Аймақтық ғылым: әлеуметтік-экономикалық талдау және кеңістіктік даму
Regional science
Аймақтық ғылым – қала, ауыл және аймақтық мәселелерді талдайтын әлеуметтік ғылым саласы. Географиялық ақпарат жүйелері, экономика, саяхат талдаулары кіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік ғылымдар саласы
Field of the social sciences
Аймақтық ғылым – әлеуметтік ғылымдардың қалалық, ауылдық немесе аймақтық мәселелерге қатысты талдау тәсілдерін зерттейтін саласы. Аймақтық ғылымның тақырыптарына мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді: орналасу теориясы немесе кеңістіктік экономика, орналасуды модельдеу, көлік, көші-қонды талдау, жерді пайдалану және қала құрылысы, салааралық талдау, қоршаған ортаны және экологияны талдау, ресурстарды басқару, қалалық және аймақтық саясатты талдау, географиялық ақпараттық жүйелер және кеңістіктік деректерді талдау. Ең кең мағынасында, кез келген кеңістіктік өлшемге ие әлеуметтік ғылымдар талдауы аймақтық ғылым мамандары тарапынан қарастырылады.
Regional science is a field of the social sciences concerned with analytical approaches to problems that are specifically urban, rural, or regional. Topics in regional science include, but are not limited to location theory or spatial economics, location modeling, transportation, migration analysis, land use and urban development, interindustry analysis, environmental and ecological analysis, resource management, urban and regional policy analysis, geographical information systems, and spatial data analysis. In the broadest sense, any social science analysis that has a spatial dimension is embraced by regional scientists.
Шығу тегі
Аймақтық ғылым 1940 жылдардың аяғында, бірқатар экономистер өңірлік экономикалық талдаудың төмен деңгейіне наразы болып, оны жаңарту қажеттігін сезінген кезде пайда болды. Бірақ тіпті осы ерте кезеңде аймақтық ғылымның негізін қалаушылар түрлі сала өкілдерінің қызығушылығын оятуды күтті. Аймақтық ғылымның ресми тамыры Уолтер Изард пен оның жақтастарының қоныстану, өнеркәсіптік орналасу және қала құрылысын "объективті" және "ғылыми" тұрғысынан талдауды белсенді түрде насихаттау науқанына байланысты. Изард маңызды университеттерді бағыттап, тынымсыз үгіт жүргізді. Осыған орай, 1954 жылы Аймақтық ғылым қауымдастығы құрылды, онда ғалымдар мен тәжірибешілердің бастапқы тобы Америка экономикалық қауымдастығының жылдық мәжілістерінің сессиялары ретінде өткізілген алғашқы жиналыстардан тәуелсіз өтетін өз жиналыстарын өткізді. Тәуелсіз жиналатын себеп, әрине, жаңа ғылымды экономистердің салыстырмалы түрде шектеулі әлемінен тысқары кеңейту және табиғат ғылымдарының, психологтардың, антропологтардың, заңгерлердің, әлеуметтанушылардың, саясаттанушылардың, жоспарлаушылардың және географтардың қауымдастыққа қосылуын қамтамасыз ету болды. Қазір Халықаралық аймақтық ғылым қауымдастығы (RSAI) деп аталатын ол ұлттық және халықаралық қауымдастықтарды, журналдарды және конференциялар желісін (әсіресе Солтүстік Америкада, Еуропаның континенттік бөлігінде, Жапонияда және Оңтүстік Кореяда) ұстап тұрады. RSAI мүшелерінің саны артуда.
