Кіріспе
1929 жылы жазылған Эрнест Хемингуэйдің "Саудагермен қоштасу" романы – американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің Бірінші дүниежүзілік соғыстың итальяндық науқаны кезіндегі оқиғаны баяндайтын романы. 1929 жылы алғаш рет жарық көрген бұл роман, американдық Фредерик Генридің итальян армиясының жедел жәрдем бөлімінде лейтенант болып қызмет етуі туралы жеке баяндамасы. Роман американдық эмигрант пен ағылшын медбикесі Кэтрин Баркли арасындағы махаббат оқиғасын көрсетеді. Оның жарыққа шығуы Хемингуэйдің маңызды американдық қазіргі заманғы жазушысы ретіндегі беделін нығайтты. Бұл кітап оның алғашқы бестселлерінің бірі болды және "Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең көрнекті американдық соғыс романы" деп аталды. Романның атауы, ағылшын драматургі Джордж Пилдің 16 ғасырдағы осы аттас поэмасынан алынған болуы мүмкін. Роман бірнеше рет бейімделді: 1930 жылы сахналық қойылым ретінде, 1932 және 1957 жылдары фильм түрінде, ал 1966 жылы үш бөлімді телесериал ретінде. 1996 жылы түсірілген "Махаббат пен соғыс" фильмі Хемингуэйдің Италиядағы жедел жәрдемші ретіндегі өмірін және "Саудагермен қоштасу" романын жазуға дейінгі оқиғаларын көрсетеді.
A Farewell to Arms is a novel by American writer Ernest Hemingway, set during the Italian campaign of World War I. First published in 1929, it is a first person account of an American, Frederic Henry, serving as a lieutenant in the ambulance corps of the Italian Army. The novel describes a love affair between the American expatriate and an English nurse, Catherine Barkley. Its publication ensured Hemingway's place as a modern American writer of considerable stature. The book became his first best seller and has been called "the premier American war novel from [ ] World War I". The title might be taken from a 16thcentury poem of the same name by the English dramatist George Peele. The novel has been adapted a number of times: initially for the stage in 1930; as a film in 1932, and again in 1957; and as a three part television miniseries in 1966. The film In Love and War, made in 1996, depicts Hemingway's life in Italy as an ambulance driver in events prior to his writing of A Farewell to Arms.
Кейіпкерлер
Лейтенант Фредерик Генри: Италия армиясында жедел жәрдем көліктерін басқаратын офицер ретінде қызмет ететін америкалық. Мисс Кэтрин Баркли: Генридің сүйіктісі және медбике. Лейтенант Ринальди: Генриге бауырласа қызығушылық танытатын, майданға жақын жерде қызмет ететін эксцентрикалық армиялық хирург. Діни қызметкер: Әскери капеллан, Генримен Құдай және соғыс туралы жиі әңгімелеседі. Хелен Фергюсон: Мисс Кэтриннің досы және әрі медбикесі. Мисс Ван Кампен: Миландағы американдық аурухананың медбикелер бөлімінің бас медбикесі. Ол және Генри бірден ұнамайды. Мисс Гейдж: Миландағы американдық аурухананың Генримен достық қарым-қатынаста болған ерекше медбикесі. Майор Валентини: Миланда Генридің жараланған тізесіне операция жасаған белсенді, көңілді және білікті хирург. Джино: өте жағымды итальяндық сарбаз, оның ынталы патриотизмі Генриді алаңдатады. Бонелло: Генридің басшылығындағы жедел жәрдем көлігінің жүргізушісі, ол жауға түсіп қауіпсіздік табу үшін дезертирлік жасайды. Пиани: Генриге адалдығын сақтайтын жедел жәрдем көлігінің жүргізушісі. Пассини: Генриді жарақаттаған миномет оғынан қаза тапқан жедел жәрдем көлігінің жүргізушісі. Аймо: шегіну жолының күзетшілері өлтірген жедел жәрдем көлігінің жүргізушісі. Эмилио: Стреза қаласындағы бармен, оларға Швейцарияға қашуға көмектеседі. Граф Греффи: Генримен бұрын таныс болған 94 жастағы дворян. Ральф Симмонс және Эдгар Сондерс: Италияда итальяндық сахналық есімдермен оқып, өнер көрсететін екі опера әншісі.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман бес бөлімге, немесе "кітаптарға" бөлінген. Фредерик Генри оқиғаны бірінші жақта айтады.
