Кіріспе

Жапондық қоспалы металл ламинаты (木目金) – ерекше қабатталған өрнектері бар қоспалы металл ламинатын жасауға арналған жапондық металл өңдеу процесі; бұл термин сонымен қатар нәтижесінде алынған ламинаттың өзіне де қолданылады. Мокуме гане термині шамамен "ағаш өрнекті металл" немесе "ағаш көзді металл" деп аударылады және металдың табиғи ағаш өрнегіне ұқсас көрінуін сипаттайды. Мокуме гане әртүрлі түсті құнды металдардың бірнеше қабаттарын біріктіріп, "билет" деп аталатын қорытпалардың жиынтығын құрайды. Содан кейін билетті оның бетінде ағаш өрнегіне ұқсайтын сурет пайда болуы үшін өңдейді. Мокуме ганемен жұмыс істеудің көптеген әдістері әртүрлі өрнектерді жасауға мүмкіндік береді. Металл жапыраққа немесе таяқшаға дейін созылғаннан кейін, әртүрлі эффекттер алу үшін бірнеше техникалар қолданылады. Мокуме гане көптеген көркем туындылар жасау үшін пайдаланылған. Бұл техника алғаш рет әсемдегіш қылыш жабдықтарын жасау үшін дамытылса, қазіргі күні көбінесе зергерлік бұйымдар мен қуыс заттар жасау үшін қолданылады.

Шығу тегі

Мокуме гане алғаш рет 17 ғасырдағы Жапонияда дамыған. Жапондықтардың дәстүрлі қылыштары қару ретінде қолданылатын уақыты тоқталып, көбінесе мәртебе символына айналғандықтан, әсем безендірілген тұтқалар мен қынына сұраныс артты. Осы сұранысты қанағаттандыру мақсатында Акита префектурасынан шыққан шебер металл өңдеуші Денбей Шоами (1651–1728) мокуме гане әдісін ойлап тапты. Ол өнімін бастапқыда гури-бори деп атады, себебі техниканың ең қарапайым түрі қызыл және қара түстердің қабаттарынан тұратын гури деп аталатын ою-өрнекке ұқсас болды. Оның тағы бірнеше тарихи атаулары бар: бұлт металл; касуми учи, ағаш түйірлі металл; итама гане және ёсефуки. Мокуме гане құрамына кіретін алғашқы металдар мен қорытпалар (алтын, мыс, күміс, шакудо, шибуичи және куромидо) салыстырмалы түрде жұмсақ болды және толық ерімей, бір-бірімен сұйық фазалық диффузиялық байланыс құра алатын. Бұл қабаттарды біріктіру және дәнекерлеудің дәстүрлі әдістерінде маңызды рөл атқарды.

ХХ-ХХІ ғасырдағы даму

ХХ ғасырдың ортасына қарай мокуме гане техникасы толыққанды ұмытылған еді. Жапонияның дәстүрлі қолөнерден алшақтауы және мокуме ганеді игерудің өте қиын болуы мокуме гане шеберлерін жоғалудың алдына жеткізді. Бұл техника туралы тек ғалымдар мен металл өнімдерін коллекциялайтындар ғана білуші еді. – Хироко және оның күйеуі Юджин Пижановски мокуме гане қолөнерін АҚШ-қа қайта әкеліп, студенттеріне үйреткен кезде ғана бұл қолөнер қайтадан көпшілік назарына түсті.

Қазіргі күн

Бүгінде мокуме ганеден зергерлік бұйымдар, жапсырмалар, қуыс ыдыстар, айналдырғыштар және басқа да көркем туындылар жасалады. Қазіргі заманғы процестер қатаң бақыланады және металл қоймасына қысым күші қолданылады. Бұл титан, платина, темір, қола, мыс, никель күмісі және сары, ақ, шалфей және қызғылт түстердегі түрлі түсті алтын, сондай-ақ стерлинг күмісі сияқты дәстүрлі емес материалдарды қолдануға мүмкіндік берді. Әлемдік зергерлердің ірі жылдық жиыны – Санта-Фе симпозиумында мокуме гане материалдарын өндірудің жаңа, сенімді және экономикалық тиімді әдістері, сонымен қатар металдарды қабаттастырудың, мысалы, үйкеліспен дәнекерлеу сияқты жаңа мүмкіндіктері туралы бірнеше баяндамалар жасалды.

