Кіріспе

Темірші – темірден құралдар немесе басқа да бұйымдар жасайтын ұста. Ұстаның шегесі – металдарды қыздыруға арналған пештің бір түрі немесе мұндай пеш орналасқан жұмыс орны. Ұста металл бөлшегін (дайындама) қалыпқа келтіру оңай болатын температураға дейін немесе жұмыс қатаюы тоқтағанша қыздыру үшін шегені пайдаланады. Дайындаманы қыздырудан кейін, оны щиппен алып, ұстаның есеніне жеткізіп, содан кейін балғамен соққыға түсіреді. Кейде, мысалы, болатты қатайтқанда немесе дайындаманы салқындатып, жалаңаш қолмен ұстауға мүмкіндік бергенде, оны су ваннасына салады, ол дайындаманы үлкен көлемдегі суда тез салқындатады. Дегенмен, металл түріне қарай, майда немесе тұзды ерітіндіде сөндіру қажет болуы мүмкін; көптеген металдарды жай сумен қатайту жеткіліксіз. Су ваннасы сонымен қатар шегедегі отты бақылау үшін де сумен қамтамасыз етеді.

Газбен жасайтын құю

Газды ұстарта әдетте отын ретінде пропан немесе табиғи газды пайдаланады. Жиі қолданылатын, тиімді конструкция цилиндр тәрізді ұстарта камерасын және корпусына тік бұрышпен орнатылған күйдіргіш түтігін қамтиды. Камера әдетте қатты құйылатын отқа төзімді керамика немесе жұмсақ керамикалық жылу оқшаулағышы (мысалы, Kaowool) сияқты отқа төзімді материалдармен қапталады. Күйдіргіш отын мен ауаны араластырады, олар ұшында тұтанады, ол камера қабырғасына аз ғана еніп тұрады. Ауа қысымын, демек, жылуды механикалық желдеткішпен немесе Вентури әсерін пайдаланып арттыруға болады. Газды ұстарталар көлемі мен құрылысы жағынан әртүрлі болады – үлкендері желдеткішімен немесе бірнеше атмосфералық күйдіргішпен үлкен күйдіргішті пайдаланады, ал кішкентайлары арзан, қарапайым пропандық шаммен кофе банкасынан жасалған болуы мүмкін. Кішкентай ұстарта тіпті бір жұмсақ от кірпішінен қашалып жасалуы мүмкін. Газды ұстартаның басты артықшылығы – пайдаланудың қарапайымдығы, әсіресе бастаушылар үшін. Көмір ұстарталарымен салыстырғанда газды ұстартаны пайдалану оңай, ал шығарылатын от таза және тұрақты болады. Олардың мүмкіндіктері шектеулі, себебі отты үлкен немесе ерекше пішіндес бөлшектерге бейімдеу үшін қайта пішіндеуге болмайды. Сонымен қатар, бөлшектің кішкентай бөлігін қыздыру да қиын. Кейбір адамдар газды ұстарта дәнекерлеуге қажетті жылуды өндіре алмайды деп қате пікір білдіреді, бірақ дұрыс жасалған газды ұстарта кез келген жұмысқа жеткілікті ыстық бере алады.

Қалқыма балқыма

Қорыту шеберханасы – сумен жұмыс істейтін, шойынды ысталған темірге айналдыратын диірмен.