Бірінші кітап
Фредерик Генри лейтенант, американдық дәрігер, итальян армиясында қызмет етеді. Ол итальян тілінде сөйлейді. Роман Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталады. Бұл қыстың басы, сол кезде холера эпидемиясы мыңдаған сарбаздың өмірін қиды. Фредерик Горицияға қысқа сапар жасап, басқа сарбаздармен және дін қызметкерімен кездеседі. Ол екі бордельдің бар екенін біледі – біреуі офицерлерге, екіншісі қарапайым сарбаздарға арналған. Қайтып келген соң, ол өзінің тәжірибесін Фредерикпен шамамен бір жастағы досы, хирург Риналдимен бөліседі. Риналди әдемі әйелдерді ұнатады. Ол ағылшын медбикесі Кэтрин Барклиге ғашық, бірақ бұл сезімі тым терең емес. Риналди Фредерикті британдық госпитальға алып барады, онда Фредерик Кэтринмен танысады. Фредерик оған тартылады. Ол оған соғыста қаза тапқан күйеуі туралы және жаңбыр жауғанда қобалжу сезімі туралы айтады. Фредерик оны сүйіп көруге тырысады, бірақ ол бас тартады және оны шапалақтайды, кейін өкінеді. Бірақ, соңында олар сүйіседі, себебі ол енді оған көңілі бөліне бастаған. Фредерик өз серіктерімен (Пассини, Манера, Гордини және Гавуцци) бірге жедел жәрдем көлігін соғысқа апарады. Пассини минометтен қаза табады, ал Фредерик итальян майданында тізесінен ауыр жарақат алып, госпитальге жіберіледі.
Екінші кітап
Хирург Ринальди Фредерикке ауруханада келіп, оның ерлігі үшін мақтанады, бірақ Фредерик мұндай көріністі жоққа шығарады. Риналди оған жақын арада Миландағы ауруханаға ауыстырылатынын айтады. Фредерик оған Кэтринді медбике ретінде алуға өтініш береді. Діни қызметкер келіп қалады. Фредерик тағы да бір талқылауда соғысқа қарсы көзқарасын білдіреді. Осы арада Америка Германияға соғыс жариялады, ал Италия әскері Австрияға қарсы соғыс туралы да алаңдаулы. Фредерик Миландағы американдық ауруханаға жетеді. Сол жерде оны Гейдж мырза, Уокер ханым және олардың бастығы Ван Кампен мырза күтеді. Гейдж мырза оған шарап дайындап береді. Фредерик Кэтриннің оған деген махаббатын және құмарлығын сезінеді. Олар бірінші рет махаббат жасайды. Дәрігер Валентини рентген сәулелерін және жарақаттарын тексеруге келеді. Бұл кітап Фредерик пен Кэтриннің жаз бойы қарым-қатынасының қалай дамығанын суреттейді. Олар қайықпен жүзуді және ат жарыстарын жақсы көреді. Осы арада Фредерик Кэтриннің медбикесі Хелен Фергюсонмен танысады. Фредериктің тізесі сауыққаннан кейін, ол сары аурумен ауырады. Оған үш апталық демалысқа рұқсат берілді. Мисс Ван Кампен Фредериктің бөлмесінде бос арақ бөтелкелерін тауып, оның жағдайының себебі ретінде алкоголизмді қабылдайды. Ол сондай-ақ Фредерик соғыс майданынан қашу үшін өзін ауру ұстап отыр деген қорытындыға келеді. Ол қалпына келтіру демалысын тоқтату туралы өтініш береді, ал Фредерик соғысқа қайта шақырылады. Екатерина оған үш айлық жүкті екенін айтады. Олар оның соғыстан оралғаннан кейін қайта қосылуға және үйленуге уәде береді. Фредерик одан "кішкентай Кэтринге" қамқорлық жасауды сұрайды.
