Екінші дүниежүзілік соғыстағы Нидерландтар тарихы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нидерландының жағдайына шолу

Нидерландының бейтараптығына қарамастан, нацистік Германия 1940 жылдың 10 мамырында Fall Gelb (Сары операция) аясында Нидерландыға шабуыл жасады. 1940 жылдың 15 мамырында, Роттердамды бомбалаудан кейін бір күн өткен соң, голланд әскерлері капитуляциялады. Голланд үкіметі мен король отбасы Лондонға көшті. Принцесса Юлиана және оның балалары соғыс аяқталғанға дейін Канаданың Оттава қаласында пана тапты. Неміс оккупациясы кейбір аймақтарда 1945 жылдың мамыр айында немістер капитуляциялағанға дейін жалғасты. Бастапқыда аз ғана топпен жүргізілген белсенді қарсылық, оккупация барысында күшейді. Оккупанттар елдің еврей халқының көп бөлігін нацистік концлагерлерге депортациялады. Нидерландының әртүрлі аймақтарында еврей тұрғындарының өмір сүру көрсеткіштерінің айырмашылығына байланысты, ғалымдар ұлттық деңгейдегі жалғыз түсіндірменің дұрыстығына күмән келтірді. Ұйымдастырылған халық тізілімдерінің болуына байланысты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде елдің еврей халқының шамамен 70% -і қаза тапты – бұл Бельгия мен Франциядағы көрсеткіштерден әлдеқайда жоғары, бірақ Литвадағыдан төмен. Жарқыратылған құжаттар немістердің голланд полиция және әкімшілік қызметкерлеріне еврейлерді табу және анықтау үшін сыйақы төлегенін, оларды ұстауға көмектескенін көрсетті. Амстердам қаласының маңындағы коммунистер еврей азаматтарының қуғын-сүргініне қарсы наразылық ретінде ақпан айындағы ереуілді (1941 жылдың ақпаны) ұйымдастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс Нидерландыда төрт кезеңде өтті:
1939 жылдың қыркүйегінен 1940 жылдың мамырына дейін: Соғыс басталғаннан кейін Нидерланды бейтараптық жариялады. Кейіннен елге шабуыл жасалып, оккупацияланды. 1940 жылдың мамырынан 1941 жылдың маусымына дейін: Германиядан түскен тапсырыстардың нәтижесінде экономикалық өркендеу, Артур Сейсс-Инкварттың «бархат қолғап» тәсілімен бірігіп, салыстырмалы түрде жеңіл оккупацияға әкелді. 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың маусымына дейін: Соғыс күшейген сайын Германия оккупацияланған аумақтардан үлкен үлес талап етті, нәтижесінде тұрмыс деңгейі төмендеді. Еврей халқына қарсы қуғын-сүргін күшейді және мыңдаған адамдар жойқын лагерлерге депортацияланды. «Бархат қолғап» тәсілі тоқтатылды. 1944 жылдың маусымынан 1945 жылдың мамырына дейін: Жағдай одан әрі нашарлап, аштық пен отын тапшылығына әкелді. Неміс оккупациялық билігі жағдайды бақылаудан шығара бастады. Нацистер соңғы күшпен қарсы тұрып, қиратушылық әрекеттер жасағысы келді. Ал басқалары жағдайды жеңілдетуге тырысты. 1944 жылдың екінші жартысында одақтастар Нидерландының оңтүстігінің көп бөлігін азат етті. Елдің қалған бөлігі, әсіресе батыс және солтүстік аймақтары, неміс оккупациясы астында қалды және 1944 жылдың соңында «Аштық қысы» деп белгілі болған ашаршылықтан зардап шекті. 1945 жылдың 5 мамырында Германияның Люнебург Хитте капитуляциялауы елдің толық азаттығына әкелді.

Despite Dutch neutrality, Nazi Germany invaded the Netherlands on 10 May 1940 as part of Fall Gelb (Case Yellow). On 15 May 1940, one day after the bombing of Rotterdam, the Dutch forces surrendered. The Dutch government and the royal family relocated to London. Princess Juliana and her children sought refuge in Ottawa, Canada until after the war. German occupation lasted in some areas until the German surrender in May 1945. Active resistance, at first carried out by a minority, grew in the course of the occupation. The occupiers deported the majority of the country's Jews to Nazi concentration camps. Due to the high variation in the survival rate of Jewish inhabitants among local regions in the Netherlands, scholars have questioned the validity of a single explanation at the national level. In part due to the well organised population registers, about 70% of the country's Jewish population were killed in the course of World War II – a much higher percentage than in either Belgium or France, although lower than in Lithuania. Declassified records revealed that the Germans paid a bounty to Dutch police and administration officials to locate and identify Jews, aiding in their capture. Communists in and around the city of Amsterdam organised the February strike – a general strike (February 1941) to protest against the persecution of Jewish citizens. World War II occurred in four distinct phases in the Netherlands:
September 1939 to May 1940: After the war broke out, the Netherlands declared neutrality. The country was subsequently invaded and occupied. May 1940 to June 1941: An economic boom caused by orders from Germany, combined with the "velvet glove" approach from Arthur Seyss Inquart, resulted in a comparatively mild occupation. June 1941 to June 1944: As the war intensified, Germany demanded higher contributions from occupied territories, resulting in a decline of living standards. Repression against the Jewish population intensified and thousands were deported to extermination camps. The "velvet glove" approach ended. June 1944 to May 1945: Conditions deteriorated further, leading to starvation and lack of fuel. The German occupation authorities gradually lost control over the situation. Nazis wanted to make a last stand and commit acts of destruction. Others tried to mitigate the situation. The Allies liberated most of the south of the Netherlands in the second half of 1944. The rest of the country, especially the west and north, remained under German occupation and suffered from a famine at the end of 1944, known as the "Hunger Winter". On 5 May 1945, German surrender at Lüneburg Heath led to the final liberation of the whole country.

Өмірбаян

Голландтың Шығыс Үндістан колониялары (қазіргі Индонезия) сол кезде Нидерландыны әлемдегі бес ірі мұнай өндіруші елдің біріне айналдырды және соғыстар аралығында әлемдегі ең ірі ұшақ зауытына (Фоккер) ие болды, бұл Нидерландының бейтараптығына және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қару-жарақ саудасының табысына көмектесті. Ел Еуропадағы ең бай елдердің бірі болды және үлкен әрі заманауи әскери күштерді оңай ұстауға мүмкіндігі болды. 1929-1943 жылдар аралығында Нидерланд үкіметтері христиандық және оңшыл саяси партиялардың ықпалында болды. 1933 жылдан бастап Нидерланды 1929 жылы басталған Ұлы депрессияның салдарына ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде NSB партиясының мүшелері мен сайлаушыларының саны азайып бара жатқан еді. Соғыс аралық кезеңде үкімет азаматтық инфрақұрылымдық жобалар мен жерді мелиорациялауға, соның ішінде Zuiderzee жұмыстарына елеулі инвестиция жасады. Бұл Wieringermeer полирінен теңіз суын толығымен шығаруға және Afsluitdijk бөгетін аяқтауға әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Питер Корт ван дер Линден басқаратын Нидерланд үкіметі соғыс бойы Нидерландының бейтараптығын сақтап қалды. Соғыс аралық кезеңде Нидерланды 1933 жылы Германияда нацистік партия билікке келгеннен кейін де "Тәуелсіздік саясатын" жалғастырды. Антиреволюциялық партияның консервативті премьер-министрі Хендрикус Колин, 1933-1939 жылдар аралығында билікте болған, Нидерландының ірі державаға қарсы тұруға шамасы жетпейтініне сенді. Прагматикалық тұрғыдан алғанда, үкімет әскери шығындарға көп қаржы бөлмеді. 1938-1939 жылдар аралығында халықаралық жағдайдың шиеленісуіне байланысты әскери шығындар екі есеге артқанымен, 1939 жылы ол ұлттық шығындардың 4% ғана құрады, бұл нацистік Германияның шамамен 25% көрсеткішімен салыстырылғанда өте төмен еді.

