitics which avoid such tools. Lacoste proposed that every conflict (both local or global) can be considered from a perspective grounded in three assumptions:
Representation: Each group or individuals is the product of an education and is characterized by specific representations of the world or others groups or individuals. Thus, basic societal beliefs are grounded in their ethnicity or specific location. The study of representation is a common point with the more contemporary critical geopolitics. Both are connected with the work of Henri Lefebvre (La production de l'espace, first published in 1974)
Diachronie. Conducting an historical analysis confronting "long periods" and short periods as the prominent French historian Fernand Braudel suggested. Diatopie: Conducting a cartographic survey through a multi scale mapping. Connected with this stream, and former member of Hérodote editorial board, the French geographer Michel Foucher developed a long term analysis of international borders. He coined various neologism among them: Horogenesis: Neologism that describes the concept of studying the birth of borders, Dyade: border shared by two neighbouring states (for instance US territory has two terrestrial dyades : one with Canada and one with Mexico). The main book of this searcher "Fronts et frontières" (Fronts and borders) first published in 1991, without equivalent remains untranslated in English. Michel Foucher is an expert of the African Union for borders affairs. More or less connected with this school, Stéphane Rosière can be quoted as the editor in Chief of the online journal L'Espace politique, this journal created in 2007 became the most prominent French journal of political geography and Geopolitics with Hérodote. French philosopher Michel Foucault's dispositif introduced for the purpose of biopolitical research was also adopted in the field of geopolitical thought where it now plays a role.

Ресей

Ресейдің геосаяси ұстанымы дәстүрлі түрде Еуразиялық көзқараспен қалыптасқан, ал Ресейдің географиялық орны патшалық және кеңестік геостратегиялық ұстанымдар мен Ресейдің халықаралық жүйедегі орны арасындағы үзіліссіздікті қамтамасыз етеді. 1990 жылдары Ресей Ғылым академиясының Философия институтының аға ғылыми қызметкері Вадим Цимбурский (1957–2009) «Арал Ресейі» терминін енгізіп, «Ұлы шекаралас аймақ» тұжырымдамасын жасады. XXI ғасырдың басындағы ресейлік геосаясат маманы, отставкадағы генерал-полковник Леонид Ивашов халықаралық және ішкі жағдайларды талдап, геосаяси доктринаны әзірлейтін Геосаяси проблемалар академиясын (lang ru) басқарды. Одан бұрын ол Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Халықаралық әскери ынтымақтастық бас басқармасын басқарған. Ресейдің стратегиялық зерттеулер институтының жетекші ғылыми қызметкері Владимир Карякин «үшінші толқынның геосаясаты» терминін ұсынды. Ресейдің Бас штабы академиясымен жақын байланыс орнатқан ресейлік саяси талдаушы Александр Дугин 1997 жылы «Геосаясат негіздері: Ресейдің геосаяси болашағы» атты еңбегін жазды, ол ресейлік әскери, құқық қорғау және сыртқы саясат элиталарына зор әсер етті және Ресей әскери Бас штабы академиясында оқулық ретінде пайдаланылды.

Қытай

Ли Лингкунның айтуынша, Қытай Халық Республикасының геосаясатының маңызды ерекшелігі – Оңтүстік Қытай теңізіндегі талаптарды ілгерілету үшін теңіз құқығы нормаларын өзгертуге жасалған әрекеттер. Тағы бір геосаяси мәселе – Қытайдың Тайваньға қатысты талаптары, бұл екі тәуелсіз мемлекет арасындағы геосаяси бәсекелестікке әкеліп соқтырады. Әртүрлі сарапшылар Қытайдың «Бір белдеу – бір жол» бастамасын әлемдік істерде үлкен рөл атқару және Коммунистік партияның либерализмге қатысты үстемдік деп санайтынын әлсірету мақсатымен жасалған геостратегиялық жоба ретінде қарастырады. Сондай-ақ, Қытай Азия инфрақұрылымдық инвестициялық банкі мен Жаңа даму банкін құру арқылы даму қаржыландыру саласында Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорымен бәсекелесуге тырысқандығы айтылады. Бобо Лоның сөзіне сәйкес, Шанхай ынтымақтастық ұйымы геосаясаттан асып түсетін «жаңа типтегі саяси ұйым» ретінде таныстырылған. Саяси ғалым Пак Нунг Вонг АҚШ пен Қытай арасындағы геосаясаттың маңызды түрлеріне киберқорғаныс бәсекелестігі, технология стандарттары мен әлеуметтік желілерге қатысты саясат, сондай-ақ тыңшылықтың дәстүрлі және дәстүрлі емес формалары жатады деседі. «Жаңа Ұлы Ойынның» бір көзқарасы – геосаяси бәсекелестікке қарағанда геоэкономикалық бәсекелестікке көшу. Мұнай мен газға деген қызығушылық Қытайдың шығыс жағалауына энергия жеткізетін құбырларды қамтиды. Сянмин Чен Қытайдың рөлі «Жаңа Ұлы Ойында» Ресейге қарағанда Ұлыбританияның рөліне көбірек ұқсайды деп есептейді, ал Ресей бұл ойында бұрынғы Ресей империясының рөлін ойнайды. Ченнің айтуынша: «Кез келген даму перспективасына қарамастан, Қытай «Бір белдеу – бір жол» арқылы Орталық Азияда «Жаңа Ұлы Ойын» ойнап жатыр, бұл шамамен 150 жыл бұрынғы Еуразия далаларында Ұлыбритания мен Ресейдің күресінен едәуір өзгеше». 2018 жылы Карнеги қорының қызметкерлері Пол Стронски мен Николь Нг Қытайдың Орталық Азиядағы Ресейдің мүдделеріне қарсы ешқандай қиындық тудырмағанын жазды.