Қойырма

Қоғаз – теміршіге жұмыс үстелісін қызмет етеді, онда пішінділенетін металл өңделеді. Қоғаздар сырт қарағанда ауыр және көлденеңдей көрінуі мүмкін, бірақ олар теміршінің қажеттіліктеріне қарай мұқият жасалған, жоғары сапалы құралдар. Қоғаздар құйма немесе соғылған темірден жасалады, бетіне құралдық болат дәнекерленеді немесе бір бөліктен құйма немесе соғылған құралдық болаттан тұрады. Кейбір қоғаздар тек құйма темірден жасалған және құралдық болат беті болмайды. Бұлар нағыз қоғаздар емес, өте жұмсақ болғандықтан теміршіге тиісті қызмет ете алмайды. Құйма темірден жасалған қоғазға арналған жиі қолданылатын термин – "ASO" немесе "Қоғаз пішіндес нысан". Қоғаздың құралдық болат бетінің мақсаты – кейбір адамдар "кері соққы" деп атайтын эффектіні қамтамасыз ету, сондай-ақ қатты болуы және дұрыс соқпаған соққылардан оңай деформацияланбауы. Кері соққы дегеніміз – ол теміршінің соққысының күшін металға қайтарады, нәтижесінде кері соққы болмаған жағдайда қарағанда бірден көбірек металл қозғалады. Сапалы қоғаз жұмыс дайындамасына энергияның 50-99% дейін қайтара алады. Жалпақ үстіңгі беті, "бет" деп аталатын бөлігі, жоғары жылтыратылған және әдетте екі тесігі болады (бірақ дизайнға байланысты одан көп немесе азырақ болуы мүмкін). Төртбұрышты тесік "мықты тесік" деп аталады, оған мықты құралдың төртбұрышты мойны сыяды. Мықты құралдың көптеген түрлері бар. Кішкентай тесік "притчел тесігі" деп аталады, ол ыстық металға тесіктер жасағанда тіреу ретінде немесе мықты құрал сияқты, бірақ 360 градусқа бұрыла алатын құралдарды ұстау үшін қолданылады, мысалы, теміршінің қысқыштары жұмыс дайындамасын жеткілікті түрде берік ұстай алмағанда. Қоғаздың алдыңғы жағында кейде "мүйіз" болады, ол иіп, болатты созу және басқа да көптеген жұмыстар үшін қолданылады. Мүйіз бен қоғаз бетінің арасында көбінесе "басқыш" немесе "кесу үстелі" деп аталатын кішкентай аймақ болады. Ол қоғаз бетін зақымдамай, қызып немесе салқын болатты, сондай-ақ ыстық кесу құралдарын кесу үшін қолданылады. Беттегі іздер теміршінің жұмысындағы кемшіліктерге көшіп жатады.

Шал

Шынылар жоғары көміртекті болаттан жасалады. Олардың кесу жиегі қатайтылып, қайырлатылады, ал басы жұмсақ қалдырылады, себебі соққанда жарылмауы үшін. Шынылар екі түрлі болады: ыстық және суық шынылар. Суық шыны металдарды суық күйде кесу үшін, ал ыстық шыны ыстық металдарды кесу үшін қолданылады. Әдетте, ыстық шынылар жұқарақ болады, сондықтан оларды суық шынылармен алмастыруға болмайды. Сонымен қатар, көптеген теміршілер шыныларды балғаға ұқсайтын, қарапайым бұрылысты тұтқасы бар етіп пішімдейді, осылайша ыстық металдардан қашықтарақ қолдануға болады. Олар өте пайдалы және бүкіл әлемде таралған.

Толық

Тоқтаулар – әр түрлі пішіндегі құралдар, олар ойықтар немесе қуыстар жасау үшін қолданылады. Олар көбінесе жұптап қолданылады, төменгі тоқтаудың төртбұрышты сабы амуардағы қатайтылған тесікке кіреді, ал жоғарғы тоқтаудың тұтқасы болады. Жұмыс төменгі тоқтауға қойылады, содан кейін жоғарғы тоқтау жұмыстың үстіне қойылып, балғамен соғылады. Жоғарғы тоқтау дөңгелек бұрыштарды аяқтауға, сонымен қатар металды созуға немесе кеңейтуге де қолданылады.

Қатты

Қатты құрал – қатты тесікке орналатылатын, төртбұрышты сабы бар құрал. Ыстық металды үскір үшін қолданылатын ыстық кескіш, металды созуға және ойыстар жасауға арналған толы құрал, иілу құралдары және тізіміне қоса алмайтын тағы да көптеген түрлері бар.