Неміс басқыншылығы

Нейтралитет саясатына қарамастан, 1940 жылдың 10 мамырында таңертең Нидерландыға ресми түрде соғыс жарияламастан, Германия әскерлері бір мезгілде Бельгия мен Люксембургке шабуыл жасады. Шабуылдаушылар одақтас күштерін Арденнен аудармақшы болып, британдық және француз күштерін Бельгияға тереңірек тартуды, сондай-ақ Солтүстік Голландияға британдық шабуылдың мүмкіндігін болдырмауды көздеді. Люфтваффе Ұлыбританияға қарсы әуе шабуылын жүргізу үшін Солтүстік теңіздегі голландиялық әуежайларды басып алуы тиіс болды. Нидерландының қарулы күштерінің қару-жарағы мен жабдықтары жеткіліксіз және ескірген болғандықтан, олар көбінесе дайын емес еді. Атап айтқанда, Нидерланды Корольдік армиясының бронетехникасымен салыстыруға болатын күштері болған жоқ және тек шектеулі бронеавтомобильдер мен танкеттерді құрай алды. Әуе күштерінде бар болғаны 140 ұшақ болды, олардың көпшілігі ескірген бипландар еді. Голландиялық ұшақтардың 65-і шабуылдың алғашқы күні жойылды. Голландтықтар немістердің Ұлыбританияға жоспарланған шабуылға қажетті көліктік ұшақтарының көп бөлігін жоюға қол жеткізді. Алайда, неміс күштері бірінші күні Нидерландыдағы Маас өзенінен өтіп, Вермахтқа жақын орналасқан Бельгияның Эбен-Эмаэль бекінісін айналып өтуге және Бельгия армиясын неміс шекарасынан шығаруға мүмкіндік берді. Шығыс Нидерландыда немістер голландтарды Греббе сызығынан кері итеруге жетті, бірақ олардың ілгерілеуі Нидерландының солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бөліктерін байланыстыратын тар Afsluitdijk қозғалыс жолындағы голландтық бекіністермен баяулады. Неміс әскерлері жылдам ілгеріледі және төртінші күні елдің шығысының көп бөлігін бақылауына алды. Ультиматумды неміс командирі қол қоймағандықтан, техникалық себеппен қайтарып берді. Винкельман басқа голландтық генералдармен кездесу өткізді. Олар қарсылық көрсетудің мәні жоқ екенін шешті және азаматтық тұрғындарды қорғауды қалады. 14 мамыр күні түстен кейін Винкельман әскеріне бағынуға бұйрық берді: Бүгін түстен кейін Германия Роттердамды бомбалады, ал Утрехтке де қирату қаупі төнді. Азаматтық халықты сақтау және одан әрі қан төгуді болдырмау үшін мен барлық әскерлерге операцияларды тоқтатуға бұйрық беруді дұрыс деп санаймын. Дұшпан ең заманауи құралдарының артықшылығымен біздің қарсылығымызды бұзды. Осы соғысқа қатысты бізге ешқандай кінә жоқ. Сіздің және әскерлеріңіздің мінез-құлқы тыныш, нық қадамды және Нидерландыға лайық болды. 15 мамырда Нидерланды Германиямен ресми түрде капитуляцияға қол қойды. Француздық бақылауға түскен Зеландия провинциясындағы голландтық әскерлер 17 мамырға дейін француз әскерлерімен бірге күресті, содан кейін Мидделбург қаласын бомбалау оларды да капитуляциялауға мәжбүр етті. Голландия империясы, әсіресе Голландиялық Шығыс Индия, одақтастарды қолдады; отарлар капитуляциядан зардап шекпеді. Голландия суларындағы Голландия Корольдік теңіз флотының көптеген кемелері Ұлыбританияға қашты. Төрт күндік шабуыл кезінде 2300-ге жуық голландтық сарбаз қаза тауып, 7000 адам жарақат алды, сондай-ақ 3000-нан астам голландтық азаматтар да қаза тапты. Неміс әскері 2200 адамнан қаза тауып, 7000-ы жарақат алды. Сонымен қатар, науқан кезінде голландтықтар тұтқындаған 1300 неміс сарбазы, көбіне Гааганың айналасында, Ұлыбританияға жеткізілді және соғыс аяқталғанға дейін тұтқын болып қалды. Королева Вильгельмина және Голландия үкіметі Нидерландыдан қашып, эмиграциядағы үкімет құрды. Принцесса Джулиана балаларымен бірге Канадаға қауіпсіздік үшін кетті.

Despite its policy of neutrality, the Netherlands were invaded on the morning of 10 May 1940, without a formal declaration of war, by German forces moving simultaneously into Belgium and Luxembourg. The attackers meant to draw Allied forces away from the Ardennes and to lure British and French forces deeper into Belgium and to pre empt a possible British invasion in North Holland. The Luftwaffe needed to take over the Dutch airfields on the North Sea to launch air raids against the United Kingdom. The armed forces of the Netherlands, with insufficient and outdated weapons and equipment, were caught largely unprepared. In particular, the Royal Netherlands Army did not have comparable armoured forces and could mount only a limited number of armoured cars and tankettes. The air force had only 140 aircraft, mostly outdated biplanes. Sixty five of the Dutch aircraft were destroyed on the first day of the campaign. The Dutch succeeded in destroying significant numbers of transport aircraft that the Germans would need for their planned invasion of Britain. However, the German forces succeeded in crossing the Maas river in the Netherlands on the first day, which allowed the Wehrmacht to outflank the nearby Belgian Fort Eben Emael and force the Belgian army to withdraw from the German border. In the eastern Netherlands, the Germans succeeded in pushing the Dutch back from the Grebbe Line, but their advance was slowed by the Dutch fortifications on the narrow Afsluitdijk Causeway that linked the north eastern and the north western parts of the Netherlands. The German forces advanced rapidly and, by the fourth day, were in control of most of the east of the country. The ultimatum was returned on a technicality since it had not been signed by the German commander. Winkelman held a meeting with other Dutch generals. They decided that further resistance was futile and wanted to protect civilian residents. In the afternoon of 14 May, Winkelman issued a proclamation to his army to order them to surrender:

This afternoon Germany bombarded Rotterdam, while Utrecht has also been threatened with destruction. In order to spare the civil population and to prevent further bloodshed I feel myself justified in ordering all troops concerned to suspend operations By great superiority of the most modern means [the enemy] has succeeded in breaking our resistance. We have nothing wherewith to reproach ourselves in connection with this war. Your bearing and that of the forces was calm, firm of purpose and worthy of the Netherlands. On 15 May, the Netherlands officially signed the surrender with Germany. Dutch forces in the province of Zeeland, which had come under French control, continued fighting alongside French forces until 17 May, when the bombardment of the town of Middelburg forced them to surrender also. The Dutch Empire, in particular the Dutch East Indies, supported the Allies; the colonies were unaffected by the surrender. Many ships of the Royal Dutch Navy in Dutch waters fled to the United Kingdom. During the four day campaign, about 2,300 Dutch soldiers were killed and 7,000 wounded, and more than 3,000 Dutch civilians also died. The Germans lost 2,200 men killed and 7,000 wounded. In addition, 1,300 German soldiers captured by the Dutch during the campaign, many around The Hague, had been shipped to Britain and remained POWs for the rest of the war. Queen Wilhelmina and the Dutch government succeeded in escaping from the Netherlands before the surrender and formed a government in exile. Princess Juliana and her children went to Canada for safety.

