Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір, әдетте цилиндр пішіндес, икемді жіп немесе металл таяқша.
Single, usually cylindrical, flexible strand or bar or rod of metal
Сым – икемді, дөңгелек металл таяқша. Сым көбінесе металлдың қалыптасқан тесіктен немесе сым тарту тақтасынан өтуі арқылы жасалады. Сымның әртүрлі стандартты өлшемдері бар, олар өлшем нөмірі немесе көлденең қимасының ауданы арқылы көрсетіледі. Сымдар механикалық жүктемелерді көтеру үшін қолданылады, көбінесе сым арқан түрінде. Электр және телекоммуникация сигналдарында "сым" термині электр кабелін білдіруі мүмкін, ол бір сымнан "қатты өзегін" немесе тоқылған немесе өрілген түріндегі жеке жіптерді қамтуы мүмкін. Әдетте цилиндр пішіндес болатын сым, шаршы, алтыбұрышты, жалпақталған тіктөртбұрышты немесе басқа да көлденең қималармен де жасалуы мүмкін, бұл декоративтік мақсаттар үшін немесе динамиктердегі жоғары тиімділіктегі дауыс катушкалары сияқты техникалық мақсаттар үшін қолданылады. Slinky ойыншығы сияқты жиекке оралған серіппелер арнайы жалпақталған сымнан жасалады.
A wire is a flexible, round, bar of metal. Wire is commonly formed by drawing the metal through a hole in a die or draw plate. Wire gauges come in various standard sizes, as expressed in terms of a gauge number or cross sectional area. Wires are used to bear mechanical loads, often in the form of wire rope. In electricity and telecommunications signals, a "wire" can refer to an electrical cable, which can contain a "solid core" of a single wire or separate strands in stranded or braided forms. Usually cylindrical in geometry, wire can also be made in square, hexagonal, flattened rectangular, or other cross sections, either for decorative purposes, or for technical purposes such as high efficiency voice coils in loudspeakers. Edge wound coil springs, such as the Slinky toy, are made of special flattened wire.
Тарих
Көне заманда зергерлік бұйымдарда шынжырлар түрінде көп мөлшерде сым және мұқият жасалған, техникалық жағынан аса дамымағанмен тиімді тәсілмен жасалған әшекейлер жиі кездесетін. Кейде металл жақтан кесілген жолақтарды тас моншақтардың тесіктерінен өткізу арқылы сымға айналдыратын. Бұл жолақтар өздеріне иіліп, жұқа түтікшелерді құрайтын. Осы жолақтарды сымға айналдыру әдісі Мысырда 2-ші династия кезінде қолданылған (шамамен б.з.д. 2890 – б.з.д. 2686). Б.з.д. 2-мыңжылдықтың ортасынан бастап зергерлік бұйымдардағы алтын сымдардың көпшілігі сым бойымен спиральді жолмен өтетін тігіс іздерімен сипатталатын. Мұндай бұралған жолақтарды жазық беттер арасында немесе жолақты сымды тарту арқылы қатты дөңгелек сымдарға айналдыруға болады. Жолақты бұрау әдісі б.з. 8-10 ғасырлары аралығында көне әлемде сым тарту арқылы ығыстырылды. Осы кезеңге дейін Шығысқа қарай сым тартуды қолдануға қатысты бірнеше мәліметтер бар. Төртбұрышты және алтыбұрышты сымдарды, мүмкін, соқпалы техниканы қолдана отырып жасаған. Бұл әдісте металл таяқты ойықталған металл блоктар арасында немесе ойықталған соққы мен ойықталған металл намыстың арасында соқтыратын. Соқпалы техниканың тарихы тереңде жатыр, бәлкім, Мысырда б.з.д. 2-мыңжылдықтың басында, ал Еуропада қола және темір дәуірінде белдіктер мен сәндік қыстырғыштар жасау үшін қолданылған. Бұралған төртбұрышты сымдар ерте этрус зергерлік бұйымдарында кең таралған филигрань әшекейлері болып табылады. Б.з.д. 2-мыңжылдықтың ортасында гранулдар қатарын еліктейтін жаңа сәндік түтіктер енгізілді. Механикалық деформациялау арқылы жасалған нағыз моншақты сым б.з.д. VII ғасырда Жерорта теңізінің шығысында және Италияда пайда болды, мүмкін финикиялықтар таратыпты. Моншақты сым заманауи зергерлік бұйымдарда қолданыла берді, бірақ б.з. 10 ғасырында екі сымды бұрап, «арқан» деп аталатын құрылым жасау оңай болғандықтан, ол көптеген жағдайларда қолданудан шығып қалды. Моншақты сымның алғашқы нұсқасы – б.з.д. 2000 жылдан бастап Анатолияда кездесетін ойықталған жолақтар мен сымдар болуы мүмкін. Англияда сымды орта ғасырлардан бастап тартқан. Бұл сым жүн тарағы мен шпилькалар жасауға қолданылды, олардың импортына 1463 жылы IV Эдуард тыйым салған. Ұлыбританиядағы алғашқы сым зауыты 1568 жылы Тинтернде, Минералдық және аккумуляторлық жұмыстар компаниясының негізін қалаушылармен құрылды, олардың осы салада монополиясы болды. Жақын маңдағы Уайтбруктегі екінші сым зауытынан басқа, 17 ғасырдың екінші жартысына дейін басқа сым зауыттары болған жоқ. Зауыттардың болуына қарамастан, сымды ұсақ өлшемдерге дейін қолмен тарту жалғасты. 