Қалқымалы ванна

Теміршінің су ваннасы – қызған металды суыту үшін теміршілер қолданатын суға толы үлкен ыдыс. Су ваннасы негізінен металл өңдеу кезінде жұмыстың бөліктерін салқындату үшін қолданылады (оларды қорғау үшін немесе металлдың бір бөлігінің жайылып кетпеуі үшін, мысалы, жақын жердегі соққылардан); болатты қатайту үшін; көмір немесе ағаш көмірін жағу үшін; және жұмысты тез салқындатып, оны тексеруді жеңілдету үшін. Жапырақ және құрал жасауда бұл термин әдетте "суыту резервуары" деп ауыстырылады, себебі металды суыту үшін май немесе тұзды су қолданылады. "Су ваннасы" термині "slake" сөзінен, яғни "ыстықты басудан" шыққан деп саналады.

Қалқанды қаздыру

Құлап соғу – металл өнімдерін күрделі пішіндерге келтіру үшін, бетіне қалып орнатылған ауыр балғаны жұмыс дайындамасына түсіру арқылы жүзеге асырылатын өндіріс процесі.

Процесс

Жұмыс дайындамасы балқымаға салынады. Содан кейін балғаның соққысы қыздырылған, өте серпімді материалды қалыптың және қалып қуыстарының пішініне келтіреді. Әдетте, бөлшекті толық қалыптастыру үшін бір қалып жеткілікті. Қалып беттері арасындағы артық кеңістік материалдың бір бөлігін шеттерінен сығып шығарып, шұңқылды (flash) жасайды. Бұл қалыптың екі жартысы жабылғанда туындайтын қатты қысымды төмендетіп, кейіннен дайын бөлшектен алынып тасталады.

Жабдық

Тамшылы қалыптау процесінде қолданылатын жабдықтар көбінесе қуатты немесе тамшылы балға деп аталады. Олар ауа, гидравлика немесе механикалық түрде жұмыс істей алады. Машинаның қуат көзіне, соққыш массасына және құлау биіктігіне байланысты соққы күші 11 000-ден 425 000 фунтқа дейін жетеді. Қолданылатын құралдар – қалыптар мен пуансондар – әртүрлі пішінде, өлшемде және материалдардан жасалады. Мысалдарға ашық қалыптау үшін жалпақ және V пішіндес қалыптар, ал жабық қалыптау үшін бір немесе көп ойысты қалыптар жатады. Қалыптардың дизайнында ескеру қажетті көптеген аспектілер бар. Олардың барлығы дұрыс теңдестірілуі керек, металл мен қалыптау қалдығының дұрыс ағып, барлық ойықтарды толтыруы үшін жасалуы керек, сондай-ақ тіреу желілері мен қабырғаларына, сонымен қатар бөлу сызығының орналасуына ерекше назар аудару керек. Материалдарды да сақтап таңдау қажет. Материалды таңдаудағы факторларға құны, қатаю қабілеті, жоғары қысымға төтеп беру қабілеті, ыстық тозу, ыстық жарылу және басқа да сипаттамалар жатады. Құралдар жасау үшін ең көп қолданылатын материалдар – көміртекті болат және кейбір жағдайларда никель негізіндегі қорытпалар.

Жұмыс бөлшегінің материалдары

Құлап соғу әдісінде ең көп қолданылатын материалдар – алюминий, мыс, никель, жұмсақ болат, тот баспайтын болат және магний. Жұмсақ болат ең қолайлы таңдау, ал магний көбінесе құлап соғу материал ретінде жақсы нәтиже бермейді.

Мифология

Түрлі құдайлар мен құдайшалар көптеген мифологияларда ұстаханамен байланысты, мысалы, ирландтық Бригида, Батыс Африканың Огун, грек Гефест және римдік Вулкан.