Нидерландыдағы өмір

Бастапқыда Нидерланды неміс әскери бақылауына алынды. Алайда, голланд үкіметі қайта оралудан бас тартқаннан кейін, Нидерланды 1940 жылғы 29 мамырда Франция мен Дания сияқты өз үкіметтері бар елдерден және Германияның әскери бақылауында болған Бельгиядан өзгеше, неміс азаматтық губернаторының бақылауына берілді. Азаматтық үкімет, Нидерландтың рейхскомиссариатын, австриялық наци Артур Зейсс-Инкварт басқарды. Неміс оккупанттары «Глихшланг» («мәжбүрлеу сәйкестігі» немесе «үйлестіру») саясатын жүзеге асырып, нацистік емес ұйымдарды жүйелі түрде жойды. 1940 жылы Германия режимі бірден барлық социалистік және коммунистік партияларды тыйым салды. 1941 жылы Нидерландта Ұлттық-социалистік қозғалыстан басқа барлық партияларға тыйым салынды. «Глайхшальтинг» голландтарға зор соққы болды, олар дәстүрлі түрде барлық негізгі діни топтар үшін, әсіресе католиктер мен протестанттар үшін, ондаған жылдар бойы тірек болған жеке институттарға ие болды. Бұл процеске Нидерландтағы католик шіркеуі қарсылық көрсетті, ал 1941 жылы голланд епископтары барлық католиктерді нацистік болып кеткен бірлестіктерден шығуға шақырды. Нацистердің ұзақ мерзімді мақсаты Нидерландыны Ұлы Германдық империясына қосу еді. Адольф Гитлер голланд халқын жоғары бағалады, олар арий «бас нәсілінің» мүшелері деп есептелді. Бастапқыда Зейсс-Инкварт «барқыт қолғап» тәсілін қолданды; халықты жұбатқан арқылы оларды ұлттық-социалистік идеологияға тартуға тырысты. Бұл репрессияны және экономикалық қанауды мүмкіндігінше төмен ұстауды және елдегі элита мен үкімет шенеуніктерімен ынтымақтасуға тырысуды білдірді. Прагматикалық себеп те болды, өйткені НСБ жеткілікті кандидаттар ұсынбады және үлкен халықтық қолдауға ие болған жоқ. Неміс нарығы ашылды, голланд компаниялары Германияға экспорттан үлкен пайда көріп, тіпті бұл тауарлар неміс соғыс күштеріне пайдаланылса да, ынтымақтастық ретінде қарастырылуы мүмкін еді. Дегенмен, Ұлыбритания шайқасында британдықтардың жеңісіне қарамастан, көптеген адамдар неміс жеңісінің мүмкіндігін шын деп санайтын және жеңімпаздың жағында болудың жөн екенін ойлаған. Нәтижесінде, басқа саяси партияларға тыйым салынғаннан кейін НСБ жылдам өсті. 1940 жылы бензин сорғылары жабылып қалғанмен, оккупация төзімді болып көрінді. 1941 жылғы маусымда «Барбаросса» операциясының сәтсіздігінен және Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында Мәскеу мен Сталинград түбіндегі неміс жеңілістерінен кейін Германия өзінің оккупациялаған аумақтарынан, соның ішінде Нидерландыдан экономикалық қанауды күшейтті. Экономикалық қанау артты, ал өндіріс негізінен соғыс күш-жігеріне қатысты салалармен шектелді. Репрессия, әсіресе еврей халқына қарсы күшейді. 1944 жылғы маусымда одақтастардың басып кіруінен кейін теміржол ереуілі және Нидерланды арқылы өтетін майдан желісі Рандштадты азық-түлік пен отыннан айырды. Нәтижесінде мұқтаждық пен аштық, «Аштық қысы» пайда болды. Неміс билігі жағдайды бақылаудан бірте-бірте айрылды, өйткені халық аздап қалған мүлкін неміс тәркілеуінен сақтап қалуға тырысты және Германия соғыста жеңіліп қалуы анық болғандықтан, ынтымақтастыққа бейім болмады. Кейбір нацистер одақтас әскерлеріне қарсы соңғы қарсылық көрсетуге дайындалды, Берлиндегі «Нерон» жарлығына сәйкес тауарлар мен мүлікті жойды (Амстердам мен Роттердам порттарын қирату, су басу), бірақ басқалары жағдайды реттеуге тырысты.

Initially, the Netherlands was placed under German military control. However, after the refusal of the Dutch government to return, the Netherlands was placed under control by a German civilian governor on 29 May 1940, unlike France or Denmark, which had their own governments, and Belgium, which was under German military control. The civil government, the Reichskommissariat Niederlande, was headed by the Austrian Nazi Arthur Seyss Inquart. The German occupiers implemented a policy of Gleichschaltung ("enforced conformity" or "coordination") and systematically eliminated non Nazi organisations. In 1940, the German regime more or less immediately outlawed all socialist and communist parties. In 1941, it forbade all parties except for the National Socialist Movement in the Netherlands. Gleichschaltung was an enormous shock to the Dutch, who had traditionally had separate institutions for all main religious groups, particularly Catholic and Protestant, because of decades of pillarisation. The process was opposed by the Catholic Church in the Netherlands, and in 1941, all Roman Catholics were urged by Dutch bishops to leave associations that had been Nazified. A long term aim of the Nazis was to incorporate the Netherlands into the Greater Germanic Reich. Adolf Hitler thought very highly of the Dutch people, who were considered to be fellow members of the Aryan "master race". Initially, Seyss Inquart applied the 'velvet glove' approach; by appeasing the population he tried to win them for the National Socialist ideology. That meant that he kept repression and economic extraction as low as possible and tried to co operate with the elite and government officials in the country. There was also a pragmatic reason since the NSB offered insufficient candidates and had no great popular support. The German market went open, and Dutch companies benefited greatly from export to Germany even if that might be seen as collaboration if goods might be used for German war efforts. In any case, despite the British victory in the Battle of Britain, many considered a German victory a realistic possibility and that it would therefore be wise to side with the winner. As a result, with the ban on other political parties, the NSB grew rapidly. Although gasoline pumps had been sealed in 1940, the occupation seemed tolerable. After the failure of Operation Barbarossa in June 1941 and the subsequent German defeats at Moscow and Stalingrad in the Eastern Front of World War II, Germany increased economic extraction from its occupied territories, including the Netherlands. Economic extraction increased, and production was limited mostly to sectors relevant for the war effort. Repression increased, especially against the Jewish population. After the Allied invasion of June 1944, the railroad strike and the frontline running through the Netherlands caused the Randstad to be cut off from food and fuel. That resulted in acute need and starvation, the Hongerwinter. The German authorities lost more and more control over the situation as the population tried to keep what little they had away from German confiscations and were less inclined to co operate now that it was clear that Germany would lose the war. Some Nazis prepared to make a last stand against the Allied troops, followed Berlin's Nero Decree and destroyed goods and property (destructions of the Amsterdam and Rotterdam ports, inundations), but others tried to mediate the situation.

Люфтваффе

Люфтваффе Нидерландыға ерекше қызығушылық танытты, себебі бұл ел Ұлыбританияға шабуыл жасайтын әуе күштері базаларының негізгі аймағы ретінде белгіленген еді. Немістер голландтардың 1940 жылғы 15 мамырдағы ресми капитуляциясынан кейін бірден он ірі әскери әуе базасын салуға кірісті. Олардың әрқайсысы кем дегенде 2 немесе 3 бетондалған ұшу-қону жолағына, арнайы теміржол байланысына, ірі жөндеу және күрделі жөндеу кешендеріне, кең ішкі және сыртқы сақтау алаңдарына және көбінесе 2000-3000 адамға арналған тұрғын үйлер мен жабдықтарға ие болуы тиіс еді. Әрбір әуе базасында қосымша және көбінесе шатыр әуеайлағы, сондай-ақ қайын ағашынан жасалған макеттік ұшақтар болды. Ең ірісі Арнемнің солтүстігіндегі Дилен әуе базасы болды (Дилендегі бұрынғы 12 неміс ғимараты қазір ұлттық ескерткіштер). Диленге жақын орналасқан Бельгия және Нидерланды үшін үлкен орталық әуе бақылау бункері – Диоген құрылды. Бір жыл ішінде шабуыл стратегиясы қорғаныс операциясына өзгертілді. Нидерландыдағы салдарынан болған әуе соғысы шамамен 20 000 (Одақтас және неміс) әуешінің өмірін қиды және 6000 ұшақ ел аумағына құлдырады, бұл соғыстың бес жылында күніне орташа есеппен 3 ұшақ құлауға тең болды. Нидерланды Германия және оның Рур аймағындағы өнеркәсіптік орталығы үшін әуе қорғанысының алдыңғы шебіне айналды, ол кең ауқымды зениттік артиллериямен, дыбыс анықтау құрылғыларымен және кейіннен радармен толықтырылды. Алғашқы неміс түнгі истребитель эскадрильясы Нидерландыдан операцияларын бастады. Соғыс бойында Нидерландыда 30 000-ға жуық Люфтваффе қызметкері жұмыс істеді.

Мәжбүрлі еңбек және қарсылық

Arbeitseinsatz, яғни азаматтық тұрғындарды мәжбүрлі еңбекке жұмылдыру Нидерландқа таңылды. Бұл 18 мен 45 жас аралығындағы әрбір ер адамды (530 000) неміс фабрикаларында жұмыс істеуге міндеттеді, олар батыс одақтастары тарапынан үнемі бомбаланды. Бас тартқандар жасырынуға мәжбүр болды. Нидерландтан азық-түлік және көптеген басқа да тауарлар алынып кеткендіктен, рациондау күшейді (рациондық кітаптар арқылы). Кейде қарсылық қозғалысы жасырынып жүргендерге тарату үшін азық-түлік талондарын алу мақсатымен тарату орталықтарына шабуыл жасады. Қарсылық қозғалысының табысқа жетуі үшін, кейде оның мүшелері немістермен ынтымақтасқандай болуға мәжбүр болды. Соғыстан кейін, олар қарсылықта болғанын дәлелдей алмағандықтан, ынтымақтасқандай көрінгендерге қиындықтар туды, себебі осы жұмыстың мәні құпиялылықты сақтау болып табылды.