Үшінші кітап
Фредерик Горицияға оралады. Риналди келіп, оның жараланған аяғын тексеріп, содан кейін олар үйленген-үйленбегенін сұрайды. Діни қызметкер Фредериктің күйін байқап, соғыстың жақын арада аяқталады деп болжайды. Фредерик Байнсиццаға сапар шегеді, онда ол Джиномен кездеседі, ол оған австриялықтардың қорқынышты қарулары бар артиллериялық батареясы туралы айтады. Фредерик итальяндықтар австриялықтар шабуыл жасаған жағдайда қашып құтыла алмайтынын түсінеді. Күшті жаңбыр жауады, бомбалау басталады. Фредерик моральдың күрт төмендегенін байқайды. Ұзақ өтпей, Капоретто шайқасында австро-венгрлер итальяндықтардың қорғанысын бұзып, итальяндықтар шегіне бастайды. Ұйлар эвакуацияланады. Әйелдер мен балалар жүк көліктеріне салынады. Виллада Фредерик Риналдидің ауруханаға кеткенін, ал қалғандарының эвакуацияланғанын біледі. Шегіну кезінде жолда үлкен кешігулер мен хаос болады. Фредерик, бас жолмен келе жатып әуе шабуылына ілікпеу үшін, басқа жолмен жүруге шешім қабылдайды. Ол және оның әскерлері тез жоғалып кетеді, көліктері сазға батып қалады. Фредерик Бонелломен бірге жүрген екі инженерлік сержантты көмекке шақырады. Жауға түсіп қалудан қорқып, олар бас тартады және қашуға тырысады. Фредерик тапаншасын шығарып, біреуін атып өлтіреді, ал екіншісі қашып құтылады. Жүргізушілердің бірі, Аймо, кейіннен қаза табады, ал екіншісі, Бонелло, австриялықтарға тұтқындыққа берілу үшін қашып кетеді. Фредерик пен оның соңғы серігі Пиани Талььяменто өзені арқылы бас шегінуге жетеді. Олар көпірден өткеннен кейін Фредерикті әскери полиция өзен жағалауында офицерлерді тергеп, итальяндықтардың жеңілісіне себеп болған "сатқындық" үшін жазалап отырған жерге алып кетеді. Фредерик өзенге секіріп құтылады. Содан кейін ол жазық даладан өтіп, Миланға Екатеринаны табу үшін келе жатқан пойызға мінеді.
Төртінші кітап
Миланға жеткенде, ол Катеринаның Стрезаға кеткенін біледі. Ол бұрын кездескен опера әншілерінің бірі Ральф Симмонсқа барып, Швейцарияға бару процедуралары туралы сұрайды. Ральф оған азаматтық киім береді. Фредерик сол киімдерде өзін өте жат сезінеді, себебі адамдар оған немқұрайлылықпен қарайды. Ол пойызбен Стрезаға жетіп, "Гранд Отель э дез Иль Борромеес" қонақ үйіне барады. Бармен Эмилио оған теміржол станциясының жанындағы шағын қонақ үйде екі ағылшын медбикесі тұрғанын хабарлайды. Фредерик сонда Кэтрин мен Хелен Фергюсонды кездестіреді. Ол сондай-ақ Фредерик Стрезаға соңғы сапарында танысқан өте ескі дворян граф Греффимен де кездеседі. Греффи немересімен бірге тұрады. Фредерик Катеринаның соғыс туралы сұрақтарынан қашады. Ол өзін қылмыскер, дезертир деп санайды. Эмилио оған итальян полициясы оны ұстауға тырысып жатқанын айтады. Катерина мен Фредерик Швейцарияға қашуды жоспарлайды, ал Эмилио олардың қайықпен сапарға шығуына барлық мүмкіндіктерді жасайды. Дауылдың салдарынан су қозғалмалы және толқынды болады. Фредерик түн бойы қайықты жүргізеді, ал Кэтрин де кезекпен қайықты жүргізеді. Соңында олар Швейцарияға жетеді. Шекара күзетшілері олардың жеке басын тексеріп, Швейцарияда болуға уақытша виза береді.
Бесінші кітап
Фредерик пен Кэтрин тауларда тыныш өмір сүреді. Олар Монтрё ауылының сыртындағы таудағы ағаш үйге көшіп келеді. Олар Гаттингендермен жаңа таныстыққа ие болады. Кейде Кэтрин баласы туралы, әсіресе оның денсаулығы туралы алаңдайды. Ауруханаға жақын болу үшін олар Лозанна қаласына көшіп кетеді. Кейін Кэтрин босануға түседі және ауруханаға жеткізіледі. Дәрігер Фредерикке кесаров тілімі жасау ең дұрысы екенін айтады. Ол қатты ауырып, соңында өлі туған ұл бала табады. Кейін медбике оған Кэтриннің қан кетуі туралы хабарлайды. Ол үрейленеді. Ол оны көруге барады, ал ол оның қасында көз жұмады. Ол ауруханадан шығып, жаңбыр астында қонақ үйіне қайтады.