Regional science was founded in the late 1940s when some economists began to become dissatisfied with the low level of regional economic analysis and felt an urge to upgrade it. But even in this early era, the founders of regional science expected to catch the interest of people from a wide variety of disciplines. Regional science's formal roots date to the aggressive campaigns by Walter Isard and his supporters to promote the "objective" and "scientific" analysis of settlement, industrial location, and urban development. Isard targeted key universities and campaigned tirelessly. Accordingly, the Regional Science Association was founded in 1954, when the core group of scholars and practitioners held its first meetings independent from those initially held as sessions of the annual meetings of the American Economics Association. A reason for meeting independently undoubtedly was the group's desire to extend the new science beyond the rather restrictive world of economists and have natural scientists, psychologists, anthropologists, lawyers, sociologists, political scientists, planners, and geographers join the club. Now called the Regional Science Association International (RSAI), it maintains subnational and international associations, journals, and a conference circuit (notably in North America, continental Europe, Japan, and South Korea). Membership in the RSAI continues to grow.
Басты басылымдар
Аймақтық ғылымның дамуы Вальтер Кристаллердің «Die Zentralen Orte in Sűddeutschland» (Verlag von Gustav Fischer, Jena, 1933; аудармасы – «Оңтүстік Германиядағы орталық орындар», 1966) кітабынан кейін басталды, оған көп ұзамай Торд Паландердің (1935) «Beiträge zur Standortstheorie» еңбегі қосылды; содан кейін Август Лёштің «Die räumliche Ordnung der Wirtschaft» (Verlag von Gustav Fischer, Jena, 1940; 2-ші түз. басылымы, 1944; аудармасы – «Орналысу экономикасы», 1954) және Эдгар М. Гувердің екі кітабы – «Орналысу теориясы және аяқ киім мен былғары өнеркәсібі» (1938) және «Экономикалық қызметтің орналасуы» (1948) жарық көрді. Басқа маңызды алғашқы жариялымдарға мыналар кіреді: Эдвард Х. Чемберлиннің (1950) «Монополистік бәсекелестік теориясы»; Франсуа Перрукстің (1950) «Экономикалық кеңістіктер: теория және қолданылуы»; Торстен Хагерстранттың (1953) «Innovationsförloppet ur Korologisk Synpunkt»; Эдгар С. Даннның (1954) «Ауыл шаруашылығы өндірісінің орналасуы»; Мартин Дж. Бекман, К. Б. МакГуайр және Клиффорд Б. Уинстонның (1956) «Көлік экономикасы бойынша зерттеулер»; Мелвин Л. Гринхуттың (1956) «Теория және практикадағы өндіріс орындарының орналасуы»; Гуннар Мирдалдың (1957) «Экономикалық теория және дамылмаған аймақтар»; Альберт О. Хиршманның (1958) «Экономикалық даму стратегиясы»; және Клод Понсардың (1958) «Экономикалық кеңістіктік теориялар тарихы». Дегенмен, Уолтер Исардтың 1956 жылғы алғашқы кітабы «Орналысу және кеңістік экономикасы» көптеген адамдардың қиялын баурап алды, ал 1960 жылы жарық көрген үшінші кітабы «Аймақтық талдау әдістері» оның осы саланың негізін қалаушысы ретіндегі беделін нығайтты. Көбінесе, жоғарыда аталған еңбектер алыптардың иықтарында бой көтерді. Бұл алдыңғы жұмыстардың көп бөлігі Уолтер Исардтың «Орналысу және кеңістік экономикасы» мен Клод Понсардың «Экономикалық кеңістіктік теория тарихы» еңбектерінде жақсы сипатталған. Ерекше маңызға ие болған нәрсе – 19 ғасырдың неміс экономистерінің орналасу теориясына қосқан үлесі. Ерте неміс үстемдігі Иоганн Генрих фон Тюненмен басталып, Вильгельм Лаунхардт пен Альфред Вебер арқылы Уолтер Кристаллер мен Август Лёшке дейін жалғасты.