Атлантикалық қабырға

Атлантикалық қабырға – Германияның оңтүстік-батыс Франциядан Дания және Норвегияға дейінгі Еуропа жағалауының бойында салынған алып жағалау қорғаныс желісі болды, және Нидерланд жағалауы да оның құрамына кірді. Осы себепті, Scheveningen сияқты кейбір қалалар эвакуацияланды. Гаагада ғана 3200 үй қиратылып, 2594 үй демонтаждалды. 20 мың үйлер тазартылды, ал 65 мың адам көшірілуге мәжбүр болды. Arbeitseinsatz жүйесі голландиялықтарды осы жобаларға жұмысқа тартуды да қамтыды, бірақ адамдар баяу немесе сапасыз жұмыс істеу арқылы пассивті қарсылық көрсетті.

Холокост

Ол құрылғаннан кейін көп ұзамай әскери режим Нидерландыдағы еврейлерді қуғындауды бастады. 1940 жылы депортациялар болған жоқ, еврейлерге қарсы тек шағын шаралар ғана қабылданды. 1941 жылдың ақпан айында нацистер голландиялық еврейлердің шағын тобын Маутхаузен-Гузен концлагеріне депортациялады. Голландиялықтар ақпандық ереуілмен жауап берді – бұл нацистік Еуропа тарихында бірегей, депортацияға қарсы бүкіл елде өткен наразылық акциясы. Бұл ереуіл көп нәтиже бермесе де, оның көшбасшылары өлім жазасына кесілді. Бұл Сейсс-Инкварт үшін алғашқы сәтсіздік болды. Ол еврейлерді депортациялауды және голландиялықтарды нацистік идеологияға тартуды жоспарлаған. Ақпандық ереуілден бұрын нацистер еврей кеңесін (голланд тілінде: Joodse Raad) құрды. Бұл кеңес профессор Дэвид Коэн мен Абрахам Асшер басқарған еврейлерден тұратын кеңес болды. 1933 жылы Асшер мен Коэн құрған еврей босқындары комитеті сияқты тәуелсіз еврей ұйымдары жабылды. Еврей кеңесі еврейлерді анықтау және депортациялауды тиімді ұйымдастыру құралы ретінде пайдаланылды; кеңес мүшелеріне олар еврейлерге көмектесіп жатқаны туралы айтылып, олардың сеніміне енді. Вут және Амерсфорт қалаларында да концлагерьлер салынды. Соңында голландиялық полиция мен мемлекеттік қызметкерлердің көмегімен голландиялық еврейлердің көпшілігі концлагерьлерге депортацияланды. Германия Нидерландыда еврейлерді депортациялау және өлтіруде ерекше тиімді болды. 1945 жылға қарай голландиялық еврей халқының саны бұрынғыдан шамамен төрттен бір бөлігіне азайды (шамамен 35 000 адам). Олардың 8 500-ге жуығы еврей емес адаммен неке қию арқылы депортациядан құтылды; 16 500-ге жуығы жасырынды немесе неміс билігінен қашып өтті; ал 7 000 – 8 000 адам Нидерланды басылып алынған кезеңде елден қашып кетті. Нидерландыдағы еврейлердің 27% аман қалғандығы көрсеткіші көршілес Бельгиядағы (60% аман қалды) және Франциядағы (75% аман қалды) көрсеткіштерден едәуір төмен. Тарихшылар төмен аман қалу деңгейіне бірнеше гипотеза ұсынды, олардың ішінде: Нидерланды ұлттық тізілімдеріне дінді қосу, бұл еврейлердің өзінің кім екенін жасыру мүмкіндігін азайтты. Голландия билігі мен халқы неміс билігімен ерекше ынтымақтастық танытты. Нидерландының жазық, ормансыз ландшафты еврейлерге жасыруға қолайлы орындарды қалдырмады. Марникс Крус және Питер Таммес Нидерландының әртүрлі аймақтарындағы аман қалу деңгейін зерттеді. Олардың қорытындысы бойынша, көптеген гипотезалар деректерді түсіндіре алмайды. Олардың пікірінше, одан гөрі неміс және голландиялық әріптестерінің әртүрлі аймақтарда жасырынып жүрген еврейлерді іздеудегі әртүрлі "күштілігі" осы жағдайды түсіндіруге болады. 2018 жылы жарық көрген «De 102.000 namen» басылымы Нидерландыдағы еврей, синти және рома халқының қуғын-сүргінінің 102 000 белгілі құрбанының тізімін қамтиды; кітап Westerbork еске алу орталығының қолдауымен Амстердамдағы Boom баспасынан шығарылды.

Shortly after it was established, the military regime began to persecute the Jews of the Netherlands. In 1940, there were no deportations, and only small measures were taken against the Jews. In February 1941, the Nazis deported a small group of Dutch Jews to Mauthausen Gusen concentration camp. The Dutch reacted with the February strike, a nationwide protest against the deportations, unique in the history of Nazi occupied Europe. Although the strike did not accomplish much—its leaders were executed—it was an initial setback for Seyss Inquart. He had intended both to deport the Jews and to win the Dutch over to the Nazi cause. Before the February strike, the Nazis had installed a Jewish Council (Dutch: Joodse Raad). This was a board of Jews, headed by Professor David Cohen and Abraham Asscher. Independent Jewish organisations, such as the Committee for Jewish Refugees — founded by Asscher and Cohen in 1933 — were closed. The Jewish Council ultimately served as an instrument for organising the identification and deportation of Jews more efficiently; the Jews on the council were told and convinced they were helping the Jews. Concentration camps were built at Vught and Amersfoort as well. Eventually, with the assistance of Dutch police and civil service, the majority of the Dutch Jews were deported to concentration camps. Germany was particularly effective at deporting and killing Jews in the Netherlands. By 1945, the Dutch Jewish population was about a quarter of what it had been (about 35,000). Of that number, about 8,500 escaped deportation by being in a mixed marriage to a non Jew; about 16,500 hid or otherwise evaded detection by German authorities; and 7,000 8,000 escaped the Netherlands for the duration of the occupation. The Dutch survival rate of 27% is much lower than in neighbouring Belgium, where 60% of Jews survived, and France, where 75% survived. Historians have offered several hypotheses for the low survival rate, including:

The Netherlands included religion in its national records, which reduced the opportunity for Jews to mask their identity. Dutch authorities and the Dutch people were unusually co operative with German authorities. The flat, unforested Dutch landscape deprived Jews of potential hiding places. Marnix Croes and Peter Tammes examined the survival rates among the different regions of the Netherlands. They conclude that most of the hypotheses do not explain the data. They suggest that a more likely explanation was the varying "ferocity" with which the Germans and their Dutch collaborators hunted Jews in hiding in the different regions. A 2018 publication, De 102.000 namen, lists the 102,000 known victims of the persecution of Jewish, Sinti, and Roma people from the Netherlands; the book is published by Boom, Amsterdam, under the auspices of the Westerbork Remembrance Center.

