Голландияның 58 жылдық патшайымы Вильгельмина

Кіріспе

Нидерланды королевасы 1890 жылдан 1948 жылға дейін Вильгельмина (; Вильгельмина Хелена Паулина Мария; 31 тамыз 1880 – 28 қараша 1962) – 1890 жылдан 1948 жылы тақтан бас тарғанға дейін Нидерланды королевасы болды. Ол шамамен 58 жыл патшалық құрды, осылайша Голландия тарихындағы ең ұзақ билік еткен монарх және Ұлыбританиядан тыс ең ұзақ билік еткен әйел монарх атанды. Оның билік кезінде Бірінші дүниежүзілік соғыс, 1933 жылғы Нидерландтың экономикалық дағдарысы және Екінші дүниежүзілік соғыс болды. Нидерланд королі Вильгельм III және Вальдек пен Пирмонттың Эммасының жалғыз баласы Вильгельмина 1890 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін 10 жасында таққа отырды, анасының регенттігімен. Үкімет басқаруды өз қолына алғаннан кейін Вильгельмина Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нидерландтың бейтараптығын сақтағаны және елдің көптеген өнеркәсіптік мәселелерін шешкені үшін кеңінен танымал болды. Сол кездегі бизнес-жобалары оны долларлық есепте әлемдегі алғашқы әйел-міллиардер етті, бірақ кейбір қиындықтарды, мысалы, Нимвегенді бомбалауды мойындамағаны үшін де сынға ілікті. 1948 жылға қарай ол азат етілген Нидерландқа оралды және оның таққа отырған кезде тақтан бас тарған 16 монархтың жалғыз тірі қалғаны болды. Денсаулығы нашарлаған Вильгельмина 1948 жылдың қыркүйегінде қызы Джулиананың пайдасына тақтан бас тарды және 1962 жылы қайтыс болған Хет Лоо сарайында зейнеткерлікке шықты. Ол Нидерландта, тіпті Нидерланд республикалық қозғалысының өкілдері арасында да белгілі бір дәрежеде танымал. Бұл оның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нидерланд қарсыласының символы ретінде қарастырылуына байланысты.

Жастық шақ

Вильгельмина Хелена Паулина Мария Оранж-Нассаудан 1880 жылғы 31 тамызда Гаагадағы Ноордеинде сарайында дүниеге келді. Ол король Вильгельм III және Эмма Вальдек пен Пирмонттың жалғыз баласы болды. Балалық шағы ата-анасымен, әсіресе оның туған кезінде 63 жаста болған әкесімен тығыз қарым-қатынаста өтті. Вильгельмина өзінің «Жалғыз емес, бірақ жалғыз» атты естеліктерінде әкесінің атқа мініп жүргенін еске алғанын жазды. 1887 жылға дейін Нидерландыда қолданылған жартылай саликтік мұрагерлік жүйесі бойынша Вильгельмина таққа мұрагерлікте үшінші болып тұрды. Оның әкесі бірінші әйелі Виртембергтің Софиясынан үш ұл тудырған, бірақ екеуі Вильгельмина дүниеге келмей тұрып қайтыс болды. Оранж үйінен тірі қалған жалғыз туыстары – оның інісі Фредерик, ол 1881 жылы қызы бір жасқа толғанда қайтыс болды, және үшінші ұлы Александр, ол Вильгельмина төрт жасқа толғанда қайтыс болды. 1887 жылы 70 жастағы король жас әйелінен ұл болу үмітін аяқтап, жалғыз тірі баласына тақты мұрагерлікке беру туралы шешім қабылдады. Король Вильгельм III 1890 жылғы 23 қарашада қайтыс болды, ал 10 жасар Вильгельмина Нидерланды королевасы болды, бірақ анасы регент ретінде тағайындалды. 1895 жылы Вильгельмина Ұлыбритания королевасы Викторияға барды, ол өз күнделігінде былай деп жазды: «Жас королеваның шашы әлі де бос. Ол өте нәзік және әдемі, жақсы сыртқы келбеті бар, өте ақылды және сүйкімді бала сияқты. Ол ағылшын тілін өте жақсы біледі және өте әдепті». 1898 жылғы 6 қыркүйекте Вильгельмина Амстердамдағы Nieuwe Kerk шіркеуінде ант берді. Ол сайланған өкілдердің күтіп отырғанын жақсы білді, бірақ өзінің ойын айтуға және әрекет етуге дайын, күшті жігерлі және беделді әйел болды. Ол саясаткерлерді «жек көретінін» айтты және оның орнына халыққа деген сүйіспеншілігін білдірді. Ол кездегі Нидерландыдағы көпшілік пікірін көрсете отырып, Вильгельмина Бур соғысында Трансвааль Республикасы мен Оранж еркін мемлекетін аннексиялағаны үшін британдықтарға деген наразылығын білдірді. Бурлар – бұл голландтық колония болған кезде аймаққа көшіп келген голландтық отарлаушылардың ұрпақтары еді, ал голландтықтар, Вильгельмина да олардың қатарында болды, оларға жақындық сезімде болды. Бірде бұрынғы гувернанткасы, британдық Элизабет Сакстон Винтермен сөйлескенде Вильгельмина бур командаларын «өте жақсы мергендер» деп атады. Соғыс кезінде Вильгельмина голландтық крейсері HNLMS Gelderland-ты Португалдық Шығыс Африкаға Оңтүстік Африка Республикасының президенті Пол Крюгерді эвакуациялауға бұйрық берді.