Topically speaking, regional science took off in the wake of Walter Christaller's book Die Zentralen Orte in Sűddeutschland (Verlag von Gustav Fischer, Jena, 1933; transl. Central Places in Southern Germany, 1966), soon followed by Tord Palander's (1935) Beiträge zur Standortstheorie; August Lösch's Die räumliche Ordnung der Wirtschaft (Verlag von Gustav Fischer, Jena, 1940; 2nd rev. edit., 1944; transl. The Economics of Location, 1954) ; and Edgar M. Hoover's two books Location Theory and the Shoe and Leather Industry (1938) and The Location of Economic Activity (1948). Other important early publications include: Edward H. Chamberlin's (1950) The Theory of Monopolistic Competition ; François Perroux's (1950) Economic Spaces: Theory and Application; Torsten Hägerstrand's (1953) Innovationsförloppet ur Korologisk Synpunkt; Edgar S. Dunn's (1954)The Location of Agricultural Production ; Martin J. Beckmann, C. B McGuire, and Clifford B. Winston's (1956) Studies in the Economics of Transportation; Melvin L. Greenhut's (1956) Plant Location in Theory and Practice; Gunnar Myrdal's (1957) Economic Theory and Underdeveloped Regions; Albert O. Hirschman's (1958) The Strategy of Economic Development; and Claude Ponsard's (1958) Histoire des Théories Économiques Spatiales. Nonetheless, Walter Isard's first book in 1956, Location and Space Economy, apparently captured the imagination of many, and his third, Methods of Regional Analysis, published in 1960, only sealed his position as the father of the field. As is typically the case, the above works were built on the shoulders of giants. Much of this predecessor work is documented well in Walter Isard's Location and Space Economy as well as Claude Ponsard's Histoire des Théorie Économique Spatiales. Particularly important was the contribution by 19th century German economists to location theory. The early German hegemony more or less starts with Johann Heinrich von Thünen and runs through both Wilhelm Launhardt and Alfred Weber to Walter Christaller and August Lösch.
Негізгі журналдар
Егер академиялық пән оның журналдарымен анықталса, онда техникалық тұрғыдан алғанда аймақтық ғылым 1955 жылы «Райондық ғылым қауымдастығының» (қазіргі «Спрингер» баспасынан шығатын «Райондық ғылымдағы мақалалар») «Мақалалар мен баяндамалар» журналының бірінші томы жарияланған кезде басталды. 1958 жылы «Аймақтық ғылым журналы» жарық көрді. 1970 жылдардан бері осы салаға қызмет ететін журналдардың саны өркендеді. RSAI веб-сайтында олардың көп бөлігі ұсынылған. Соңғы кезде «Кеңістіктік экономикалық талдау» журналы RSAI британдық және ирландтық бөлімшесімен және «Аймақтық зерттеулер қауымдастығымен» бірлесіп жарияланды. Соңғысы – экономистер, жоспарлаушылар, географтар, саясаттанушылар, басқару мамандары, саясаткерлер және тәжірибелі мамандарды қамтитын, жеке және дамитын ұйым.
If an academic discipline is identified by its journals, then technically regional science began in 1955 with the publication of the first volume of the Papers and Proceedings, Regional Science Association (now Papers in Regional Science published by Springer). In 1958, the Journal of Regional Science followed. Since the 1970s, the number of journals serving the field has exploded. The RSAI website displays most of them. Most recently the journal Spatial Economic Analysis has been published by the RSAI British and Irish Section with the Regional Studies Association. The latter is a separate and growing organisation involving economists, planners, geographers, political scientists, management academics, policymakers, and practitioners.