Ынтымақтастық

Көптеген голландиялық ерлер мен әйелдер неміс режимімен ынтымақтастық орнатты немесе оған мәжбүр болды, немесе неміс қарулы күштеріне қосылды, бұл көбінесе Ваффен СС-ке орналасуды білдірді. Басқалары, мысалы, Хеннеике колоннасының мүшелері, жасырынған еврейлерді ұстауға белсенді қатысып, оларды неміс басқыншыларына тапсырып, сыйақы алды. Хеннеике колоннасы шамамен 8000-9000 голландтық еврейді ұстады, олар ақырында неміс өлім лагерьлерінде өлтірілді. Нидерландыдағы Ұлттық-социалистік қозғалыс 1941 жылдан бастап Нидерландыдағы жалғыз заңды саяси партия болды және неміс оккупанттарымен белсенді түрде ынтымақтастық жасады. 1941 жылы Германия соғыста жеңіске жететініне сенімді болған кезде, ересек ерлердің шамамен үш пайызы НСБ-ға мүше болды. Соғыс басталғаннан кейін НСБ немістерге жақтас болды, бірақ Нидерландының қатаң бейтараптығын жақтады. 1940 жылы мамыр айында неміс басқыншылығынан кейін 10 000 НСБ мүшесі мен жақтасы голланд үкіметімен қамауға алынды. Голландия жеңілгеннен кейін көп ұзамай, 1940 жылы 14 мамырда, олар неміс әскерлерімен босатылды. 1940 жылы маусымда НСБ басшысы Антон Муссерт Лунтеренде сөйлеген сөзінде голландтарды немістерді қабылдауға және Лондонға қашып кеткен голланд монархиясынан бас тартуға шақырды. 1940 жылы Германия режимі барлық социалистік және коммунистік партияларды тыйым салды. 1941 жылы ол оккупациялық күштермен ашық ынтымақтастық жасаған НСБ-дан басқа барлық партияларға тыйым салды. Оның мүшелері шамамен 100 000-ға дейін өсті. Жаңадан келгендер (meikevers, қоңырқабықтар немесе мамық құрттары, мұнда мамыр неміс басқыншылығының айына сілтеме жасайды) көптеген бұрынғы мүшелермен құрдас болды, олар оларды мүмкіндік іздеушілікпен айыптады. НСБ төменгі деңгейдегі үкімет пен мемлекеттік қызметте маңызды рөл атқарды. Неміс оккупациялық үкіметі тағайындаған әрбір жаңа әкім НСБ мүшесі болды. Алайда, жоғары лауазымдардың көпшілігі үшін немістер қолданыстағы элитаны қалдыруды жөн көрді, өйткені НСБ жеткілікті кандидаттар ұсынбайтынын және халықтан жеткілікті қолдау таппағанын білді. Германияның 1945 жылы 6 мамырда капитуляциясына қол қойғаннан кейін НСБ заңсыз деп жарияланды. Муссерт келесі күні тұтқындалды және 1946 жылы 7 мамырда өлім жазасына кесілді. НСБ-ның көптеген мүшелері тұтқындалды, бірақ азы ғана сотталды. 1940 жылдың қыркүйегінде Нидерланд СС НСБ-ның "XI бөлімі" ретінде құрылды. Ол Германиядағы Allgemeine SS-ке балама болды. 1942 жылдың қарашасында оның атауы Нидерландтағы Герман СС болып өзгертілді. Нидерланд СС негізінен саяси ұйым болды, сонымен қатар Ваффен СС үшін адамдық резерв ретінде қызмет етті. 22 000-25 000 голландтық ерікті түрде Ваффен СС-ге қызмет етті. Ең танымал құрамалар – 4-ші СС ерікті танк-гренадерлік бригадасы Нидерланд, ол тек Шығыс майданында және Бельгия мен Нидерландыда соғысқан СС ерікті гренадерлік бригадасы Ландсторм Нидерланд болды. Нидерланд бригадасы Нарва шайқасы кезінде Шығыс майданында шайқасқа қатысты, бірнеше сарбаздар нацистік Германияның батылдығы үшін ең жоғары наградасы – Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды. Тағы бір ынтымақтастық формасы – неміс соғыс күштеріне қажетті тауарлар мен қызметтерді ұсыну болды. Әсіресе 1940 және 1941 жылдары, неміс жеңісі әлі де мүмкін болған кезде, голланд компаниялары мұндай тауарларды немістерге беруге дайын болды. Стратегиялық жабдықтар немістердің қолына түсті және 1940 жылдың мамыр айында неміс офицерлері голланд кеме жасаушылықтарына алғашқы тапсырыстарын берді. Неміс өнеркәсібімен ынтымақтастық неміс нарығының оккупация салдарынан "ашылуымен" және жартылай неміс элитасының қолдауымен жеңілдетілді. Көптеген директорлар өздерінің мінез-құлқын олай болмаған жағдайда немістер өздерінің компаниясын жабылатынын немесе оларды НСБ мүшелерімен ауыстыратынын айтқандықтан, олар әлі де белгілі бір деңгейде ықпал етуге болатынын түсіндірді. Соғыстан кейін жоғары лауазымды шенеуніктер мен компания директорларына ауыр жазалар берілмеді.

Many Dutch men and women chose or were forced to collaborate with the German regime or joined the German armed forces, which usually would mean being placed in the Waffen SS. Others, like members of the Henneicke Column, were actively involved in capturing hiding Jews for a price and delivering them to the German occupiers. It is estimated that the Henneicke Column captured around 8,000 to 9,000 Dutch Jews who were ultimately murdered in the German death camps. The National Socialist Movement in the Netherlands was the only legal political party in the Netherlands from 1941 and was actively involved in collaboration with the German occupiers. In 1941, when Germany still seemed certain to win the war, about three per cent of the adult male population belonged to the NSB. After the war broke out, the NSB sympathised with the Germans but nevertheless advocated strict neutrality for the Netherlands. In May 1940, after the German invasion, 10,000 NSB members and sympathizers were put in custody by the Dutch government. Soon after the Dutch defeat, on 14 May 1940, they were set free by German troops. In June 1940, NSB leader Anton Mussert held a speech in Lunteren in which he called for the Dutch to embrace the Germans and renounce the Dutch Monarchy, which had fled to London. In 1940, the German regime had outlawed all socialist and communist parties. In 1941, it forbade all parties except for the NSB, which openly collaborated with the occupation forces. Its membership grew to about 100,000. The newcomers (meikevers, Cockchafers or Maybugs, where May refers to the month of the German invasion) were shunned by many existing members, who accused them of opportunist behaviour. The NSB played an important role in lower government and civil service. Every new mayor appointed by the German occupation government was a member of the NSB. However, for most higher functions, the Germans preferred to leave the existing elite in place since they knew that the NSB neither offered enough suitable candidates nor enjoyed enough popular support. After the German signing of surrender on 6 May 1945, the NSB was outlawed. Mussert was arrested the following day, and was executed on 7 May 1946. Many members of the NSB were arrested, but few were convicted. In September 1940, the Nederlandsche SS was formed as "Afdeling XI" (Department XI) of the NSB. It was the equivalent to the Allgemeine SS in Germany. In November 1942, its name was changed to Germaansche SS in Nederland. The Nederlandsche SS was primarily a political formation but also served as manpower reservoir for the Waffen SS. Between 22,000 and 25,000 Dutchmen volunteered to serve in the Waffen SS. The most notable formations were the 4th SS Volunteer Panzergrenadier Brigade Nederland which saw action exclusively on the Eastern Front and the SS Volunteer Grenadier Brigade Landstorm Nederland which fought in Belgium and the Netherlands. The Nederland brigade participated in fighting on the Eastern Front during the Battle of Narva, with several soldiers receiving the Knight's Cross of the Iron Cross, Nazi Germany's highest award for bravery. Another form of collusion was providing goods and services essential to the German war efforts. Especially in 1940 and 1941, when a German victory was still a possibility, Dutch companies were willing to provide such goods to the greedily purchasing Germans. Strategic supplies fell in German hands, and in May 1940 German officers placed their first orders with Dutch shipyards. The co operation with the German industry was facilitated by the fact that due to the occupation the German market 'opened' and due to facilitating behaviour from the side of the partly pro German elite. Many directors justified their behaviour with the argument that otherwise, the Germans would have closed down their company or would have replaced them with NSB members and so they could still exercise some limited influence. After the war, no heavy sentences were dealt to high officials and company directors.

Нидерланд үкіметі мен елден қуылған әскер

Голландия әскерінің Гаага үшін шайқастағы сәтті қарсылығы патша отбасына қашуға мүмкіндік берді. Бас беруге бірнеше күн қалғанда, ханшайым Юлиана, ханзада Бернхард және олардың қыздары (ханшайым Беатрикс және ханшайым Ирен) Гаагадан Лондонға жол тартты. 13 мамырда королева Вильгельмина және Голландия үкіметінің маңызды мүшелері де сонда келді. Патша отбасы Бакингем сарайында қонақ болды, онда Ирен 31 мамырда крещение рәсімінен өтті. Кейін Юлиана Беатрикс пен Иренды Канадаға алып кетті, олар соғыс аяқталғанға дейін онда болды. Неміс әскерінің жеңісінен кейін көп ұзамай, премьер-министр Дирк Ян де Гир басқаратын Голландия үкіметі немістер тарапынан елге оралып, Францияда Виши үкіметі келіскендей, немісшіл қуыршақ үкімет құруға шақырылды. Де Гир бұл шақыруды қабылдағысы келді, бірақ королева оған қарсы шығып, оны Питер Гербрандидің орнына тағайындады.