Wilhelmina Helena Pauline Maria of the Netherlands of Orange Nassau was born on 31 August 1880, in Noordeinde Palace, The Hague, Netherlands. She was the only child of King William III and Emma of Waldeck and Pyrmont. Her childhood was characterised by a close relationship with her parents, especially with her father, who was 63 years old when she was born. In her memoir, Lonely But Not Alone, Wilhelmina wrote that she recalled her father riding horses. Under the Semi Salic system of inheritance that was in place in the Netherlands until 1887, Wilhelmina was third in line to the throne from birth. Her father had had three sons with his first wife Sophie of Württemberg, but two of them had died before Wilhelmina's birth. The only other surviving male relatives from the House of Orange were his uncle Frederick, who died in 1881 when his daughter was one year old, and his third son Alexander, who died before she turned four. By 1887, the 70 year old King finally abandoned the 'hope of a son' with his young wife and made the pragmatic decision to settle the throne upon his only surviving child. King William III died on 23 November 1890 and 10 year old Wilhelmina became Queen of the Netherlands, though her mother was named regent. In 1895, Wilhelmina visited Queen Victoria of the United Kingdom, who penned an evaluation in her diary: "The young Queen still has her hair hanging loose. She is very slight & graceful, has fine features, & seems to be very intelligent & a charming child. She speaks English extremely well & has very pretty manners." On 6 September 1898, Wilhelmina was sworn in at the Nieuwe Kerk in Amsterdam. She was well aware what was expected by the elected representatives, but was a strong willed, forceful woman who spoke and acted her mind. She "hated" politicians and instead stated a love for the people. Reflecting popular opinion in the Netherlands at the time, Wilhelmina expressed a level of disdain towards the British for their annexations of the Transvaal Republic and the Orange Free State in the Boer War. The Boers were descended from Dutch colonists who migrated to the region while it was a Dutch colony, and the Dutch people, Wilhelmina included, felt a close level of affinity towards them. In one conversation with her former governess, the Briton Elisabeth Saxton Winter, Wilhelmina referred to the Boer commandos as "excellent shots." During the war, Wilhelmina ordered the Dutch cruiser HNLMS Gelderland to Portuguese East Africa with the order to evacuate Paul Kruger, the president of the South African Republic.

