Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нидерландтың нацистік оккупациясы тұсындағы Нидерланд үкіметі (Nederlandse regering in ballingschap), сондай-ақ Лондон кабинеті (Londens kabinet) деп белгілі, 1940 жылғы 10 мамырда Германияның елге басып кіргенінен кейін Лондонға қашқан Вильгельмина патшайымы басқаратын Нидерландтың эмиграциядағы үкіметі болды. Үкімет бос голланд күштерін бақылап тұрды.

Түпнұсқасы мен жер аударылуы

1940 жылға дейін Нидерланды Германиямен жақсы қарым-қатынаста болған бейтарап мемлекет болды. 1940 жылдың 10 мамырында Германия Нидерландыға шабуыл жасады. Королева Вильгельмина британдық "Херевард" эсминецінде елден қашып, 13 мамырда Лондонға келді. Голландия қарулы күштері екі күннен кейін капитуляциялады, себебі олар Германияның жылдам шабуылына – блицкригке төтеп бере алмады. Лондонда королева Грин-парктің қарама-қарсысындағы Пикадилли ауданындағы Страттон-хауста орналасқан Нидерландының эмиграциядағы үкіметін басқарды. Бастапқыда олар Франция қайтадан бірігіп, елді азат етеді деп үміттенді. Мұндай әрекет болғанымен, ол тез арада сәтсіз аяқталды, ал одақтас күштер Дюнкеркте қоршауға алынып, эвакуациялауға мәжбүр болды. Нидерландыдағы голландтық қарулы күштер, Зеландияны басып алғандарды қоспағанда, 1940 жылдың 15 мамырында капитуляциялады. Мұрагерлік құқықты сақтау үшін тақ мұрагері, ханшайым Юлиана отбасымен бірге соғыс жылдарын Канадада өткізді. Эмиграциядағы үкімет көп ұзамай қиын жағдайға тап болды. Франция жеңілгеннен кейін Виши француз үкіметі билікке келіп, Адольф Гитлерге ынтымақтастық саясатын ұсынды. Бұл премьер-министр Дирк Ян де Гир мен королева арасында қақтығыс тудырды. Де Гир Нидерландыға оралып, солармен де ынтымақтастық жасамақшы болды. Үкімет әлі де Голландиялық Шығыс Индияны барлық ресурстарымен басқарып отырды және АҚШ пен КСРО-дан кейін әлемдегі үшінші ірі мұнай өндіруші болып табылды. Вильгельмина голландтар Германиямен ынтымақтасқан жағдайда Голландиялық Шығыс Индияның Жапонияға берілетінін түсінді, өйткені француз Индокитайы кейін Виши үкіметінің бұйрығымен берілді.

Лондонға жер аударылу

Бостандыққа үміт американдықтардың немесе Кеңес Одағының соғысқа кіруімен байланысты болғандықтан, королева Де Гирді премьер-министр лауазымынан босатты. Оның орнына Питер Сёрдс Гербрандиді тағайындады, ол Черчилль мен Рузвельтпен бірлесіп американдықтардың соғысқа қатысуына жол ашу жолдарын іздестірді. Әлемдік деңгейдегі мұнай өңдеу зауыттарына ие Аруба мен Кюрасао одақтастарға тазартылған мұнай өнімдерін жеткізіп тұрды. Аруба 1940 жылдан 1942 жылға дейін Ұлыбританияның, ал 1942 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ-тың протектораты болды. 1941 жылғы 23 қарашада Нидерланд үкіметімен (елден қуылған) келісім бойынша АҚШ Нидерланд Гвианасын боксит кендерін қорғау үшін басып алды. Жапонияға мұнай эмбаргосы салынды, бұл Пёрл-Харборға шабуылға себепкер болды. 1944 жылдың қыркүйегінде Нидерланд, Бельгия және Люксембург үкіметтері Бенилюкс кеден одағын құру туралы келісімді жасауға кірісті. Келісім 1944 жылғы 5 қыркүйекте Лондон кедендік конвенциясында қол қойылды. Королеваның бұл ерекше әрекеті 1946 жылы Нидерландтың Генералдық штаттарымен ратификацияланды. Черчилль оны "Голландия үкіметіндегі жалғыз ер адам" деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Вильгельмина және оның үкіметі елге оралып, бұрынғыдан да демократиялық режим құрды.

Милитаир Гезаг

1943 жылы голландтық әскери офицер Хендрик Йохан Крульске одақтастар елге кірген жағдайда Нидерландыда голланд басқаруымен әскери әкімшілікті дайындау міндеті жүктелді, ол "Әскери билік" (Militair Gezag) деп белгілі болды. 1944 жылдың маусым айында одақтастар Нормандияға түсіріліп, батыс майданын қайта ашты және келесі айларда Зигфрид сызығына қарай біртіндеп жылжыды. 1944 жылдың 12 қыркүйегінде одақтастар Бельгия-Нидерланды шекарасын кесіп өтті, ал Меш – одақтастардан азат болған алғашқы голланд ауылы болды. Содан кейін, 14-сі күні одақтастар алғашқы голланд қаласын басып алды. Сол күні Нидерландыда "Әскери билік" (Militair Gezag) құрылды, астанасы Маастрихт болып белгіленді және Крульс оның төрағасы болды, бұл Нидерланды үкіметінің өз еліне қайта оралуын білдірді, бірақ сайланған емес, әскери басқару түрінде. Соғыс аяқталғаннан кейін, 4 наурыз 1946 жылы "Әскери билік" (Militair Gezag) таратылды.