Жозеф Хеллердің «Catch-22» романынан лейтенант Орр туралы. Екінші дүниежүзілік соғыстың бомбалаушы ұшқышы, ақыл-есі кем, бірақ қайыршыл кейіпкер. Теңізде жоғалып кетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лейтенант Орр – Джозеф Хеллердің 1961 жылғы «22-ші қағида» романындағы құрамындағы кейіпкер. Орр – Екінші дүниежүзілік соғыста бомбалаушы ұшқышы, романның басты кейіпкері Йоссарианмен бірге шатырда тұрады. «Жылы жүректі, қарапайым саналы гном» деп сипатталған Орр көбінесе ақылдан адасқан деп есептеледі. Оның ең айқын ерекшелігі – су үстінде қайталап атып түсірілуі, бірақ соңғы рейсіне дейін әрқашан экипажының барлығымен бірге аман қалуға ұмтылады. Соңғы рейсінде, романның үштен екі бөлігіне жуық уақытта, ол тағы да Жерорта теңізіне құлайды және теңізде жоғалып кетеді. Хеллер Оррдың құлауларының соғыстан қашу үшін жасалған (және сәтті аяқталған) күрделі жоспардың бір бөлігі болғанын тек романның соңғы он бетінде ғана ашады. Романның соңында Орр – топтағы соғыстан сәтті қашып құтылған жалғыз ұшқыш.
Lieutenant Orr is a fictional character in the classic 1961 novel Catch 22 by Joseph Heller. Orr is a World War II bomber pilot who shares a tent with his good friend, the protagonist of the novel, Yossarian. Described as "a warm hearted, simple minded gnome," Orr is generally considered crazy. His most notable feature is repeatedly being shot down over water, but, until his final flight, always managing to survive along with his entire crew. On his final flight, perhaps two thirds of the way through the novel, he is again shot down into the Mediterranean, and is lost at sea. Only in the last ten pages of the novel does Heller reveal that Orr's crashes were part of an elaborate (and successful) plot to escape the war. Orr is the only airman of the group to successfully get away by the end of the novel.
Көңіл көтеру
Оррдың бойындағы басты қозғаушы күш – эскадрильядан және соғыстан қашу. Ол сонымен қатар механикалық дағдыларымен өте шебер және өз және Йоссарианның шатырын мүмкіндігінше жайлы ету үшін білімін пайдаланады. Өйткені Йоссариан оның досы, Орр қашуға ниеттенсе де, ол Йоссариан үшін шатырды ыңғайлы етуді қалайды.
Orr's motivation throughout is to escape the squadron and the war. He is also known for being very mechanically adept and uses his skills to make his and Yossarian's tent as comfortable as possible. This is because Yossarian is his friend, and although it is Orr's intent to escape, he wants to make the tent comfortable for Yossarian.
Мақсаттар
Орр соғыстан қашудың екі негізгі жолын қолданады. Оның бірінші мақсаты – әйел сатушының оны есінен айыруын қамтамасыз ету, осылайша оны әскери қызметтен шеттетуге тырысады. Бұл жолы сәтсіз аяқталған соң, Орр теңізге құлауды жоспарлап, соғыс біткенше күтетін бейтарап елге қашуға ниеттенді. Орр осы екінші мақсатын іске асыру үшін барлық ұшу миссияларында атып түсірілуді үйренеді, нәтижесінде бірде-бір экипаж мүшесін жоғалтпай, теңізге құлауда шеберлікке жетеді. Орр өзінің және Йоссарианның шатырын мүмкіндігінше жайлы етуді де көздейді, мысалы, қысқа дейін шатырға жылыту жүйесін орнату арқылы.
Orr attempts to escape the war in two main ways. His first goal is to get a prostitute to knock him unconscious, so that he can be grounded. When this fails, Orr plans to ditch in the sea and make his way to a neutral country where he can wait out the war. Orr practices this second goal by getting shot down every mission he flies, and so becomes an expert in ditching, without losing a single crewman. Orr also has a goal of making his and Yossarian's tent as comfortable as possible e. g. by installing a heating system for the tent in time for winter.