Голландиялық Шығыс Үндістан және Қиыр Шығыстағы соғыс

1941 жылдың 8 желтоқсанында Нидерланды Жапон империясына соғыс жариялады. 1942 жылдың 10 қаңтарында жапондықтар Голландиялық Шығыс Үндістанға (қазіргі Индонезия) басып кірді. Голландиялық теңіз кемелері одақтастармен бірігіп, голландтық контр-адмирал Карел Дорман басқаратын Америка-Британия-Голландия-Австралия (ABDA) флотын құрды. 1942 жылдың 27-28 ақпанында Дорманға Жапон императорлық теңіз күштеріне қарсы шабуылға өтуге бұйрық берілді. Оның осы мәселеге қатысты наразылығы ескерілмеді. ABDA флоты Ява теңізіндегі шайқаста жапондық су кемелерімен кездесті, онда Дорман шабуылға өтуге бұйрық берді. Шайқас барысында одақтас флоты ауыр шығынға ұшырады. Голландтық крейсерлер «Java» және «De Ruyter», сондай-ақ «Kortenaer» эсмингісі жойылды. Басқа одақтас крейсерлер – австралиялық «Perth», британдық «Exeter» және американдық «Houston» – қашқысы келді, бірақ жапондықтар оларды келесі күндері тауып, барлығын жойды. Көптеген ABDA эсмингілері де жойылды. Жапон әскері Яваға қонғаннан кейін, және Голландтың Шығыс Үнді армиясы жапондықтардың салыстырмалы түрде күзетілмеген әуежайды басып алуына тосқауыл қоя алмағандықтан, Явадағы голланд күштері 1942 жылдың 7 наурызында капитуляциялады. 42 мың голланд сарбазы тұтқынға алынып, еңбек лагерлеріне қамалды, ал кейбіреулері сол жерде атқыланды. Кейіннен голланд азаматтарының барлығы (шамамен 100 мың адам) тұтқынға алынып, лагерьлерге қамалды, ал кейбіреулері Жапонияға депортацияланды немесе Тай-Бирма теміржолында жұмыс істеуге жіберілді. Жапондық оккупация кезінде 4 миллионнан 10 миллионға дейін явандықтар жапон соғыс машинасы үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. 270 мыңға жуық явандықтар Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарына әкетілді, олардың тек 52 мыңы ғана аман қалды. Голланд үкіметінің жүргізген зерттеуі жапон әскерінің Голланд Шығыс Үндістанындағы әйелдерді күштеп жезөкшелікке итергенін көрсетті және 200-300 еуропалық әйелдер жұмыс істеген жапон әскери борделдерінің арасында "кем дегенде алпыс бес әйел күштеп жезөкшелікке салынғаны анықталды". Басқалары, босқындар лагерінде аштыққа ұшырап, тамақ пен жұмысқа ақы алғанға келісті, бірақ олардың қандай жұмыс істейтіні толыққанды түсіндірілмеді. Голланд суасты қайықтары қашып, Австралиядағы Фримантл сияқты базалардан одақтастармен бірге жаушылық әрекеттерді қайта бастады. Одақтас күштердің бір бөлігі ретінде олар Жапонияға бара жатқан жапон танкерлерін және жапон әскерлері мен қару-жарағын басқа шайқас орындарына, соның ішінде Жаңа Гвинеяға, іздестірді. Тынық мұхитындағы соғыста голланд суасты қайықтарының көп саны белсенді болғандықтан, голландтар Австралиялықтармен, американдықтармен және жаңа зеландиялықтармен бірге театрдың "Төртінші одақтасы" деп аталды. Көптеген голланд армиясы мен теңіз күштерінің ұшқыштары қашып, американдықтар ұсынған ұшақтармен Австралия Корольдік әуе күштерінің 18 және 120 (Голланд Шығыс Үндістаны) эскадрильяларын құрды, олар тиісінше B-25 Mitchell бомбалаушыларымен және P-40 Kittyhawk истребительдерімен жабдықталды. 18-эскадрилья Австралиядан Голланд Шығыс Үндістанына бомбалау шабуылдарын жүргізді. Екі эскадрилья да оларды қайта басып алуға қатысты. Голланд Шығыс Үндістанының бақылауы жапондықтардан біртіндеп алынды. Тынық мұхитындағы одақтастардың ең ірі шабуылы 1945 жылдың шілдесінде австралиялықтардың Борнео аралына қонуымен болды, олар стратегиялық мұнай кен орындарын жапондық күштерінен тартып алды, олар енді кесілген еді. Осы уақытта жапондықтар Сукарно сияқты индонезиялық ұлтшылдармен тәуелсіздік туралы келіссөздерді бастаған еді, ал индонезиялық күштер Суматра мен Яваның маңызды бөліктерін бақылауына алған еді. 1945 жылдың 15 тамызында жапондықтар капитуляциялағаннан кейін, Сукарно басқаратын индонезиялық ұлтшылдар Индонезияның тәуелсіздігін жариялады, және Нидерланды мен индонезиялық ұлтшылдар арасында төрт жылдық қарулы және дипломатиялық күрес басталды. Интернатта көптеген қиындықтарды бастан өткерген голланд азаматтары, сондай-ақ көп зардап шеккен елге оралды.

On 8 December 1941, the Netherlands declared war on the Japanese Empire. On 10 January 1942, the Japanese invaded the Dutch East Indies (now Indonesia). Dutch naval ships joined forces with the Allies to form the American British Dutch Australian (ABDA) Fleet, commanded by Dutch Rear Admiral Karel Doorman. On February 27–28, 1942, Doorman was ordered to take the offensive against the Imperial Japanese Navy. His objections on the matter were overruled. The ABDA fleet finally encountered the Japanese surface fleet at the Battle of the Java Sea at which Doorman gave the order to engage. During the ensuing battle, the Allied fleet suffered heavy losses. The Dutch cruisers Java and De Ruyter were lost, together with the destroyer Kortenaer. The other Allied cruisers, the Australian Perth, the British Exeter, and the American Houston, tried to disengage but were spotted by the Japanese in the following days and were eventually all destroyed. Many ABDA destroyers were also lost. After Japanese troops had landed on Java, and the Royal Netherlands East Indies Army had been unsuccessful in stopping their advance because the Japanese could not occupy a relatively unguarded airstrip, the Dutch forces on Java surrendered on 7 March 1942. Some 42,000 Dutch soldiers were taken prisoner and interned in labour camps, but some were executed on the spot. Later, all Dutch civilians (some 100,000 in total), were arrested and interned in camps, and some were deported to Japan or sent to work on the Thai Burma Railway. During the Japanese occupation, between 4 and 10 million Javanese were forced to work for the Japanese war effort. Some 270,000 Javanese were taken to other parts of Southeast Asia; only 52,000 of those survived. A Dutch government study described how the Japanese military forcibly recruited women as prostitutes in the Dutch East Indies and concluded that among the 200 to 300 European women working in Japanese military brothels, "some sixty five were most certainly forced into prostitution". Others, faced with starvation in the refugee camps, agreed to offers of food and payment for work, the nature of which was not completely revealed to them. The Dutch submarines escaped and resumed hostilities with the Allies from bases in Australia such as Fremantle. As a part of the Allied forces, they were on the hunt for Japanese tankers on their way to Japan and the movement of Japanese troops and weapons to other sites of battle, including New Guinea. Because of the significant number of Dutch submarines active in the Pacific Theatre of the war, the Dutch were named the "Fourth Ally" in the theatre, along with the Australians, the Americans, and the New Zealanders. Many Dutch Army and Navy airmen escaped and, with aeroplanes provided by the Americans, formed the Royal Australian Air Force's Nos. 18 and 120 (Netherlands East Indies) Squadrons, equipped with B 25 Mitchell bombers and P 40 Kittyhawk fighters, respectively. No. 18 Squadron conducted bombing raids from Australia to the Dutch East Indies. Both squadrons eventually also participated in their recapture. Gradually, control of the Netherlands East Indies was wrested away from the Japanese. The largest Allied invasion of the Pacific Theatre took place in July 1945 with Australian landings on the island of Borneo to seize the strategic oil fields from the Japanese forces, which were now cut off. At the time, the Japanese had already begun independence negotiations with Indonesian nationalists such as Sukarno, and Indonesian forces had taken control of sizeable portions of Sumatra and Java. After the Japanese surrender on 15 August 1945, Indonesian nationalists, led by Sukarno declared Indonesian independence, and a four year armed and diplomatic struggle between the Netherlands and the Indonesian nationalists began. Dutch civilians, who suffered greatly during their internment, finally returned home to a land that had greatly suffered as well.

