Кіріспе
Аттракционның түрі – «тұрып жүретін» американдық тау-кені. Бұл американдық тау-кенде жолаушылар саяхат бойы тұрып жүреді. Бұл форматты алғаш рет 1982 жылы жапондық TOGO компаниясы екі дәстүрлі американдық тау-кенін тік конфигурацияға өзгерту арқылы қолданды. Arrow Dynamics компаниясы келесі жылы АҚШ-та өзгертулерін жасап, оларға қосылды. «Тұрып жүретін» аттракцион ретінде жобаланған алғашқы американдық тау-кені – 1984 жылы Kings Island паркінде ашылған TOGO компаниясының «King Cobra» аттракционы болды. 1990 жылдардан бастап Intamin және Bolliger & Mabillard (B&M) компаниялары да «тұрып жүретін» модельдерді жобалады, соңғысы – 2023 жылы SeaWorld Orlando паркінде ашылған «Pipeline: The Surf Coaster» аттракционы. Жолаушылар тұрып жүргенімен, көптеген модельдерде биіктігі реттелетін велосипед орнатылған. Қазіргі кезде жойылған TOGO компаниясының ескі үлгілерінде жолаушыларды бекіту үшін көбінесе иықтан немесе жамбастан бағытталатын қорғау құрылғылары қолданылды. B&M модельдерінде велосипед орнатылған орындық пен қорғау құрылғысын жалғайтын қауіпсіздік белбеуі қосымша қауіпсіздік үшін қарастырылған.
A stand up roller coaster is a roller coaster where passengers aboard a train stand throughout the course of the ride. The first manufacturer to employ the format was TOGO, a Japanese company that converted two traditional roller coasters in 1982 to stand up configurations. Arrow Dynamics followed suit in the United States the following year with their own conversion. The first roller coaster designed from the ground up as a stand up coaster was King Cobra, built by TOGO, which opened at Kings Island in 1984. Intamin and Bolliger & Mabillard (B&M) have also designed stand up models beginning in the 1990s, with the latest opening in 2023 as Pipeline: The Surf Coaster in SeaWorld Orlando. Although riders stand, they have access to a height adjustable bicycle seat in many configurations. Older designs from the now defunct TOGO typically used over the shoulder or lap bar restraints to secure riders. B&M models add a seat belt that connects the bicycle seat to the harness for additional security.
Тарих
Әлемдегі алғашқы тік тұрып отыратын дөңгелекті таулар бастапқыда отырып отыратын дөңгелекті таулар ретінде салынған. Жапондық TOGO компаниясы тік тұрып отыратын дөңгелекті тауларды жасады, олар 1982 жылы алғаш рет Момонганың «Тұрып, айналып» дөңгелекті тауында қолданылды, ол бастапқыда 1979 жылы Токиодағы Yomiuriland саябағында салынған. Осындай өзгеріс Жапонияның Шизуока префектурасының Готемба қаласындағы бұрынғы Thrill Valley ойын-сауық паркіндегі Dangai аттракционында да жасалды. Екі аттракцион да 1982 жылы тік тұрып отыратын вагондармен жабдықталды, Dangai Момонганың «Тұрып, айналып» дөңгелекті тауынан бір күн бұрын ашылды. Бұл жолдар тік тұрып отыратын вагондарға арналмаған, ал 1984 жылы жолаушының орындығынан лақтырылып кеткенінен болған қайғылы оқиға вагондарды кері шақыруға себеп болды. 1985 жылы бастапқы вагондар мен аттракционның атауы қалпына келтірілді. 1986 жылы Intamin өзінің алғашқы тік тұрып отыратын дөңгелекті тауын, Shockwave аттракционын Six Flags Magic Mountain саябағында (кейін Batman: The Escape деп аталды және қазірде жойылған Six Flags Astroworld саябағына көшірілді) салды. Ол төрт орындықты және олардың жаңа қорапша тәрізді тіреу жүйесін пайдаланды, сондай-ақ Intamin компаниясының алғашқы тік айналымын ұсынды. 2005 жылы аттракцион бөлшектелді және Six Flags Darien Lake саябағында сақтауға қойылды, онда ол 2017 жылы алынып тасталғанға дейін тұрды. Соңғы тік тұрып отыратын дөңгелекті тау (1999 жылғы Georgia Scorcher аттракционынан кейінгі алғашқысы) – SeaWorld Orlando саябағындағы серфинг тақырыбындағы Pipeline: The Surf Coaster аттракционы, ол 2023 жылдың 27 мамырында ашылды. Серфинг тақтасы тәрізді вагондарға қоса, Pipeline аттракционында серфинг сезімін беру үшін жаңартылған және ыңғайлы жилет тәрізді тұтқалар мен велосипед стиліндегі орындықтар бар, олар бірнеше сантиметр жоғары-төмен қозғалады. Ескі стильден айырмашылығы, бұл аттракционда екі орындықты және жылдам старт жүйесі қарастырылған.
Дизайн
Үш өндіруші – TOGO, Intamin және Bolliger & Mabillard – бірнеше тік тұрып тебуге арналған американ тауларын салған. TOGO-ның тік тұрып тебуге арналған модельдерінде төрт жолаушыға арналған, екі қатардан екі орындық көліктер бар. Intamin және B&M модельдері де бір көлікке төрт жолаушыны орналастырады, бірақ бір қатарға төрттей орналасқан. Стандартты американ тауында, жолаушы белдік немесе иық үстіне бекітілетін сияқты, қандай да бір құрылғымен орындықта ұсталады. Тік тұрып тебуге арналған американ тауларының конструкциясы бойынша "орындықтары" болмайды, сондықтан құрылғы жүйесі жолаушыны ұстап қана қоймай, қолдауы керек. Әдеттегі тік тұрып тебуге арналған американ тауларының құрылғылары тік тіреулерге орнатылады, бұл құрылғының әртүрлі бойлы жолаушыларға бейімделуіне мүмкіндік береді. Төменгі жағында велосипед орындығына ұқсас орындық, ал жоғарғы жағында иыққа арналған құрылғы бар. TOGO модельдері жолаушыны қосымша бекіту үшін белдік қолданады, ал B&M модельдері велосипед орындығын иық құрылғысына қосу үшін қауіпсіздік белбеуін қосады. Көптеген жағдайларда, тік тұрып тебуге арналған американ тауларында кем дегенде бір инверсия болады. Бұл инверсияларға тік шеңберлер, көлбеу шеңберлер, тік бұрылыстар және спиральдар кіруі мүмкін. Ұлыбританиядағы Drayton Manor ойын-сауық паркіндегі Shockwave американ тауында ғана нөлдік гравитациялық шеңбер бар.
Өзгертілген тік дөңгелекті тау-кені
Атауы Парк Өндіруші Ашылған Жабылған Егжей-тегжейлер Момонга Тұрған және Айналмалы Костер Йомиуриленд TOGO 1979 2021 1982 жылы тұрған вагондар қосылды Дангай Трилл Вэлли TOGO 1982 2002 1982 жылы тұрған вагондар қосылды Экстремероллер Әлемдер қызығы Arrow Dynamics 1976 1988 1983 жылы тұрған вагондар қосылды, бірнеше жылдан кейін алынып тасталды Рельс Блейзер Six Flags Сент-Луис Arrow Dynamics 1971 1984 жылы тұрған вагондар қосылды, 1985 жылы алынып тасталды Қызғылт Тайфун Тұрған Костер (бұрынғы Star Jet) Вашузан Таулы TOGO 1986 1998 жылы немесе одан бұрын тұрған вагон қосылды.