Қарым-қатынастар мен қақтығыстар
Орр Йоссарианмен жақын дос және оны алмалар мен жаңғақтар туралы немесе оны үнемі басына соққылаған әйел туралы әңгімелерімен әзілдеуді ұнатады. Ол Йоссарианды өзімен бірге ұшуға көндіруге тырысады, бұл оған пайдалы боларын айтады, бірақ Йоссариан атып түсірілуден қорқады. Орр Швецияға қашқанға дейін Йоссариан Оррдың онымен бірге соғыстан қашуға ұсыныс жасағанын түсінбейді. Орр, Appleby-дің патриоттыққа және тәртіпке бағынуына ренжіген сияқты. Appleby сонымен қатар эскадрильядағы шебер үстел теннисі ойыншысы, "Оррдың алғашқы бес сервісінен кейін, ол джин мен шырыннан мас болып, Appleby-дің маңдайына ракеткасымен соққанға дейін бастаған барлық ойында жеңіске жеткен. Содан кейін хаос басталады". Орр кішкентай болса, Appleby үлкен, күшті және денелі, сондықтан ол Оррды ұстап алып, "жартылай өлтіре" жаздайды. Бірақ Йоссариан араласып, "Оррды одан тартып алады". Оның орнына Йоссариан Appleby-мен төбелес жасайды; бұл Йоссарианның Оррды қорғауының алғашқы көрінісі. Келесі күні Орр Йоссарианға Appleby-дің "көзінде шыбызбарлар бар" екенін айтады:
Orr is good friends with Yossarian and enjoys winding him up with his stories of crabapples and horse chestnuts or about the prostitute that kept hitting him over the head. He tries to encourage Yossarian to fly with him, intimating that it would be to his advantage, but Yossarian refuses as he is scared of being shot down. It is not until Orr escapes to Sweden that Yossarian realises that Orr was trying to offer him an escape out of the war with him. Orr seems to take offense at Appleby, who is patriotic and a conformist. Appleby is also a renowned table tennis player in the squadron, "who won every game he started until the night Orr got tipsy on gin and juice and smashed open Appleby’s forehead with his paddle after Appleby had smashed back each of Orr’s first five serves. Pandemonium broke loose." While Orr is a small man, Appleby is large, strong and athletic, and so is able to get a hold of Orr and almost "smite him dead". However, Yossarian intervened and "took Orr away from him." Yossarian fights Appleby instead; this is the first instance in the novel of Yossarian's protectiveness of Orr. The next day, Orr informs Yossarian that Appleby has "flies in his eyes":
"Иә, олар бар, әрине", - деді Орр Йоссарианның Appleby-мен офицерлер клубындағы төбелесінен кейін, "бірақ ол мұны тіпті білмейді. Сондықтан ол нәрселерді нақты көре алмайды". "Ол қалай білмейді?" - деп сұрады Йоссариан. "Себебі оның көзінде шыбызбарлар бар", - деді Орр аса шыдамдылықпен. "Егер оның көзінде шыбызбарлар болса, ол қалай көзіне шыбызбарлар түскенін көре алады?" Эскадрильядағылардың барлығы Оррді ақымақ деп есептейді, бұл оның оптимизмімен, миссиялардың саны артуына қарамастан және оның ұшағы теңізге құлағанда M&M Enterprises құтқару жилеттерінен цилиндрлерді ұрлағандығымен дәлелденеді: "Орртың бақытсыз болуға ақылы жетпейді". - дейді Йоссариан. Бірақ ол Швецияға қашуды мұқият жоспарлағанда, олардың жағдайының абсурдтығын ең жақсы түсінеді. Ол бөлімдегілерге қарағанда көбірек атып түсірілсе де (17 рет), ол ұшуын жалғастырады және миссиялардан қорықпайды, сондықтан оны ақылдан безген деп есептейді. Олар оның соғыстан қашу үшін жасаған жоспары екенін білмейді. Доктор Данека ақылсыздықтың жерге қондырылуын түсіндіргенде және "22-ші қағиданы" мысал ретінде Оррды пайдаланады. Орр ақылсыз, себебі ол жерге қондырылуды сұрамаған, тіпті ол ұшқан әр миссияда атып түсіріледі. Егер ол жерге қондырылуды сұраса, ол ұшуды жалғастырудың тәуекелдерін түсінгендіктен ақылды деп есептеледі. "22-ші қағида" - сіз ақылдан адасқан болса ғана жерге қондырылуыңыз мүмкін. Бірақ сіз оны сұрауыңыз керек, ал сұрауыңыз арқылы сіз ақылды деп есептелесіз.