Бастапқы және басылым тарихы
Роман Хемингуэйдің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық науқандардағы қызметіне негізделген. Кэтрин Баркли кейіпінің шабыты Миландағы ауруханада Хемингуэйдің жараланғаннан кейін күтіміне алған медбике Агнес фон Куровски болды. Ол оған үйленуді жоспарлаған, бірақ ол Америкаға оралғанда оның махаббатын кері қайтарды. Париждегі сән тілшісі Китти Каннелл Хелен Фергюсонның прототипі болды. Аты аталмаған дін қызметкері Анкона бригадасының 69-шы және 70-ші полктерінің дін қызметкері Дон Джузеппе Бьянкиге негізделген. Риналди кейіпінің көзі әлі анықталмаған, бірақ бұл кейіп бұрын "Біздің заманымызда" атты туындысында пайда болған. Романның көп бөлігі Фредерик Дж. Агатпен хат алмасу арқылы жазылды. Хемингуэйдің досы Агат Италияда болған кезінде әйеліне жазған хаттар жинағын сақтап, олар кейін шабыт көзіне айналды. Дегенмен, Майкл Рейнольдс Хемингуэйдің сипатталған шайқастарда қатыспағанын айтады. Оның бұрынғы романы, "Күн де шығады", роман-а-клеф ретінде жазылғандықтан, оқырмандар "Қош сау, қарулар" романын автобиографиялық туынды деп ойлады. Романның бір бөлігі Арканзас штатындағы Пигготт қаласында, оның сол кездегі әйелі Паулин Пфайффердің үйінде, ал қалғаны Канзас штатындағы Миссион-Хиллс қаласында, ол бала күтуге дайындалып тұрғанда жазылды. Паулинге кесар тілігі жасалған кезде Хемингуэй Кэтрин Барклидің босану сахнасын жазып жатқан. Хемингуэй соңғы бөлімін аяқтаумен күресті. Оның айтуынша, ол "қанағаттанғанша" 39 нұсқа жазған. Бірақ 2012 жылғы басылымда 47-ден астам баламалы соңдар келтірілген. "Қош сау, қарулар" романының табысы Хемингуэйді қаржылық тәуелсіздікке ие етті. Хемингуэй кітапханасы 2012 жылдың шілде айында бірінші басылымның мұқабасының көшірмесімен жарық көрді. Жаңа басылымда Хемингуэй роман үшін жазған көптеген баламалы соңдармен қатар, алғашқы қолжазбалардың үзінділері де бар. Джон Ф. Кеннеди президенттік кітапханасы мен мұражайындағы Хемингуэй жинағында кітапқа арналған екі қолжазба атау бар. Көптеген атаулар "The Oxford Book of English Verse" кітабынан алынған. Хемингуэй қарастырған атаулардың бірі – "Басқа елде және одан басқа". Бұл Кристофер Марлоудың "Мальталық яһуди" пьесасынан алынған. Т.С. Элиоттың "Ханшайымның портреті" поэмасы да Марлоудың осы туындысынан цитатамен басталады: "Сен бұзықтық жасадың: бірақ ол басқа елде болды, және сонымен қатар қыз қайтыс болды". Хемингуэйдің кітапханасында Элиот пен Марлоудың еңбектері де болған.
Цензура
Бірінші басылымның кем дегенде екі данасы бар, онда Хемингуэй цензураланған мәтінді қолмен қайта қосып, түзетілген нұсқасын ұсынды. Осы кітаптардың бірін Морис Коиндроға, екіншісін Джеймс Джойске сыйлады. Хемингуэйдің түзетілген мәтіні романның қазіргі басылымдарына енгізілмеген, алайда цензураланбаған аудиокітаптар бар. "Қоштасу қаруымен" Ирландия еркін мемлекетінде тыйым салынды. Сондай-ақ, роман 1948 жылға дейін Италияда жариялана алмады, себебі фашистік режим оны Қарулы күштердің абыройына нұқсан келтіретін деп санады, әсіресе Капоретто шайқасының сипаттамасы мен туындыдағы антимилитаризмдік көзқарас үшін. Көптеген өмірбаян жазушылардың пікірінше, фашистік режимнің цензурасының себебінде жазушы мен Бенито Муссолини арасындағы жеке қарсылық та болған. Хемингуэй 1923 жылы, билікке келгеннен кейін онымен сұхбаттасып, "Торонто Стар" газетінде жариялаған мақаласында Муссолиниді "Еуропадағы ең ірі жалған" деп атап, оны сынады. Бірақ ресми реакциялардан бөлек, Муссолинидің бұл мақаладан қатты наразы болғаны белгілі: Хемингуэй Муссолиниді медиа назарына ілігу үшін оқып отырғандай көрінуге тырысқан деп суреттеді, ал шындығында ол француз-ағылшын сөздігін кері ұстап тұрған. Итальян тіліне аударма 1943 жылы Фернанда Пивано тарапынан заңсыз дайындалды, бұл оның Туринде тұтқындалуына әкеп соқты.