20 ғасырдың басындағы сипаттамаға сәйкес, «Сым әдетте цилиндр пішінде тартылады; бірақ оны өндіріс процесінде өткізілетін тарту пластинасындағы тесіктердің контурын өзгерту арқылы кез келген қажетті қимадан жасауға болады. Тартқыш пластина немесе қалып қатты құйма темірден немесе қатты болаттан жасалған, ал күрделі жұмыстар үшін ол алмаз немесе рубин болуы мүмкін. Қымбат бағалы тастарды пайдалану мақсаты – өлшемін жоғалтпай, қалыпты ұзақ уақыт бойы қолдануға мүмкіндік беру, осылайша дұрыс емес диаметрлі сымдарды өндірмеу. Алмаз қалыпты диаметрінен айырылған жағдайда қайта бұрғылау қажет, ал металл қалыпты соққымен тесіктің диаметрін түзету арқылы қайтадан қалыпқа келтіруге болады».
In antiquity, jewelry often contains large amounts of wire in the form of chains and applied decoration that is accurately made and which must have been produced by some efficient, if not technically advanced, means. In some cases, strips cut from metal sheet were made into wire by pulling them through perforations in stone beads. This causes the strips to fold round on themselves to form thin tubes. This strip drawing technique was in use in Egypt by the 2nd Dynasty (c. 2890 – c. 2686 BCE). From the middle of the 2nd millennium BCE most of the gold wires in jewelry are characterized by seam lines that follow a spiral path along the wire. Such twisted strips can be converted into solid round wires by rolling them between flat surfaces or the strip wire drawing method. The strip twist wire manufacturing method was superseded by drawing in the ancient Old World sometime between about the 8th and 10th centuries AD. There is some evidence for the use of drawing further East prior to this period. Square and hexagonal wires were possibly made using a swaging technique. In this method a metal rod was struck between grooved metal blocks, or between a grooved punch and a grooved metal anvil. Swaging is of great antiquity, possibly dating to the beginning of the 2nd millennium BCE in Egypt and in the Bronze and Iron Ages in Europe for torcs and fibulae. Twisted square section wires are a very common filigree decoration in early Etruscan jewelry. In about the middle of the 2nd millennium BCE, a new category of decorative tube was introduced which imitated a line of granules. True beaded wire, produced by mechanically distorting a round section wire, appeared in the Eastern Mediterranean and Italy in the seventh century BCE, perhaps disseminated by the Phoenicians. Beaded wire continued to be used in jewellery into modern times, although it largely fell out of favour in about the tenth century CE when two drawn round wires, twisted together to form what are termed 'ropes', provided a simpler to make alternative. A forerunner to beaded wire may be the notched strips and wires which first occur from around 2000 BCE in Anatolia. Wire was drawn in England from the medieval period. The wire was used to make wool cards and pins, manufactured goods whose import was prohibited by Edward IV in 1463. The first wire mill in Great Britain was established at Tintern in about 1568 by the founders of the Company of Mineral and Battery Works, who had a monopoly on this. Apart from their second wire mill at nearby Whitebrook, there were no other wire mills before the second half of the 17th century. Despite the existence of mills, the drawing of wire down to fine sizes continued to be done manually. According to a description in the early 20th century, "[w]ire is usually drawn of cylindrical form; but it may be made of any desired section by varying the outline of the holes in the draw plate through which it is passed in the process of manufacture. The draw plate or die is a piece of hard cast iron or hard steel, or for fine work it may be a diamond or a ruby. The object of utilising precious stones is to enable the dies to be used for a considerable period without losing their size, and so producing wire of incorrect diameter. Diamond dies must be rebored when they have lost their original diameter of hole, but metal dies are brought down to size again by hammering up the hole and then drifting it out to correct diameter with a punch."