"Oh, they're there, all right," Orr had assured him about the flies in Appleby's eyes after Yossarian's fist fight with Appleby in the officers' club, "although he probably doesn’t even know it. That's why he can’t see things as they really are." "How come he doesn't know it?’ inquired Yossarian. "Because he’s got flies in his eyes," Orr explained with exaggerated patience. "How can he see he's got flies in his eyes if he's got flies in his eyes?" Everyone in the squadron presumes that Orr is a simpleton, as evidenced by his optimism, despite the increasing numbers of missions, and the fact that when he crashes his plane into the sea, M&M Enterprises has stolen the cylinders from the life jackets: "Orr hasn’t got brains enough to be unhappy." Yossarian says. However, he is eventually revealed to have had the clearest view of the absurdities of their situation through his carefully planned escape to Sweden. Although he has been shot down more times than anyone else in the unit (17), he continues to fly and does not appear afraid of the missions, and he is therefore assumed to be crazy. They do not know that this is part of his plan to escape the war. Doc Daneeka uses Orr as an example, when explaining the grounding of the insane and “Catch 22.” Orr is insane for not requesting to be grounded, even though he is shot down every mission he flies. If he did request to be grounded he would be considered sane for realising the risks of continuing to fly. The “Catch 22” is that you can only be grounded if you are insane. But you must request it, and by requesting it you are considered sane.
Жарық
Ормен шатырда сөйлескенде, Орр өзінің неге осынша жасырын екенін, неге әйел оны басына ұрып жатқанын және неге Йоссариан Оррмен бірге ұшу керектігін аң-таң қылып жеткізуге тырысады. Келесі міндетте Орр теңізде жоғалып кетеді, және Йоссариан оның қаза тапқанына сенеді. Бірақ кейін ғана Йоссариан бәрінің соғыстан Швецияға қашудың жоспарының бір бөлігі болғанын түсінеді, және Орр Йоссарианды осы жоспарға қатысуға шақыруға тырысқан.
In a conversation with Yossarian in their tent, Orr tries to hint at his reasons for being so obscure, why the prostitute was hitting him over the head and why Yossarian should fly with Orr. In the next mission Orr is lost at sea, and Yossarian believes that he is dead. Only later does Yossarian realize it was all part of a grand plan to escape the war to Sweden, which Orr was trying to encourage Yossarian to be a part of.
Бұрынғы мақала
Оррдың "Нью-Йорк қаласының шетіндегі даладан" екені туралы қысқаша түсіндірмеден басқа, Оррдың өткені туралы ешқандай нақты мәлімет жоқ. Роман ішінде оның атын да білмейміз; алайда, мини-сериалда Мило Миндербиндер оны "Ивор Орр" деп таныстырады (бұл "немесе" деп естіледі).
Apart from a brief explanation that Orr is "from the wilderness outside New York City", there is no real detail of Orr's past. We also do not learn his first name in the novel; in the mini series, however, Milo Minderbinder introduces him as "Ivor Orr" (which sounds like "either or").
Шатырды жақсарту
Орр Йоссарианмен бірге шатырда тұрады және механикалық жағынан өте шебер, ол эскадрильядағы ең жайлы шатырды олар үшін жасап шығарады. Шатырда пештің кішкентай бөлшектерін жинағанда, Йоссариан бұл жұмысты қиын және еш қажеті жоқ деп есептейді, себебі бөлшектердің өзі ешқандай маңызды мәселеге жарамайды. Бірақ соңында пешті пайдаланғанда, ол пештің тиімділігін арттырудың күрделі қарапайымдығын байқайды. Бұл шаруа Йоссарианды қынжырлата түссе де, Оррға зиян келтіру туралы ой өте абсурд болғандықтан, Йоссариан одан бас тартады.
Orr shares a tent with Yossarian, and is very mechanically adept, as he manages to make for them the most luxurious tent in the squadron. When working on small pieces for an oven stove in the tent, Yossarian sees his work as arduous and highly unnecessary as the pieces are too small for anything of real concern, yet at the end while using his stove, he realizes the intricate simplicity of improving the stove's performance. Although this tinkering drives Yossarian mad, any idea of harming Orr is so absurd that Yossarian can't follow through with it.
Жүрек алмасы
Оррдың күлкісі тіссіз, ол жиі жағасына жапырақша немесе атжаңғақты салады, қолына резеңке шарларды ұстайды. Ол Йоссарианды үнемі "неге" деп сұрайды, ал Йоссариан әрқашан "иә" деп жауап береді. Орр бұған тура жауап бермейді, тек үлкен жақтарын қалайтынын айтады және осы ерекшеліктен назар аудару үшін қолында резеңке шарларды ұстайды. Ол мұны түсіндіріп былай дейді: "Кімде-кім маған жақтарымда жапырақшамен неге жүргенімді сұраса, мен қолымды ашып, жапырақша емес, резеңке шарлармен жүргенімді, және олар жақтарымда емес, қолымда екенін көрсетер едім. Бұл жақсы оқиға болды. Бірақ оның түсінікті болғанын білмедім, себебі екі жапырақшамен аузыңда сөйлегенде, адамдарға түсіндіру қиын." Бұл ерекшелік романның басқа да абсурдты және мағынасыз әңгімелеріне ұқсас, олар айналмалы болып, аз немесе ешқандай мағынаға ие болмайды. Ол осы мінез-құлқын Йоссарианды ешқашан шешілмейтін және Йоссарианды ашуландыруға ғана қызмет ететін айналмалы пікірталасқа тарту үшін пайдаланады (бұл Оррды оның тапқырлығынан қуантады).