Сыни қабылдау
"Қоралмен қоштасу" шығармасы жақсы пікірлерге ие болды және Хемингуэйдің ең көрнекті әдеби туындыларының бірі саналады. Гор Видал осы туынды туралы: "Амбицияға толы еңбек, онда [Хемингуэйдің] прозасына тән, мұқият, шеберлікпен жасалған, ерекше стильдің бастамасын көруге болады" деп жазды. 1929 жылғы "Нью-Йорк Таймс" газетінің шолуының соңғы жолы: "Бұл қозғалтатын және әдемі кітап". Бейкер "Қоралмен қоштасу" тақырыбына қатысты: "Он жылдық ой-толғаныс пен өмірлік тәжірибесін қорытқаннан кейін, Хемингуэй оқырмандарына тек соғыс туралы ғана емес, сонымен қатар соғыс кезіндегі махаббат пен өлім туралы әңгіме емес, толыққанды шығарма ұсынады" дейді. Дегенмен, жарық көргеннен бері "Қоралмен қоштасу" түрлі дау-жанжалдардың ошағына айналды. Scribner's Magazine арқылы басылғаннан кейін, Хемингуэйдің жыныстық қатынас сипаттамаларын әдейі алып тастауына және оны әдеби тәсіл ретінде қолдануына қарамастан, порнографиялық сипаттамаларға байланысты Бостон газет стендтерінен алынып тасталды.
Басқа медиада
Романды алғаш рет 1930 жылы Лоуренс Сталлингс сахнаға қойды, содан кейін 1932 жылы фильмге бейімделді, ал 1957 жылы жаңадан түсірілді. 1966 жылы үш бөлімді телесериал жасалды. 2023 жылдың желтоқсанында Майкл Винтерботом режиссерлік етіп, Том Блайт басты рөлде ойнайтын жаңа фильм түсірілетіні жарияланды. 1996 жылы Ричард Аттенборо режиссерлік еткен және Крис О'Доннелл мен Сандра Буллок қатысқан "Махаббат пен соғыс" фильмі Хемингуэйдің Италиядағы өмірін, "Қоштасу қаруымен" романын жазуға дейінгі оқиғаларын, жедел жәрдемші ретінде бейнелейді. 1937 жылы Кларк Гейбл мен Жозефин Хатчинсон қатысқан Lux Radio Theater сериясы аясында радиоадаптациясы жасалды.
Жалпы көздер
Бейкер, Карлос (1972). Хемингуэй: Суретші ретінде жазушы. Принстон: Принстон университетінің баспасы. Мелоу, Джеймс (1992). Хемингуэй: Салдарынсыз өмір. Бостон: Хоутон Миффлин. Мейерс, Джеффри (1985). Хемингуэй: Өмірбаян. Нью-Йорк: Макмиллан. Оливер, Чарльз (1999). Эрнест Хемингуэй А-дан Z-ға дейін: Өмір мен шығармаларына арналған анықтамалық. Нью-Йорк: Checkmark Publishing. Рейнольдс, Майкл (2000). "Эрнест Хемингуэй, 1899–1961: Қысқаша өмірбаян". Вагнер Мартин, Линда (ред.). Эрнест Хемингуэйге арналған тарихи нұсқаулық. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Рой, Пинаки (2012). Хемингуэйдің "Саудагермен қоштасуы": Сыни талдау. Калькутта: Books Way. Тайлер, Лиза (ред.) (2008). "Хемингуэйдің "Саудагермен қоштасуы" романын оқыту". Кент, Огайо: Кент университетінің баспасы.