Өндіріс
Сым көбінесе қажетті диаметрге және қасиеттерге дейін, прогрессивті түрде кішірейтілген қалыптар арқылы немесе дәстүрлі түрде тарту пластиналарындағы тесіктер арқылы бірнеше рет тартылып өңделеді. Бірнеше рет өткізгеннен кейін сымды одан әрі тартуды жеңілдету үшін немесе егер ол дайын өнім болса, иілгіштік пен өткізгіштікті максималды деңгейге жеткізу үшін оттауға болады. Электр сымдары әдетте пластик, резеңкі сияқты полимерлер немесе лак сияқты оқшаулағыш материалдармен қапталады. Сымдар мен кабельдерді оқшаулау және жақтау бүгінде экструдер арқылы өткізу арқылы жүзеге асырылады. Бұрын оқшаулау үшін өңделген мата немесе қағаз, сондай-ақ түрлі мұнай өнімдері қолданылатын. 1960 жылдардың ортасынан бастап резеңкіге ұқсас қасиеттері бар пластик және полимерлер басымдыққа ие болды. Екі немесе одан көп сымдарды концентрлі түрде орап, оқшаулау арқылы бөліп коаксиалды кабель жасауға болады. Сым немесе кабель парафин, сақтаушы қоспасы, битум, қорғасын, алюминий қаптамасы немесе болат лентасы сияқты заттармен қосымша қорғалуы мүмкін. Қаптамаларды орау немесе жабу машиналары материалды сымға жылдам бұрап орайды. Мақтамен жабуға арналған ең кішкентай машиналардың кейбіреулерінде үлкен барабан болады, ол сымды ұстап, тісті дөңгелектер арқылы жылжытады; сым ұзын төсектің үстінде орнатылған дискілердің ортасынан өтеді, ал дискілер әр түрлі машиналарда алтыдан он екіге дейін немесе одан да көп бобинаны ұстайды. Әр бобинаға қаптау материалы оралады, ал оның ұшы сымға бағытталады, ол бобиналарға қатысты орталық жағдайда орналасады; бобиналар дискілерімен бірге тиісті жылдамдықпен айналады, нәтижесінде мақта сымға спираль тәрізді оралып, бірінің үстіне бірін жабысады. Егер көптеген жіптер қажет болса, дискілер екі еселенеді, сонда алпысқа дейін шпуляларды ұстауға болады, екінші жіптер біріншісінің үстіне салынады.