Академиялық бағдарламалар
Уолтер Исардтың күш-жігері бірнеше академиялық кафедралар мен аймақтық ғылым саласындағы бірнеше университеттік бағдарламалардың құрылуына әкелді. Уолтер Изардтың ұсынысымен Пенсильвания университеті 1956 жылы Аймақтық ғылым кафедрасын құрды. Оның алғашқы түлегі Уильям Алонсо болды және көптеген адамдар оны осы саладағы халықаралық академиялық көшбасшы деп есептеді. Кафедраның тағы бір маңызды түлегі және оқытушысы – Масахиса Фуджита. Бұл кафедраның негізгі оқу жоспары микроэкономика, кіріс-шығыс талдауы, орналасу теориясы және статистикадан тұрды. Факультет сонымен қатар математикалық бағдарламалау, көлік экономикасы, еңбек экономикасы, энергия және экологиялық саясатты модельдеу, кеңістіктік статистика, кеңістіктік өзара әрекеттесу теориясы мен модельдері, пайда-шығын талдауы, қалалық және аймақтық талдау, экономикалық даму теориясы және тағы басқа курстарды оқытты. Бірақ кафедраның ерекше көпсалалық бағыты оның тарауына әсер етті және ол 1993 жылы кафедра мәртебесін жоғалтты. Корнелл университеті сияқты кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, ол Аймақтық ғылым бойынша аспиранттарға диплом береді, көптеген мамандар экономика, география, азаматтық инженерия, ауыл шаруашылығы экономикасы, ауылдық социология, қала құрылысы, мемлекеттік саясат немесе демография сияқты кафедраларда қызмет етеді. Аймақтық ғылымға қатысатын пәндердің алуан түрлілігі оны академиялық маманданудың ең қызықты және жемісті салаларының біріне айналдырды, бірақ көптеген перспективаларды академиялық мамандық үшін оқу бағдарламасына сыйғызуды қиындатты. Авторларға аймақтық ғылым оқулықтарын жазу да қиын, себебі бір пән үшін қарапайым білім басқа пән үшін толығымен жаңа болуы мүмкін.
Walter Isard's efforts culminated in the creation of a few academic departments and several university wide programs in regional science. At Walter Isard's suggestion, the University of Pennsylvania started the Regional Science Department in 1956. It featured as its first graduate William Alonso and was looked upon by many to be the international academic leader for the field. Another important graduate and faculty member of the department is Masahisa Fujita. The core curriculum of this department was microeconomics, input output analysis, location theory, and statistics. Faculty also taught courses in mathematical programming, transportation economics, labor economics, energy and ecological policy modeling, spatial statistics, spatial interaction theory and models, benefit/cost analysis, urban and regional analysis, and economic development theory, among others. But the department's unusual multidisciplinary orientation undoubtedly encouraged its demise, and it lost its department status in 1993. With a few exceptions, such as Cornell University, which awards graduate degrees in Regional Science, most practitioners hold positions in departments such as economics, geography, civil engineering, agricultural economics, rural sociology, urban planning, public policy, or demography. The diversity of disciplines participating in regional science have helped make it one of the most interesting and fruitful fields of academic specialization, but it has also made it difficult to fit the many perspectives into a curriculum for an academic major. It is even difficult for authors to write regional science textbooks, since what is elementary knowledge for one discipline might be entirely novel for another.
1980 жылдан кейінгі даму
Өңірлік ғылым 1980-жылдардан бері аралас нәтижелерге ие болды. Экономистер мен мемлекеттік саясат шеберлері арасында кеңінен тарағанмен, бұл ғылым радикалды және постмодернисттік география мамандары арасында құлдырап кетті. Зерттеу қаржысын көбірек алуға тырысып, география мамандары Ұлттық ғылым қорының География және өңірлік ғылым бағдарламасын "География және кеңістіктік ғылымдар" деп өзгертті.
Regional science has enjoyed mixed fortunes since the 1980s. While it has gained a larger following among economists and public policy practitioners, the discipline has fallen out of favor among more radical and post modernist geographers. In an apparent effort to secure a larger share of research funds, geographers had the National Science Foundation's Geography and Regional Science Program renamed "Geography and Spatial Sciences".