Orr has a bucktoothed smile and frequently puts crabapples or horse chestnuts in his cheeks and rubber balls in his hands. He constantly teases Yossarian asking him if he wants to know why, to which Yossarian invariably says "yes". Orr never gives any straightforward explanation for this other than he wants big cheeks and to detract from the peculiarity of this he keeps rubber balls in his hands. As he explains the latter, "Every time someone asked me why I was walking around with crab apples in my cheeks, I'd just open my hands and show them it was rubber balls I was walking around with, not crab apples, and that they were in my hands, not my cheeks. It was a good story. But I never knew if it got across or not, since it's pretty tough to make people understand you when you're talking to them with two crab apples in your cheeks." This oddity is analogous to other absurd and ambiguous conversations in the novel, which are circular and end up having little or no significance. He uses this behaviour to draw Yossarian into circular arguments that never seem to be resolved and serve to only frustrate Yossarian (which amuses Orr who generally chortles at his cleverness).
Жігітпен болған оқиға
Римдегі қонақ үйде аты-жөні белгісіз жезөкшемен болған оқиға – романның түсініксіз жағдайы, және оқырманға тек романның соңында ғана түсіндіріледі. Тұрғын үйдің бәрі оның жалаңаш секіріп, әзілдеп күліп, жалаңаш Оррдың басын биік өкшелі туфлімен ұрып жатқанын көреді. Ол секіріп, оны ұрған сайын Орр күлкісі күшейе түсіп, оны одан да ашуландырады. Содан кейін ол одан да биік секіріп, күштірек ұрады, ол оның күлкісін одан әрі қоздырады. Бұл қарым-қатынас он бес-жиырма минуттан кейін оны басына күшті соққымен ұрып, "бар болғаны он екі күнге шайқастан шығарған" миға соққымен аяқталады. Романның соңғы беттерінде Оррдың Швецияға қашқанын білген Йоссариан, оның босатылу жоспарының бір бөлігі ретінде оны жалдағанын түсінеді. Йоссариан жезөкше Оррдың басын ұрып тұрғанын түсінеді, себебі ол оған ақы төлеп отырды, солай! Бірақ ол оған жеткілікті күшпен соқпады, сондықтан ол Швецияға жүзуге мәжбүр болды. Бұл жағдай – Оррдың соғыстан қашудың тағы бір жоспары еді.
An incident with an unnamed prostitute in a hotel in Rome is a puzzling event in the novel, and is only explained to the reader at the end of the novel. The whole apartment watches as the prostitute jumps up and down naked, and hits a giggling, equally naked Orr on the head with her heeled shoes. Each time she jumps and hit him, Orr giggles louder, making her even more angry. She then would jump even higher and hit him harder, causing him to giggle even more. The vicious cycle ends after fifteen to twenty minutes when she knocks him out cold with a good whack to his head, leaving him with a concussion "that kept him out of combat for only twelve days." Yossarian, on learning that Orr has escaped to Sweden, in the concluding pages of the novel, understands that she was hired by Orr as part of a plan to be discharged. Yossarian realises that the prostitute was hitting Orr on the head "because he was paying her to, that's why! But she wouldn't hit him hard enough, so he had to row to Sweden." The incident was simply another of Orr's plans to escape from the war.