Wire is often reduced to the desired diameter and properties by repeated drawing through progressively smaller dies, or traditionally holes in draw plates. After a number of passes the wire may be annealed to facilitate more drawing or, if it is a finished product, to maximise ductility and conductivity. Electrical wires are usually covered with insulating materials, such as plastic, rubber like polymers, or varnish. Insulating and jacketing of wires and cables is nowadays done by passing them through an extruder. Formerly, materials used for insulation included treated cloth or paper and various oil based products. Since the mid 1960s, plastic and polymers exhibiting properties similar to rubber have predominated. Two or more wires may be wrapped concentrically, separated by insulation, to form coaxial cable. The wire or cable may be further protected with substances like paraffin, some kind of preservative compound, bitumen, lead, aluminum sheathing, or steel taping. Stranding or covering machines wind material onto wire which passes through quickly. Some of the smallest machines for cotton covering have a large drum, which grips the wire and moves it through toothed gears; the wire passes through the centre of disks mounted above a long bed, and the disks carry each a number of bobbins varying from six to twelve or more in different machines. A supply of covering material is wound on each bobbin, and the end is led on to the wire, which occupies a central position relatively to the bobbins; the latter being revolved at a suitable speed bodily with their disks, the cotton is consequently served on to the wire, winding in spiral fashion so as to overlap. If many strands are required the disks are duplicated, so that as many as sixty spools may be carried, the second set of strands being laid over the first.
Қалқан
Тоқылған сым бірнеше жіңішке сымдардың бірге тоқылуынан тұрады. Тоқылған сымдар иілгенде оңай үзілмейді. Тоқылған сымдар шуды төмендету кабельдерінде электромагниттік қорғаныш ретінде жиі қолданылады.
A braided wire consists of a number of small strands of wire braided together. Braided wires do not break easily when flexed. Braided wires are often suitable as an electromagnetic shield in noise reduction cables.
Қолданылуы
Сымның көптеген қолданыстары бар. Ол көптеген маңызды өндірістердің шикізаты болып табылады, мысалы, сым тор өнеркәсібі, серіппелерді жасау, сым мата тоқу және сым арқан илеу, онда ол тоқыма талшығына ұқсас рөл атқарады. Әртүрлі беріктіктегі және ұяшық өлшемдеріндегі сым маталар машиналарды ілеу және сүзу үшін, қағаз массасын кептіру үшін, терезелерге тор жасау және тағы да көптеген мақсаттарда қолданылады. Телефон және деректер кабельдерінде, электр қуатын беруде және жылытуда алюминий, мыс, никель және болат сымдары кеңінен қолданылады. Ол қоршау үшін де жиі қолданылады, сонымен қатар аспалы көпірлер мен камералар құрылысында көп мөлшерде пайдаланылады. Музыкалық аспаптар мен ғылыми құралдар жасауда сымдар көп қолданылады. Көміртекті және тот баспайтын болаттан жасалған серіппелік сымдар автомобиль және өнеркәсіптік өндірістегі маңызды бөлшектер/компоненттер үшін серіппелер жасауда маңызды қолданысқа ие. Шына мен шашты тістеу, ине және балық ілгегін жасау, шеге, ілгек және қақпақ жасау, сондай-ақ кардинг машиналары шикізат ретінде көп мөлшерде сымды тұтынады. Ол электрлік немесе электрондық құрылғылардың ішкі қосылыстарын жасау үшін қолданылады. Дәнекерлеуді жақсарту үшін көбінесе қалайымен қапталады. Сымды біріктіру – жартылай өткізгіш компоненттер мен интегралдық схемалардың ішінде электрлік қосылыстарды жасау үшін қолданылатын микроскопиялық сымдардың қосымшасы. Магниттік сым әдетте мыстан жасалған қатты сым, электромагниттік катушкаларды жасау кезінде тығыз орауға мүмкіндік беру үшін, әдетте электр сымдарында қолданылатын қалың пластик немесе басқа оқшаулағыштар емес, лакпен оқшауланады. Ол моторларды, трансформаторларды, индукторларды, генераторларды, динамиктердің катушкаларын және т.