Сұйық фазадағы балқыту (тарихи)

Сұйық фазалы қорыту кезінде металл табақтар қатарланып, мұқият қыздырылады; қарапайым жолақтардан тұратын қатты тікелей сымды өрнектің күрделілігін арттыру үшін соғуға және кесуге болады. Бұл әдіспен ламинациялауды табысты жүзеге асыру үшін жоғары білікті және мол тәжірибелі темірші қажет. Дәстүрлі процесте біріктіру, қабаттағы қорытпалардың біразы немесе барлығының ішінара балқыған (қаттылану температурасынан жоғары) күйге дейін қыздырылуы арқылы қол жеткізіледі. Осы сұйық қорытпа қабаттарды біріктіреді. Бұл процеске мұқият температураны бақылау және шеберлікпен соғу қажет.

Тез пісіру (желілеу)

Мокуме гане дәстүрлі көрінісін қайта жасауға тырысқан кейбір шеберлер қабаттарды біріктіру үшін қорғасынмен дәнекерлеуге ұмтылысты. Жапырақтар күміс қорытпасымен немесе басқа дәнекерлеу қорытпасымен біріктірілді. Бұл техника металдарды қоса біріктіргенімен, оны жетілдіру қиын, әсіресе үлкен жапырақтарда. Флюс қоспалары ішке қысылып қалуы немесе көпіршіктер пайда болуы мүмкін. Көбінесе, ақауларды кесіп тастау қажет, содан кейін металл қайта дәнекерленеді. Нәтижесінде, қорғасынмен дәнекерленген жапырақтар диффузиялық байланыс арқылы алынған материалдың серпімділігі мен өңделу қабілетін көрсетпейді.

Қатты күйдегі облигациялар (қазіргі)

Қатты күйдегі байланыстырудың жаңғыртылған процесі әдетте температурасы бақыланатын пеште бақыланатын атмосфераны пайдаланады. Гидравликалық пресс немесе айналмалы пластиналар (бұрандалы қысқыштар) сияқты механикалық құралдар ламинациялау кезінде металл өнімге (билетке) қысым күшін қолдану үшін де көбінесе қолданылады. Бұл, қабаттардың арасында төмен температурада қатты күйдегі диффузия процесін іске асыруға мүмкіндік береді, соның арқасында дәстүрлі емес материалдарды қосуға болады.

Үлгінің дамуы

Қабаттар біріктірілгеннен кейін, дайындаманың беті төменгі қабаттарды ашып көрсету үшін шапшымен кесіледі, сосын тегістеледі. Осы кесу және тегістеу процесі күрделі өрнектерді жасау үшін қайта-қайта жүзеге асырылады.

Түстеу

Ламинат қабаттарының арасындағы контрасты күшейту үшін көптеген мокуме гане туындыларына патина (бақыланатын тозу қабаты) жағылып, металл бетінің түстерін күшейтеді немесе толығымен өзгертеді.

патинация және

Мокуме гане үшін дәстүрлі жапондық патинацияның бір мысалы – нииро процесін қолдану, көбінесе патина ретінде пайдалану үшін арнайы жасалған күрделі мыс вердигрис қосылысы – рокушо. Патинатталатын зат дайындалып, қалаған түске жеткенше қайнаған ерітіндіге салынады, сонда композиттік жұмыстың әрбір бөлігі әртүрлі түске өзгеруі мүмкін. Тарихи жағдайларда, патинаға дайындалу үшін ұнтақталған дайкон түйіндінің қоспасы да қолданылған. Бұл қоспа, затты рокушода қайнату алдында, бетінің тозуына және тегіс емес түс алуына қарсы қорғау үшін жағылған.

Ұқсас ламинат

Кездейсоқ, бірақ параллельді түрде дамыған Шеффилд тақтасы Англияда өндірілді. Ол дәнекер қолданбай, біріктірілген қабаттардың ұқсас принципін ұстанады, бірақ әдетте 2-3 қабаттан тұрады, ал мокуме ганеде одан да көп қабат болуы мүмкін.