Неке

1901 жылғы 7 ақпанда Гаагада Вильгельмина Мекленбург-Шверин герцогы Генрихке үйленді. Некелерінің басында күйеуіне адал болғанымен, бұл ұзақ уақытқа соқпады және бақытсыз некеге айналды, ол тек мұрагерді дүниеге әкелу міндетін ғана орындады. Генрих ханзаданың некеден тыс көптеген қарым-қатынастары болғандығы мәлім, олардың кем дегенде біреуі заңды емес баланың тууына әкелді. 9 қарашада, үйленгеннен кейін тоғыз ай өткен соң, Вильгельмина түсік тартты. 1902 жылғы 4 мамырда ол мерзімінен бұрын дүниеге келген өлі туған ұлды босанды. Бұл тиф инфекциясынан кейін өмірін сақтау үшін қажет болған аборт болуы мүмкін. Келесі жүктілігі 1906 жылғы 23 шілдеде тағы бір түсікпен аяқталды. Осы кезеңде Вильгельминаның мұрагері оның бірінші туысы Вильгельм Эрнест, Саксония-Веймар-Эйзенах герцогы болды. Келесі кезекте оның туысы Саксония-Веймар-Эйзенахтың Мари Александринасы тұрды. Егер бұрынғысы голланд тағына талабынан бас тартса және соңғысы патшайым болуға тым ескі болса, Мари Александринаның үлкен ұлы, Германияның Кёстриц ханзадасы Генрих XXXII Реус Вильгельминаның тірі балалары болмаған жағдайда оның орнына отыруға мүмкіндік алатын еді. Ханзада Генрих Германияның императорлық отбасымен және әскерімен тығыз байланыста болды, сондықтан королева баласыз қалған жағдайда голланд тағы "неміс ханзадасына тиесілі болады, оның тууы, тәрбиесі және байланыстары табиғи түрде Голландияны Германия империясының ықпалына енгізуіне әкеледі, оның ұлттық және экономикалық тәуелсіздігінен айырылуы мүмкін" деп бір замандас жариялаған. 1909 жылғы 30 сәуірде дүниеге келген Джулиана ханшайымының тууы сегіз жылдық баласыз некеден кейін зор қуанышпен қарсы алынды. Қызымен жақын қарым-қатынас құрған Вильгельмина 1912 жылғы 23 қаңтарда және 20 қазанда тағы екі рет түсік тартты. Ол, әсіресе бастапқыда, неміс шабуылынан қатты қорқыныш сезінді. Саяси ықпалының арқасында Нидерланды Бірінші дүниежүзілік соғыста бейтарап қалды. Алайда, одақтастар Нидерландыны Германияға қарсы блокадаға қатыстырды, барлық голланд кемелерін тоқтатып, тауарлардың Германияға өтпеуін қамтамасыз ету үшін голланд импортын қатаң шектеді. Сонымен қатар, 1917 жылғы Ресейдегі большевиктер төңкерісі патшайымның қаржылық активтерінің шамамен 20% -ын жоғалтты. Әйел болғандықтан Вильгельмина жоғарғы бас қолбасшы бола алмады, бірақ тәждік күштерді тексеру үшін барлық мүмкіндікті пайдаланды. Ол алдын ала хабарламай, көптеген рет дайындалған көрсетілімнің орнына шындықты көру үшін келді. Ол шағын, бірақ жақсы даярланған және жабдықталған армияны қалаған және әскери бюджетті қысқартуға әрдайым құштар болған көптеген үкіметтеріне наразы болды. 1917 жылдың маусым айында Вильгельмина Зальтбоммельге екі күндік сапардан Хоутенде рельстен шығып кеткен пойызбен оралды, бірақ зардап шекпеді және жарақат алғандарға көмектесуге қатысты. Соғыстан кейін Ресей империясының құлауына байланысты Нидерландыда азаматтық наразылықтар күшейді. Күшпен төңкеріс жасаудың орнына, социалист лидер Питер Йеллес Троелстра жұмысшы табының қолдауымен парламент сайлауында жеңіске жетіп, қазіргі үкімет пен монархияны таратуды көздеді. Алайда Вильгельминаның танымалдылығы үкіметке деген сенімді қалпына келтіруге көмектесті. Ол қызымен бірге ашық шатырда атпен халық арасынан өтіп, үлкен қолдау көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін кайзер Вильгельм Нидерландыға қашып келді, онда оған, ішінара, патшалық отбасымен туыстық байланысының арқасында саяси баспана берілді. Достасқандардың құлатылған кайзерді ұстап алу әрекетіне жауап ретінде Вильгельмина одақтастардың елшілерін шақырып, оларға баспана беру құқығы туралы лекция оқыды.