Ұшақ апаттары
Орр (Йоссариан сияқты) соғыстағы жағдайын толыққанды түсінеді. Оқиға, қорқынышты соғыс көріністерінің және Орр мен Йоссарианның Римде жынысқорлармен кездесуі сияқты көңілді жағдайлардың арасында өрбиді. Оқиға барысында Орр соғыстан құтылу үшін өзінің айлакерлігі мен тапқыр тактикасын көбірек ашып көрсетеді. Әуелде, оның жиі ұшақ апаттарына түсуі, оның ұшқыш ретінде шеберлігі мен білімі жеткіліксіз, тіпті салғыр және ақымақ екенін көрсетеді. Алайда, соңғы тарауларда Орр екі мақсатпен қасақана ұшақтарын құлатады: жоғарыдағы офицерлерді жаңылыстыру, олар оның қаза тапқанын сеніп, және Швецияға қашу үшін қайда және қалай құлағанын білу. Жоғары шенді генералдар, полковниктер және басқа да офицерлер үнемі бос мақтанышпен және тек өз мансаптары туралы ойланады. Оррдың апаттан аман қалуы мүмкін деген үміт олардың назарынан тыс қалады және оның апатқа түсуге бейімділігіне байланысты үлкен қырқыс тудырмайды. Романның классикалық дәстүріне сәйкес, Оррдің ұшағын қайта-қайта құлатуы парадоксалды – ол ұшағын құлатуға дайындалып жатқан. Соңғы он тарауда Йоссариан Оррмен бірге Швейцария немесе Швеция сияқты бейтарап елге құлап, соғыстың соңына дейін тұтқынға түсу мүмкіндігін мұқият ойлайды. Екі елге тікелей бару дезертирлік сияқты қашудың көрінісін береді, сондықтан жасырын және сырттан көрінбейтін аралық жол тиімдірек болар еді. Жарылысқа дайындалу арқылы Орр мүмкіндігінше жақын арада қашуға қалай қол жеткізе алатынын үйренді, өлімге ұқсас жағдай жасап, жоғарыдағылар оны елемей, бюрократиялық мақсаттарымен айналыса береді, Оррды ерекше кең кеңістікте қалдырады. Ол апаттарды теңізде аман қалу техникасын үйрену үшін пайдаланды, бұл оның және оның экипажы құтқару салларында болған кезде анық көрінеді. Ол физикалық қана емес, психологиялық аспектілерді де үйренеді, теңізде жүргенде көңілі қалмауы үшін және ақылдан безбеуі үшін өзін әзілге және қызыққа толы ұстайды. Бұл қашу туралы жаңалық Йоссарианға ауруханада жетіп, ол Оррдың ниеттерін түсініп, "жүйеге қарсы күресуге" қайтадан жігерлендіреді. Содан ғана ол Оррдың Йоссарианды өзімен бірге ұшуға шақыруы олардың екеуінің Швецияға қашу жоспары екенін түсінеді.
Orr (like Yossarian) has a firm grasp of his situation in the war effort. As the story unfolds between harrowing war scenes and more personable ones such as Orr and Yossarian meeting prostitutes in Rome, Orr more and more enunciates his guile and clever techniques to move toward his freedom from war. At first, his frequent airplane crashes seems to hint toward a clumsy, foolish pilot who has little knack and knowledge for his craft. In the concluding chapters, Orr purposefully crashes for two reasons: to throw off all of the commanding officers who would believe he met his demise and to learn where and how to crash in order to escape to Sweden. The generals, colonels, and other commanding officers in the higher echelons constantly and consistently appear to be vain and care only about their own careers. To expect that Orr could survive a crash would certainly fall out of their range of focus and would not create much of an uproar, especially because of Orr's unfailing "ability" to crash. It is also paradoxical, in the classic way of the novel, that Orr has to crash his plane repeatedly practising for the time that he will crash his plane. Throughout the last ten chapters Yossarian along with Orr thinks diligently about crashing near a neutral country such as Switzerland or Sweden to be interned there for the rest of the war. Since heading directly toward one of the two countries would give the appearance of fleeing similar to AWOL, a more surreptitious and clandestine indirect path would work better. By practicing to crash, Orr learned how to do so in a fashion where he could escape as narrowly as possible to hint at death; those in higher power would simply wave it off and move on with their bureaucratic motives, leaving Orr to his especially spacious freedom. He used the crashes as practice for ocean survival techniques, as is evident when he and his crew members are in a life raft. He learns not only the physical but mental aspects as well, keeping himself jocular and humorous while on the seas to keep from getting bored or going mad. The news of this escape eventually reaches Yossarian while he is in hospital, causing him to undergo a revelation as to Orr's motives about his actions and re energizes him to keep on "fighting the system". It is only then that he realises that Orr's requests that Yossarian should fly with him was actually a scheme for them both to escape to Sweden.
Басқа ақпарат құралдарында бейімделу
Майк Николстің 1970 жылғы романының киноадаптациясында Орр рөлін Боб Балабан сомдады. Ол 2019 жылғы Hulu телесериалында Грэм Патрик Мартин сомдады.
In Mike Nichols' 1970 film adaptation of the novel, Orr was played by Bob Balaban. He was played in Hulu's 2019 mini series by Graham Patrick Martin.