Жаңа экономикалық география
1991 жылы Пол Кругман, халықаралық сауданың белгілі теоретигі ретінде, экономистерге экономикалық географияға көбірек назар аударуға шақырды, бұл шақыруды «География және сауда» атты кітабында білдірді, ол негізінен агломерация экономикасының өңірлік ғылым тұжырымдамасына бағытталған. Кругманның шақыруы экономистердің өңірлік ғылымға деген қызығушылығын жаңартты және, бәлкім, одан да маңыздысы, кейбір мамандар «жаңа экономикалық география» деп атаған бағытты қалыптастырды, ол өңірлік ғылыммен көптеген ортақ қағидаларға ие. Жалпы білім алған «жаңа экономикалық географтар» сандық зерттеулерді басқа зерттеу әдістерімен үйлестіреді, мысалы, Лондон экономика мектебінде. Еуропаның бірігуі және әлемдік экономикалық, әлеуметтік және саяси салалардың халықаралық деңгейде кеңеюі ұлттық емес, аймақтық құбылыстарды зерттеуге қызығушылықты күшейтті. Жаңа экономикалық география Америкаға қарағанда Еуропада көбірек танылды, себебі Америкада адамдардың орналасу және қоныс аудару үлгілерін жақсы болжау үшін жағдайлар, әсіресе климат маңыздырақ екені Марк Партриджтің соңғы зерттеулерінде көрсетілген. 2008 жылы Кругман Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын алды, ал оның сыйлық сөйлеуінде өңірлік ғылымның орналасу теориясы және экономикалық сауда теориясы бойынша жұмыстарға сілтеме жасалды.
In 1991, Paul Krugman, as a highly regarded international trade theorist, put out a call for economists to pay more attention to economic geography in a book entitled Geography and Trade, focusing largely on the core regional science concept of agglomeration economies. Krugman's call renewed interest by economists in regional science and, perhaps more importantly, founded what some term the "new economic geography", which enjoys much common ground with regional science. Broadly trained "new economic geographers" combine quantitative work with other research techniques, for example at the London School of Economics. The unification of Europe and the increased internationalization of the world's economic, social, and political realms has further induced interest in the study of regional, as opposed to national, phenomena. The new economic geography appears to have garnered more interest in Europe than in America where amenities, notably climate, have been found to better predict human location and re location patterns, as emphasized in recent work by Mark Partridge. In 2008 Krugman won the Nobel Memorial Prize in Economic Sciences and his Prize Lecture has references both to work in regional science's location theory as well as economic's trade theory.
Сындар
Бүгінде академиялық жоспарлау бағдарламалары мен география кафедраларынан шыққан аймақтық ғалымдардың саны азайып барады. Аймақтық ғылымның мамандарына радикалды сыншылардың шабуылдары 1970 жылдардың басында, әсіресе Дэвид Харвидің әлеуметтік және саяси жауапкершіліктен мүлдем безгендігінен басталды. Аймақтық ғылымның негізін қалаушы Уолтер Изард аймақтық ғалымдардың саяси қайраткерлерге немесе жоспарлаушы-белсенділерге айналатынын ескермеген. Керісінше, ол олардың компьютер алдында зерттеушілердің көмегімен жұмыс істеуін күткен. Тревор Барнс Солтүстік Америкадағы жоспарлаушылар мен географтар арасында аймақтық ғылымның төмендеуіне болдырмауға болар еді деп санайды. Оның айтуынша: "Ол өзіне сынай білмейді, сондықтан өзгеріске бейімделмейді, себебі ол «Құдайдың көзімен» қарауға берілген. Өзінің дұрыстығына, Архимед принципіне сенеді, сондықтан жергілікті жағдайдың өзгеруіне сезімтал болмай, оқшауланып, өзгермейтін күйде қалады."
Today there are dwindling numbers of regional scientists from academic planning programs and mainstream geography departments. Attacks on regional science's practitioners by radical critics began as early as the 1970s, notably David Harvey who believed it lacked social and political commitment. Regional science's founder, Walter Isard, never envisioned regional scientists would be political or planning activists. In fact, he suggested that they will seek to be sitting in front of a computer and surrounded by research assistants. Trevor J. Barnes suggests the decline of regional science practice among planners and geographers in North America could have been avoided. He says "It is unreflective, and consequently inured to change, because of a commitment to a God’s eye view. It is so convinced of its own rightness, of its Archimedean position, that it remained aloof and invariant, rather than being sensitive to its changing local context."