On 7 February 1901 in The Hague, Queen Wilhelmina married Duke Henry of Mecklenburg Schwerin. Although she was devoted to her spouse at the time of their wedding, it proved in the long run to be an unhappy marriage that did little more than meet its obligation by producing an heir. Prince Henry was known to have had numerous extra marital affairs, at least one of which resulted in illegitimate offspring. On 9 November, nine months after her marriage, Wilhelmina suffered a miscarriage. On 4 May 1902, she gave birth to a premature stillborn son. This may have been an abortion, needed to save her life after a typhoid infection. Her next pregnancy ended in another miscarriage on 23 July 1906. During this time Wilhelmina's heir presumptive was her first cousin once removed William Ernest, Grand Duke of Saxe Weimar Eisenach. Next in line was her cousin Marie Alexandrine of Saxe Weimar Eisenach. As it was assumed that the former would renounce his claim to the Dutch throne and that the latter was too elderly to become queen, Marie Alexandrine's eldest son, German Prince Heinrich XXXII Reuss of Köstritz, stood in line to succeed Wilhelmina if she had no surviving children. Prince Heinrich had close associations with the German Imperial family and military, so there were fears that were the Queen to remain childless, the Dutch Crown "was bound to pass into the possession of a German prince, whose birth, training, and affiliations would naturally have led him to bring Holland [sic] within the sphere of the German Empire, at the expense of its independence, both national and economic", according to one contemporary publication. The birth of Princess Juliana, on 30 April 1909, was met with great relief after eight years of her childless marriage. Wilhelmina, who formed a close relationship with her daughter, suffered two further miscarriages on 23 January and 20 October 1912. She was very wary of a German attack, especially in the beginning. Partly due to her political influence, the Netherlands remained neutral during World War I. However, the Allies included the Netherlands in their blockade of Germany, intercepting all Dutch ships and severely restricting Dutch imports to ensure that goods could not be passed on to Germany. Furthermore, the Russian Revolution by the Bolsheviks in 1917 cost the queen almost 20% of her financial assets. Being a woman, Wilhelmina could not be the supreme commander, but still used every opportunity she had to inspect the Crown forces. She appeared without prior notice on many occasions to see reality instead of a prepared show. She wanted a small but well trained and equipped army and was very unhappy with most of her governments, which were always eager to cut the military budget. In June 1917, Wilhelmina returned from a two day visit to Zaltbommel on the train that derailed at Houten, but remained unharmed and helped to take care of the injured. Civil unrest gripped the Netherlands after the war, spurred by the end of the Russian Empire. Instead of a violent revolution, Socialist leader Pieter Jelles Troelstra wanted to abolish the existing government and the monarchy by winning control of Parliament in an election with the support of the working class. However, Wilhelmina's popularity helped restore confidence in the government. She brought about a mass show of support by riding alongside her daughter through the crowds in an open carriage. At the end of World War I, Kaiser Wilhelm fled to the Netherlands, where he was granted political asylum, partly owing to his familial links with the royal family. In response to Allied efforts to get their hands on the deposed Kaiser, Wilhelmina called the Allies' ambassadors to her presence and lectured them on the rights of asylum.