Соңғы жыл

1944 жылдың маусым айында одақтастардың Нормандияға қонуынан кейін батыс одақтастары голланд шекарасына қарай жылдам ілгеріледі. 5 қыркүйектегі сейсенбі күні «Ақылды сейсенбі» деп аталды, себебі голландтар қуанды және азаттыққа жақын екендеріне сенді. Қыркүйекте одақтастар «Базар бақшасы» операциясын бастады – голланд-бельгиялық шекарадан Мез, Ваал және Рейн өзендері арқылы Нидерланд пен Германияның солтүстігіне ілгерілеудің сәтсіз әрекеті. Бірақ одақтас күштері мақсатқа жетпеді, себебі Арнем шайқасында Рейн көпірін басып ала алмады. «Базар бақшасы» операциясы кезінде Оңтүстік аймақтардың көп бөлігі, соның ішінде Ниммеген мен Эйндховен азат етілді. Кейін неміс контршабуылы Ниймеген шығанағына (Арал) қазан айының басында жеңіліс тапты. Оңтүстік Нидерландтың бір бөлігі «Базар бақшасы» операциясымен азат етілмеді, ол Эйндховен мен Ниммеген арасында тар шығыңқы жерді құрды. Солтүстік Брабанттың шығысында және Лимбургте британдық және американдық күштері «Айнтри» операциясы барысында 1944 жылдың қыркүйек айының соңынан желтоқсан айының басына дейін Мездің батысындағы соңғы неміс күштерін жеңді. Осы шабуыл кезінде голланд жеріндегі жалғыз танк шайқасы Оверлунда өтті. Сол уақытта одақтастар Зеланд провинциясына да енді. 1944 жылдың қазан айының басында немістер әлі де Вальхеренге иелік етіп, Шельда эстуариясын және Антверпен портына жақын жолдарды бақылады. Үлкен жабдықтау портына мұқтаждық Шельда шайқасын тудырды, онда Бірінші канад армиясы ай бойы эстуарияның екі жағында су жолдарын тазалау үшін күресті. Неміс күштерінен Брескенс қалтасын, Вонсдрехт пен Зюйд-Бевеланд түбегін тазалау үшін шайқастар болды, олар негізінен Вермахттың «асқазан» бөлімшелері мен «Chill» шайқас тобының неміс парашютистерінен құралды. Неміс бөлімшелері, сауығып жатқандар мен медициналық жарамсыздықтан құралғандықтан, ауруларына қарай аталды, сондықтан жаралы сарбаздар үшін «асқазан» бөлімшелері. 31 қазанға дейін Шельданың оңтүстігіндегі қарсылық күйреп, Канаданың 2-ші жаяу әскер дивизиясы, британдық 52-ші (Төмендік) дивизиясы және 4-ші арнайы қызмет бригадасы Вальхерен аралына шабуыл жасады. Неміс қорғанысының күштілігі десантты қиын етті, ал одақтастар Вальхереннің бөгеттерін Уэсткапельде, Влиссингенде және Вереде бомбалау арқылы аралды су басуға жауап берді. Тұрғындарға парақшалармен ескерткенімен, Весткапельде 180 адам қаза тапты. Шельда шайқасы қараша айының басында аяқталды деп жарияланды. Антверпенге дейінгі 64 миль (103 км) жол бойында ешқандай неміс әскері қалмады. Шельдадағы шабуылдан кейін Солтүстік Брабантты азат ету үшін «Фазан» операциясы басталды. Шабуыл кейбір қарсылықтан кейін аймақтың көп бөлігін азат етті; Тильбург, Гертогенбош, Виллемстад және Русендаль қалалары британдық күштермен азат етілді. Берген-оп-Зумды канадалықтар басып алды, ал генерал Мачек басқаратын поляк 1-ші бронетанкті дивизиясы 1944 жылдың 29 қазанында азаматтық жәбірленушілерсіз Бреда қаласын азат етті. Операцияның барлығы негізінен өзендер мен каналдар бойындағы аймақты қорғаған неміс позицияларын бұзды. 1940 жылы немістер басып кірген кезде голланд үкіметі ескі су желісін пайдалануды қаламады. Голландия аймағынан басты қалаларды қамтитын полирлерді суға батырып, бөгеттерді қирату арқылы арал құру мүмкін болды. Голланд үкіметі су тасқынына ақтау үшін тым көп адам өлгенін шешті. Бірақ Гитлер Голландия бекінісін (нем. Festung Holland) кез келген бағамен ұстап тұруға бұйрық берді. 1945 жылдың наурыз айының соңына дейін Солтүстік Нидерландтың көп бөлігі неміс қолында қалды.

After the Allied landing in Normandy in June 1944, the Western Allies rapidly advanced in the direction of the Dutch border. Tuesday, 5 September, is known as Dolle dinsdag ("Mad Tuesday") since the Dutch began celebrating and believed that they were close to liberation. In September, the Allies launched Operation Market Garden, a failed attempt to advance from the Dutch Belgian border across the rivers Meuse, Waal and Rhine into the north of the Netherlands and Germany. However, the Allied forces did not reach the objective because they could not capture the Rhine bridge at the Battle of Arnhem. During Market Garden, substantial regions to the south were liberated, including Nijmegen and Eindhoven. A subsequent German counterattack against the Nijmegen salient (the Island) was defeated in early October. Parts of the southern Netherlands were not liberated by Operation Market Garden, which had established a narrow salient between Eindhoven and Nijmegen. In the east of North Brabant and in Limburg, British and American forces during Operation Aintree managed to defeat the remaining German forces west of the Meuse between late September and early December 1944 by destroying the German bridgehead between the Meuse and the Peel marshes. During the offensive, the only tank battle ever fought on Dutch soil took place at Overloon. At the same time, the Allies also advanced into the province of Zeeland. At the start of October 1944, the Germans still occupied Walcheren and dominated the Scheldt estuary and its approaches to the port of Antwerp. The crushing need for a large supply port forced the Battle of the Scheldt in which First Canadian Army fought on both sides of the estuary during the month to clear the waterways. Large battles were fought to clear the Breskens Pocket, Woensdrecht and the Zuid Beveland Peninsula of German forces, primarily "stomach" units of the Wehrmacht as well as German paratroopers of Battle Group Chill. German units composed of convalescents and the medically unfit were named for their ailment; thus, "stomach" units for soldiers with ulcers. By 31 October, resistance south of the Scheldt had collapsed, and the Canadian 2nd Infantry Division, British 52nd (Lowland) Division and 4th Special Service Brigade all made attacks on Walcheren Island. Strong German defences made a landing very difficult, and the Allies responded by bombing the dikes of Walcheren at Westkapelle, Vlissingen and Veere to flood the island. Though the Allies had warned residents with pamphlets, 180 inhabitants of Westkappelle died. The coastal guns on Walcheren were silenced in the opening days of November and the Scheldt battle declared over. No German forces remained intact along the 64 mile (103 km) path to Antwerp. After the offensive on the Scheldt, Operation Pheasant was launched in conjunction to liberate North Brabant. The offensive after some resistance liberated most of region; the cities of Tilburg, 's Hertogenbosch, Willemstad and Roosendaal were liberated by British forces. Bergen Op Zoom was taken by the Canadians and the Polish 1st Armoured Division led by General Maczek liberated the city of Breda without any civilian casualties on 29 October 1944. The operation as a whole also broke the German positions that had defended the region along its canals and rivers. The Dutch government had not wanted to use the old water line when the Germans had invaded in 1940. It was still possible to create an island out of the Holland region by destroying dikes and flooding the polders, which contained the main cities. The Dutch government had decided that too many people would die to justify the flooding. However, Hitler ordered for Fortress Holland (German: Festung Holland) to be held at any price. Much of the northern Netherlands remained in German hands until the Rhine crossings in late March 1945.

Аштық қысы

1944–1945 жылдардағы қыс өте қатал болды, осының салдарынан "аштық сапарлары" мен аштықтан көптеген адамдар (шамамен 30 000 адам қаза тапты) қаза болды, сондай-ақ әлсіздік, суық және ауруларға ұшырады. Бұл қыс Хунгервинтер (сөзбе-сөз "аштық қысы") немесе 1944 жылғы голланд ашаршылығы деп белгілі. 1944 жылдың соңында немістердің күйреуі күтілуіне байланысты Нидерланд үкіметінің эмиграциядағы бұйрығымен жалпы теміржол ереуіліне жауап ретінде немістер 4,5 миллион адам тұратын батыс провинцияларына азық-түлік пен отын жеткізуді тоқтатты. Ауыр тамақтандырылмау кең таралды, 18 000 адам аштықтан көз жұмды. Көмек 1945 жылдың мамыр айының басында келді.