б. орау үшін қолданылады. (Мыс магниттік сым туралы толық ақпарат алу үшін: Мыс сымдары мен кабельдері#Магниттік сымдар (Орау сымдары) қараңыз). Коаксиалдық кабель – ішкі өткізгіштен, әдетте жоғары диэлектрлік тұрақтылығы бар икемді материалдан жасалған құбыр тәрізді оқшаулағыш қабатпен қоршалған, содан кейін икемділікті қамтамасыз ету үшін ұсақ тоқылған сымнан немесе жұқа металл фольгадан жасалған тағы бір өткізгіш қабатпен, және соңында сыртқы жағынан жұқа оқшаулағыш қабатпен қапталған кабель. Коаксиалды термині ішкі өткізгіш пен сыртқы қалқанның бірдей геометриялық осьті бөлісуінен туындаған. Коаксиалдық кабельдер көбінесе радиожиілік сигналдарды беру үшін қолданылады. Идеалды коаксиалдық кабельде сигналды тасымалдайтын электромагниттік өріс тек ішкі және сыртқы өткізгіштер арасындағы кеңістікте ғана болады. Нақты кабельдер бұл мақсатқа жоғары дәрежеде қол жеткізеді. Коаксиалдық кабель сигналдарды сыртқы электромагниттік кедергілерден қосымша қорғайды және кабельдің бойымен сигналдарды төмен шығарылыммен тиімді бағыттайды, бұл сымның өткізгіштігіндегі жылуға әсер етеді. Динамик сымдары динамиктер мен аудио күшейткіштер арасында төмен кедергілі электр байланысын жасау үшін қолданылады. Кейбір жоғары сапалы заманауи динамик сымдары Лиц сымына ұқсас, жеке-жеке пластикпен оқшауланған бірнеше электр өткізгіштерден тұрады. Кернеулік сым – бұл қалыптыдан жоғары кедергісі бар сым, көбінесе жылыту элементтеріне немесе сым орамаларындағы кедергілерді жасауға қолданылады. Нихром сымы – ең көп таралған түрі.
Wire has many uses. It forms the raw material of many important manufacturers, such as the wire netting industry, engineered springs, wire cloth making and wire rope spinning, in which it occupies a place analogous to a textile fiber. Wire cloth of all degrees of strength and fineness of mesh is used for sifting and screening machinery, for draining paper pulp, for window screens, and for many other purposes. Vast quantities of aluminium, copper, nickel and steel wire are employed for telephone and data cables, and as conductors in electric power transmission, and heating. It is in no less demand for fencing, and much is consumed in the construction of suspension bridges, and cages, etc. In the manufacture of stringed musical instruments and scientific instruments, wire is again largely used. Carbon and stainless spring steel wire have significant applications in engineered springs for critical automotive or industrial manufactured parts/components. Pin and hairpin making; the needle and fish hook industries; nail, peg, and rivet making; and carding machinery consume large amounts of wire as feedstock. used for making internal connections inside electrical or electronic devices. It is often tin plated to improve solderability. Wire bonding is the application of microscopic wires for making electrical connections inside semiconductor components and integrated circuits. Magnet wire is solid wire, usually copper, which, to allow closer winding when making electromagnetic coils, is insulated only with varnish, rather than the thicker plastic or other insulation commonly used on electrical wire. It is used for the winding of motors, transformers, inductors, generators, speaker coils, etc. (For further information about copper magnet wire, see: Copper wire and cable#Magnet wire (Winding wire).). Coaxial cable is a cable consisting of an inner conductor, surrounded by a tubular insulating layer typically made from a flexible material with a high dielectric constant, all of which is then surrounded by another conductive layer (typically of fine woven wire for flexibility, or of a thin metallic foil), and then finally covered again with a thin insulating layer on the outside. The term coaxial comes from the inner conductor and the outer shield sharing the same geometric axis. Coaxial cables are often used as a transmission line for radio frequency signals. In a hypothetical ideal coaxial cable, the electromagnetic field carrying the signal exists only in the space between the inner and outer conductors. Practical cables achieve this objective to a high degree. A coaxial cable provides extra protection of signals from external electromagnetic interference and effectively guides signals with low emission along the length of the cable which in turn affects thermal heat inside the conductivity of the wire. Speaker wire is used to make a low resistance electrical connection between loudspeakers and audio amplifiers. Some high end modern speaker wire consists of multiple electrical conductors individually insulated by plastic, similar to Litz wire. Resistance wire is wire with higher than normal resistivity, often used for heating elements or for making wire wound resistors. Nichrome wire is the most common type.