Соғыс аралық кезең

Вильгельминаның іскерлік мәселелерді жақсы түсінуі белгілі еді. Ол отбасынан мұра еткен жеке байлығын АҚШ-та бірнеше инвестициялар жасауға жұмсады, соның нәтижесінде ол әлемдегі ең бай әйел және доллармен алғашқы әйел-миллиардер атанды. 1920-1930 жылдары Нидерланды королеваның қаржылық көмегінің арқасында өнеркәсіптік держава ретінде дами бастады. Инженерлер су астында қалған кең аумақтарды мелиорациялап, 20 ғасырда Нидерланды жүзеге асырған ең ірі гидротехникалық жоба – Зюйдерзее құрылысын салды. Оның басты мақсаты – су тасқынынан қорғануды күшейту және ауыл шаруашылығы үшін жаңа жерлер жасау болатын. 1939 жылы үкімет нацистік режимнен қашқан неміс яһудилері үшін Апельдорн қаласының жанында босқындар лагерін ашуды ұсынды. Бірақ Вильгельмина бұл орынның патшалық отбасының жазғы резиденциясына «тынышсыз жақын» екенін сезіп, бұл мәселеге араласты. Егер қашқындардың арасында тыңшылар болса, олар Хет-Ло сарайына жаяу қашықтықта болар еді. Ұзақ талқылардан кейін лагерь Вестерборк ауылынан шамамен 10 км қашықтықта салынды. Экономикалық және қауіпсіздік мәселелерінен бөлек, королева Вильгельмина 1930 жылдардың көп бөлігін Джулианаға лайықты күйеу табуға арнады. Бұл қиын міндет еді, себебі ол өте діндар болды және қызының күйеуі протестант және патшалық әулеттен болуын қатысты талап етті. Ұлыбритания мен Швециядан келген көптеген үміткерлер Джулианадан бас тартты немесе королева оларды қабылдамады. Ақыры ана мен қыз Липпе-Бистерфельдтің неміс принці Бернхардты лайықты деп тапты. Вильгельмина болашақ күйеуінің не істей алатынын және не істей алмайтынын нақты көрсететін егжей-тегжейлі неке шартын жасауды заңгерлеріне тапсырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы 10 мамырда Германия Нидерландыға басып кірді. Британдықтарға деген жауыздығына қарамастан, шамамен алпыс жастағы Вильгельмина патшайымы отбасымен бірге Гаагадан қашып, Солтүстік теңіз арқылы өту үшін король Георг VI жіберген британдық эсминец HMS Hereward кемесіне отырды. Патша отбасының кетуі туралы пікірлер әлі де талқыланып жатыр. Кейбіреулер 1939 жылдың соңында Ұлыбританияға көшіру жоспарланғанын айтады. Басқалары патшайымның әлі жаулап алынбаған Нидерландының Зеландия провинциясына бару ниетімен эсминецке отырғанын мәлімдейді. Алайда, сапар барысында неміс күштерінің алға жылжуына байланысты Зеландия да қауіпсіз емес екені анық болды, бұл эсминецті Ұлыбританияға жүзуге мәжбүр етті. Қалай болғанда да, ол 13 мамырда Ұлыбританияға келді, мүмкіндігінше тезірек Нидерландыға оралуға ниеттенді. Нидерландыдағы голландтық қарулы күштер, Зеландиядағылардан басқа, 15 мамырда капитуляциялады. Ұлыбританияда Вильгельмина патшайымы Нидерландының эмиграциядағы үкіметін басқарды, командалық тізбекті орнатып, дереу өз халқына үндеу жолдады. Жаңа голланд үкіметі мен королева арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, соғыс барысында өзара наразылық күшейді. Ол өзінің тәжірибесі мен білімінің арқасында әлемнің басқа да көшбасшыларының арасында құрмет пен қолдауға ие болды. Екінші жағынан, Голландияның жаңа үкіметінде оларды қолдауға парламент болмады және оларға көмектесуге жеткілікті қызметкерлер тағайындалмады. Голландияның премьер-министрі Дирк Ян де Гир одақтастардың жеңіске жете алмайтынына сенді және Германиямен жеке бейбітшілік шарты жасауға ниеттенді. Сондықтан Вильгельмина Де Гирді биліктен алып тастауға тырысты. Министр Питер Гербрандидің көмегімен ол мұндайда сәтті болды. Соғыс кезінде Вильгельмина патшайымының суреті немістерге қарсылықтың символы болды. Уинстон Черчилль сияқты, Вильгельмина да Radio Oranje арқылы голланд халқына үндеулер таратты. Ол Адольф Гитлерді "адамзаттың басты жауы" деп атады. Оның түнгі эфирлерін халқы асыға күтті, олар оларды тыңдау үшін жасырынуға мәжбүр болды. Оның Нью-Йорк Таймс газетінде жарияланған некрологында оның сол кезеңде халқы тарапынан қаншалықты бағаланғаны көрсетілген:

On 10 May 1940, Germany invaded the Netherlands. Despite her hostility towards the British, the almost sixty year old Queen Wilhelmina and her family fled The Hague and boarded HMS Hereward, a British destroyer sent by King George VI to take them across the North Sea. There is an ongoing debate about the royal family's departure. Some say that an evacuation to the United Kingdom had been planned some time in advance, since at least the end of 1939. Others say the queen boarded the destroyer with the intent of going to the Dutch province of Zeeland, which had not yet been conquered. However, along the journey, it became clear that due to advancing German forces, Zeeland was not safe either, forcing the destroyer to sail for the United Kingdom. In any case, she arrived in the United Kingdom on 13 May, planning to return to the Netherlands as soon as possible. The Dutch armed forces in the Netherlands, apart from those in Zeeland, surrendered on 15 May. In Britain, Queen Wilhelmina took charge of the Dutch government in exile, setting up a chain of command and immediately communicating a message to her people. Relations between the new Dutch government and the queen were tense, with mutual dislike growing as the war progressed. She went on to be the most prominent figure, owing to her experience and knowledge, which earned her respect and support among the other leaders of the world. On the other hand, the new Dutch government did not have a parliament to back them and had few employees to assist them. The Dutch prime minister, Dirk Jan de Geer, believed the Allies would not win and intended to open negotiations with Germany for a separate peace. Therefore, Wilhelmina sought to remove De Geer from power. With the aid of minister Pieter Gerbrandy, she succeeded. During the war, Queen Wilhelmina's photograph was a sign of resistance against the Germans. Like Winston Churchill, Wilhelmina broadcast messages to the Dutch people over Radio Oranje. She called Adolf Hitler "the arch enemy of mankind". Her late night broadcasts were eagerly awaited by her people, who had to hide to listen to them illegally. An anecdote published in her New York Times obituary illustrates how she was valued by her subjects during this period:

blockquote|Егер қызыл шарапты суға араластырса, ол су сияқты болады. Англияда Вильгельмина патшайымы азаттықтан кейін голландтардың жаңа саяси және әлеуметтік өмірі туралы ойлар жасады, қарсылық қозғалысында белсенді болған адамдардан тұратын күшті кабинет құруды қалады. Ол Де Гирді қызметтен босатып, басқа голланд саясаткерлерінің мақұлдауымен жаңа премьер-министрді тағайындады. 1945 жылы Нидерланды азат етілгенде, патшайым соғыстан бұрынғы саяси күштердің қайтадан билікке келгенін көріп, көңілі қалды. 1945 жылдың наурыз айының ортасында ол оңтүстік Нидерландының азат етілген аймақтарына сапар шегіп, Вальхерен аймағына және Эйндховен қаласына барды, онда жергілікті тұрғындар оны зор қуанышпен қарсы алды. 1945 жылдың 2 мамырында ол Бреданың оңтүстігінде орналасқан Анневилл шағын сарайына Джулианамен және оның көмекшілері Питер Тазелар, Эрик Хазельхофф Рольфзема және Англиядан келген Рие Стоквистің серігінде барды. Анневильде Бреда тұрғындары мен айналасындағы ауылдардың королеваны қарсы алу үшін ұйымдастырылған бірнеше шерулер өтті. Ол онда алты аптадан астам уақыт болды. Соғыстан кейін көп ұзамай Вильгельмина патшайымы "Базар бақшасы" операциясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін Польшаның Парашют бригадасын марапаттауды ұсынды. Сыртқы істер министрі Элько ван Клеффенс бұл идеяға қарсы болды, өйткені поляктарға марапат беру "Үштікпен" қарым-қатынасты нашарлатады және ұлттық мүдделерге зиян келтіреді деп ойлады. Ақырында, Польшаның Парашют бригадасы 2006 жылдың 31 мамырында, "Маркет-Гарден" операциясынан 61 жыл өткен соң, Вильгельмнің Әскери орденімен марапатталды.

Кейінгі жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін патшайым Вильгельмина өз сарайына оралмай, Гаагадағы үйге көшіп, онда сегіз ай тұрды. Ол елді аралап, халықты жігерлендіру үшін кейде көлік орнына велосипедпен жүретін. Бірақ 1947 жылы, ел әлі қалпына келмей жатқанда, мұнайға бай Голландтың Шығыс Индиясындағы ұлтшыл көтеріліс патшайымды Голландтың экономикалық элитасының қатаң сынауына алып келді. Соған шамамен бір уақытта Вильгельминаның денсаулығы нашарлай бастады, ол 1947 жылдың соңында (14 қазан – 1 желтоқсан) монархиялық міндеттерін уақытша принцесса Юлианаға жүктеуге мәжбүр болды. Ол тақтан бас тартуды ойлады, бірақ қызы елдің тұрақтылығы үшін оның тақтада қалуын өтінді. Вильгельминаның оны істеуге ниеті болған, бірақ шаршау оны 1948 жылдың 12 мамырында монархиялық міндеттерін Юлианаға қайта тапсыруға мәжбүр етті, бұл принцессаны Индонезия колонияларын беруден туындаған ерте сайлаумен айналысуға қалдырды. Соғысқа дейінгі саясаттың қайта оралуынан және Индонезияны жоғалту қаупінен алаңдаған Вильгельмина 1948 жылдың 4 қыркүйегінде 57 жыл 286 күн патшалық құрғаннан кейін жасы мен ауруына байланысты тақтан бас тарды. Ол тажын Юлианаға тапсырды және осыдан бастап «Нидерландтың Корольдік Билігінің принцессасы Вильгельмина» деп аталды. Осыдан кейін Голланд монархиясының ықпалы азайды, бірақ елдің корольдік отбасына деген сүйіспеншілігі сақталды. Енді патшайым емес, Вильгельмина 1953 жылы Солтүстік теңіздің су тасқынынан ел қирағанға дейін Хет-Ло сарайына көшіп, көпшілік алдында сирек көрінді. Ол елді аралап, голланд халқын жігерлендіру үшін қайта сапар шекті. Өмірінің соңғы жылдарында ол «Eenzaam, maar niet alleen» (Жалғыз, бірақ жалғыз емес) атты автобиографиясын жазды, онда өміріндегі оқиғаларды баяндап, терең діни сезімдерін ашты. Вильгельмина 1962 жылдың 28 қарашасында 82 жасында Хет-Ло сарайында жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Ол 8 желтоқсанда Дельфт қаласындағы Nieuwe Kerk шіркеуіндегі Голланд корольдік отбасының мазарында жерленді. Оның тілегі бойынша және протоколға қайшы, жерлеу рәсімі толығымен ақ түсте болды, өйткені ол жердегі өлімнің мәңгілік өмірдің бастауы екеніне сенді. Немец саликалық заңына сәйкес, Оранж-Нассау-Диц әулеті оның қайтысымен тоқтатылды, бірақ бұл ереже голланд мұрагерлік заңдарында мойындалмайды. Ол Оранж-Нассау әулетінің соңғы еркек ұрпағы болғанмен қатар, Ресей императоры Павел I-нің соңғы шөбересі де болды.

Following the end of World War II, Queen Wilhelmina made the decision not to return to her palace but to move into a mansion in The Hague, where she lived for eight months. She travelled through the countryside to motivate people, sometimes using a bicycle instead of a car. However, in 1947, while the country was still recovering, the nationalist rebellion in the oil rich Dutch East Indies saw the sharp criticism of the queen by the Dutch economic elite. Around the same time, Queen Wilhelmina's health started failing, forcing her to cede her monarchial duties to Princess Juliana temporarily towards the end of 1947 (14 October – 1 December). She considered abdication, but her daughter pressed her to stay on for the stability of the nation. Wilhelmina had every intention of doing so, but exhaustion forced her to relinquish monarchial duties to Juliana again on 12 May 1948, which left the princess to deal with the early elections caused by the ceding of the Indonesian colonies. Dismayed by the return to pre war politics and the pending loss of Indonesia, Wilhelmina abdicated on 4 September 1948 after a reign of 57 years and 286 days due to advancing age and illness. She passed the crown to Juliana and was hence forward styled "Her Royal Highness Princess Wilhelmina of the Netherlands". Since then, the influence of the Dutch monarchy continued to decline but the country's love for its royal family continued. No longer queen, Wilhelmina retreated to Het Loo Palace, making few public appearances until the country was devastated by the North Sea flood of 1953. Once again, she travelled around the country to encourage and motivate the Dutch people. During her last years, she wrote her autobiography, entitled Eenzaam, maar niet alleen (Lonely but Not Alone), in which she gave her account of the events in her life and revealed her strong religious feelings. Wilhelmina died of cardiac arrest in Het Loo Palace at the age of 82 on 28 November 1962. She was buried in the Dutch royal family crypt in the Nieuwe Kerk in Delft, on 8 December. At her request and contrary to protocol, the funeral was completely in white to give expression to her belief that earthly death was the beginning of eternal life. According to German Salic law, the House of Orange Nassau Dietz became extinct upon her death, but this rule is not recognised by royal Dutch succession laws. In addition to being the last male line descendant of the House of Orange Nassau, she was also the last great grandchild of Emperor Paul I of Russia.

Танымал мәдениетте

Вильгельмина Сид Мейердің Civilization VI ойынында және Монархиялық бағытты таңдаған жағдайда Hearts of Iron IV ойынында Нидерландының басшысы ретінде пайда болады. Ол Пол Верховеннің 1977 жылғы "Солдат Оранж" фильмінде Андреа Домбургпен сомдалған.

Шығу тегі

Вильгельмина 1890 жылы билікке келгеннен кейін, социалистік сатирикалық журнал «De Roode Duivel» («Қызыл шайтан») Уильям III оның нағыз әкесі емес, Эмманың жақын досы екені туралы қаңқу сөз таратты. Бұл патшайымның билігінің заңдылығына күдік тудыруға бағытталған еді. Бұл айыптаманы растайтын нақты дәлелдер жоқ және тарихшылардың көпшілігі олардың жалған екеніне келіседі, бірақ бұл қаңқулар республикалық айналымдардағы қастандық теорияларында әлі де кездеседі. Бұл қаңқудың авторы, кейіннен парламент мүшесі және сенатор Н.Л., 1895 жылы «De Roode Duivel» журналындағы екі патшайымды ұялтып, мазақтайтын басқа мақала мен карикатурасы үшін патшаға қарсы әрекет еткені үшін алты айға түрмеге жабылды.