Безуйденхоутты бомбалау

1945 жылғы 3 наурызда Ұлыбритания Корольдік әуе күштері Голландияның Гаага қаласындағы тығыз орналасқан Безуйденхоут ауданын қателікпен бомбалады. Британдық бомбалаушы экипаждары немістер ағылшын қалаларына шабуыл жасау үшін пайдаланған V-2 зымырандарын орнатқан «Гаага орманы» (Haagse Bos) ауданын бомбалауды жоспарлаған. Бірақ, ұшқыштарға дұрыс емес координаттар берілгендіктен, бомбалаушылардың навигациялық құралдары қате орнатылған. Сонымен қатар, көру мүмкіндігін шектеген тұман мен бұлттардың салдарынан бомбалар Безуйденхоут тұрғын ауданына түсті. Осы кезде аудан Гаага мен Вассенардан эвакуацияланған адамдардың көп болуына байланысты әдеттегіден гөрі тығыз қоныстанған еді. Оқиға салдарынан 511 тұрғын қаза тауып, шамамен 30 000 адам үйсіз қалды.

Бостандық

Рейн өзенін Весел мен Ристе кесіп өткеннен кейін канадалық, британдық және поляк күштері Нидерландыға шығыстан кіріп, шығыс және солтүстік провинцияларды азат етті. Қозғалыс барысында Гронинген шайқасы мен Оттерло шайқасы ерекше көзге түсті, екеуі де 1945 жылдың сәуір айында болды. Батыс провинциялары 1945 жылғы 5 мамырға дейін (Германияның толық капитуляциясына үш күн бұрын) Вагенгендегі Hotel de Wereld қонақ үйінде Нидерландыдағы неміс күштерінің тапсыруы туралы келісімдерге қол жеткізілгенге дейін азат етілмеді. Бұрын Швеция Қызыл Кресіне гуманитарлық көмек көрсетуге рұқсат берілді, ал одақтас күштеріне «Манна» операциясы аясында Германия басып алған аумақтарға азық-түлік тастауға рұқсат берілді. «Амхерст» операциясы кезінде одақтас әскерлері Солтүстік Нидерландыға ілгеріледі. II Канада корпусының ілгерілеуін қолдау үшін француз парашютистері Фризеланд пен Дрентеге түсірілді, олар Фризеландқа жеткен алғашқы одақтас әскерлері болды. Француздар маңызды Стокерсверлат көпірін сәтті басып алды. Аймақ одан кейін жақын арада сәтті азат етілді. Тексель аралында 1945 жылғы 5 сәуірде неміс армиясындағы «Осттруппен» ретінде қызмет еткен Грузин легионының 800-ге жуық адамы көтеріліс жасады. Олардың көтерілісі екі апталық шайқастан кейін неміс әскерімен жаншылды. 565 грузин, 120 текселдік және 800 неміс қаза тапты. Соғыстан аман қалған 228 грузин соғыс аяқталғаннан кейін Совет Одағына күштеп қайтарылды. Азат етілгеннен кейін, голландиялық азаматтар Франция сияқты басқа азат етілген елдердегідей заңды өз қолдарына ала бастады. Неміс оккупациялық күштерінің әскерлерімен қарым-қатынаста болған әріптестер мен голландиялық әйелдер, оларды «Моффенмейден» деп атады, көпшілік алдында зорлық-зомбылыққа ұшырады және қорланды, көбінесе олардың шаштары қырқылып, қызғылт түске боялды.

Шығындар

Соғыс аяқталғанға дейін 205 901 голланд еркек, әйел және бала соғысқа байланысты себептерден қаза тапты. Нидерланды Батыс Еуропадағы нацистік оккупацияланған елдердің арасында халыққа шаққандағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткішіне ие болды (2,36%). Олардың жартысынан астамы (107 000 адам) Холокост құрбандары еді. Сонымен қатар, қауіпсіздік іздеп Нидерландыға басқа елдерден келген мыңдаған голландиялық емес еврейлер де болды, олардың ең танымал өкілі – Анна Франк. Тағы 30 000 адам Голландияның Шығыс Индиясында жапондықтармен шайқасқанда немесе жапондық тұтқындар лагерінде қайтыс болды. Голландия азаматтары да осы лагерьлерде ұсталды.

Соғыстан кейінгі

Соғыстан кейін немістермен бірлесіп жұмыс істеді деген айыппен кейбіреулер линчеленді немесе сотсыз жазаланды. Неміс әскері мен СС құрамында соғысқан ерлер миналарды жоюға жұмылдырылды және олар да шығынға ұшырады. Басқалары мемлекеттік қылмыс жасады деп сотталды. Кейбіреулері қате ұсталғаны дәлелденді және ұзақ уақыт қамауда болғаннан кейін де айыптан босатылды. Голландия үкіметі бастапқыда Германияның үлкен бөлігін (Баккер Шут жоспары) неміс халқымен бірге немесе оларсыз аннексиялау жоспарларын жасады, егер соңғы жағдайда олар "голландиялықтандырылуы" керек еді, бұл Нидерландтың жер аумағын екі есеге арттыратын еді. Одақтастардың қарсылығынан кейін жоспар тоқтатылды, бірақ 1949 жылы екі шағын ауыл Нидерландқа қосылды және 1963 жылы қайтарылды. Сәтті жүзеге асырылған жоспарлардың бірі – «Қара түйме» болды, ол Германия паспортын ұстағандардың Нидерландтан депортациялануын қамтады, нәтижесінде мыңдаған немістер депортацияланды. Соғыс аяқталғаннан кейін 70 жылдан астам уақыт өткен соң да қаза тапқан голланд яһудилерінің банк шоттарына қатысты сот процестері жалғасты. Соғыстың аяқталуы Голландияның Шығыс Индияны жоғалтуын білдірді. Голландиялық Шығыс Индиядағы жапондықтардың капитуляциясынан кейін индонезиялық ұлтшылдар төрт жыл бойы голланд және бастапқыда Ұлыбритания Достастығы күштеріне қарсы тәуелсіздік үшін күресті, бұл АҚШ-тың қысымымен Индонезияның тәуелсіздігін голландтардың мойындауына әкелді. Содан кейін көптеген голландтар мен индонезиялықтар Нидерландқа эмиграциялады немесе оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс голланд қоғамына ұзақ мерзімді әсер етті. 4 мамырда голландтар соғыста және одан кейінгі барлық соғыстарда қаза тапқандарды еске алады. Көптеген адамдар әлі де соғыстың алғашқы және екінші буынының эмоционалдық жараларын көтеріп жүреді. 2000 жылы үкімет 24 000 адамға жыл сайынғы өтемақы төледі, бірақ бұл Корея соғысы сияқты кейінгі соғыстардың құрбандарын да қамтиды. 2017 жылы Голландия Қызыл Кресті соғыс кезінде еврейлерді, синтилерді, ромаларды және саяси тұтқындарды қорғау үшін әрекет етпегені үшін "терен кешірім сұрады", бұл NIOD Соғыс, Холокост және Геноцид зерттеу институты тапсырыс берген зерттеудің нәтижесінде болды.

After the war, some accused of collaborating with the Germans were lynched or otherwise punished without trial. Men who had fought with the Germans in the Wehrmacht or Waffen SS were used to clear minefields and suffered losses accordingly. Others were sentenced by courts for treason. Some were proven to have been wrongly arrested and were cleared of charges, sometimes after they had been held in custody for a long period of time. The Dutch government initially developed plans to annexe a sizeable portion of Germany (Bakker Schut Plan) either with or without its German population, which in the latter case would have to be "Dutchified", and would double the land area of the Netherlands. The plan was dropped after an Allied refusal although two small villages were added to the Netherlands in 1949 and returned in 1963. One successfully implemented plan was Black Tulip, the deportation of all holders of German passports from the Netherlands, which resulted in several thousand German deportations. The bank balances of Dutch Jews who were killed were still the subject of legal proceedings more than 70 years after the end of the war. The end of the war also meant the final loss of the Dutch East Indies. After the surrender of the Japanese in the Dutch East Indies, Indonesian nationalists fought a four year war of independence against Dutch and at first British Commonwealth forces, which eventually led to the Dutch recognition of the independence of Indonesia under pressure of the United States. Many Dutch and Indonesians then emigrated or returned to the Netherlands. World War II left many lasting effects on Dutch society. On 4 May the Dutch commemorate those who died during the war, and all wars since. Among the living, there are many who still bear the emotional scars of the war from both the first and the second generation. In 2000, the government was still granting 24,000 people an annual compensatory payment although that also includes victims from later wars, such as the Korean War. In 2017, the Dutch Red Cross offered its “deep apologies” for its failure to act to protect Jews, Sinti, Roma, and political prisoners during the war after the publication of a study that it had commissioned from the NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies.