Британдық "кірпі" суастына қарсы минатар құрылғысы

Кіріспе

1940 жылдардағы британдық теңіз асты кемелеріне қарсы көп ұңғылы миномет қаруы.
Майданды бақылау қаруы.

Миномет снарядтары уақыттық немесе батиметриялық (тереңдік) салдақтардың орнына жанасу салдақтарын қолданғандықтан, жарылыс тікелей су асты кемесінің корпусы сияқты қатты бетке қарсы болды. Бұл оны тереңдік бомбаларынан қауіптірек етеді, себебі тереңдік бомбалары гидростатикалық соққы толқындарынан туындайтын зақымға тәуелді болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар жасаған 5,174 тереңдік бомбалау шабуылының нәтижесінде 85,5 су асты кемесі жойылды, яғни 60,5:1 қатынасы. Ал, «Ежекей» (Hedgehog) жүйесі 268 шабуыл жасап, 47 су асты кемесін жойды, бұл 5,7:1 қатынасы.

Даму

"Ежік" деп аталды, себебі оның ұшыру түтікшелерінің бос қатарлары ежіктің арқасындағы тікендерге ұқсас болды. Бұл 1941 жылы құпия түрде сынақтан өткен, сәтсіз аяқталған Фэрли миномётінің орнына қойылды. Фэрли су асты кемесіне шабуыл жасағанда, кемеден алға қарай тереңдік бомбаларын атқызу үшін жасалған еді. Фэрли сәтсіз аяқталғанына қарамастан, тереңдік бомбаларын кормадан тастаудың орнына, снарядтарды алға атқызу принципі мүмкін деп есептелді. Осы зерттеулерді Әртүрлі қару-жарақтарды дамыту дирекциясы (DMWD) жүргізді. Қару – бірнеше "шпиготты миномёт" немесе шпиготты ұрғыш, бұл қару түрі соғыстар арасында подполковник Стюарт Блэкер (RA) жасаған. Шпиготты миномёт ертедегі жаяу әскер траншеялық миномёттеріне негізделген. Бұл конструкция бір құрылғымен әртүрлі өлшемдегі оқ-дәрілерді атқызуға мүмкіндік берді. Жетектелгіш заряд негізгі қарудың бөлігі болды және "бомбаның" түтікше тәрізді құйрығына орнатылған, негіз тақтасына бекітілген таяққа (шпиготқа) қарсы әрекет етті. Бұл принцип алғаш рет Blacker Bombard шпиготты миномётінде және кейіннен PIAT танкқа қарсы қаруында қолданылды. Бомбардты теңіздік қолдануға бейімдеуді майор Миллис Джефферис басқарған MIR(c) серіктестігі жасады, ол Блэкердің дизайнын қабылдап, оны Армияда қолдануға енгізді. Қару 24 бомбадан тұратын залпты доға бойынша атып шығарады, олардың диаметрі шамамен 100 фут (30 м) болатын дөңгелек немесе эллипстік аймаққа, шабуылдайтын кемеден тікелей алдындағы белгіленген нүктеге түсуі тиіс. Алғашқыда орнату бекітілген болды, бірақ кейіннен шабуылдайтын кеменің қозғалысына бейімделу үшін гиростабилизацияланған жүйемен ауыстырылды. Жүйе сонардың ең аз қашықтығына жақын болғанда, шабуылдайтын кеменің ASDIC-інен нысананың жоғалып кету мәселесін шешу үшін жасалған. Судағы дыбыстың жылдамдығы соншалық, "пинг" эхосының жақын маңдағы су асты кемесінен шабуылдайтын кемеге қайту уақыты, операторға қайта оралған дыбыстық эхоны сонардың бастапқы дыбыс импульсінен ажыратуға мүмкіндік бермейтіндей қысқа болды – яғни "бірден келетін эхо", онда шығарылған дыбыс импульсі мен қайта оралған эхо бірігіп кетеді, ал су асты кеме әлі де тереңдік бомбаларының қабылдауынан тыс болады. Осы "көрінбейтін аймақта" орналасқан су асты кеме сонар үшін толығымен көрінбейді, бұл оған байқаусызда маневр жасауға мүмкіндік береді. Шешім – кемеге қарсы тұрып, оның алдыңғы палубасына орнатылған қаруды қолдану болды, ол снарядтарды кеме бауын асып, суға түсетіндей етіп ұшырады, ал су асты кеме әлі де сонармен анықталып тұрғанда.

The "Hedgehog", so named because the empty rows of its launcher spigots resembled the spines on the back of a hedgehog, was a replacement for the unsuccessful Fairlie Mortar that was secretly tested aboard in 1941. The Fairlie was designed to fire depth charges ahead of a ship when attacking a submarine. The principle of firing projectiles forwards, instead of dropping depth charges over the stern, was considered viable, despite the failure of the Fairlie. This research by the Directorate of Miscellaneous Weapons Development (DMWD) led to the development of the Hedgehog. The weapon was a multiple 'spigot mortar' or spigot discharger, a type of weapon developed between the wars by Lieutenant Colonel Stewart Blacker, RA. The spigot mortar was based on early infantry trench mortars. The spigot design allowed a single device to fire warheads of different sizes. The propelling charge was part of the main weapon and worked against a rod (the spigot) set in the baseplate which fitted inside a tubular tail of the 'bomb'. This principle was first used on the Blacker Bombard Spigot Mortar and the later PIAT anti tank weapon. The adaptation of the bombard for naval use was made in partnership with MIR(c) under Major Millis Jefferis, who had taken Blacker's design and brought it into use with the Army. The weapon fires a salvo of 24 bombs in an arc, aimed to land in a circular or elliptical area about 100 feet (30 m) in diameter at a fixed point about directly ahead of the attacking ship. The mounting initially was fixed, but was later replaced by a gyro stabilised one to allow for the rolling and pitching of the attacking ship. The system was developed to solve the problem of the target submarine disappearing from the attacking ship's ASDIC when closer than the sonar's minimum range. The speed of sound in water was such that the time taken for the 'ping' echo to return to the attacking ship from a close by target submarine became too short to allow the human operator to distinguish the returning audible echo from the initial sound pulse emitted by the sonar – the so called "instantaneous echo", where the output sound pulse and returning echo merge, with the submarine still out of depth charge range. A submarine in this "blind spot" became effectively invisible to the sonar, allowing it to make evasive manoeuvres undetected. The solution was a weapon mounted on the foredeck that discharged the projectiles up and over the ship's bow while the submarine was still detectable by the sonar, entering the water some distance in front of the ship.

Тарих

"Ейжан" 1942 жылы қолдануға берілді. Торпекс заряды бар әрбір миномет снарядының диаметрі және салмағы шамамен болды. Сырғалар сондай етіп бұрылып, снарядтар кеменің позициясының алдында, диаметрімен дөңгелек пішінде түсуі үшін жасалған. Алғашқы табыстылық деңгейі, шамамен 5%, тереңдік бомбаларынан сәл ғана жақсы болды. Солтүстік Атлантикадағы ауа райы нашар болғанда толқындар мен көпіршіктер жиі ұшырғышты жауып, ылғалданған ұшырғыштан қайтадан ұшыруға тырысқанда ату тізбегінде ақаулар туындап, толыққанды пішіндегі оқ-дәрілерді ұшыру қиын болды. Тереңдік бомбасы мүлдем қана кетсе де, жарылыс болып, экипаж нысанаға зақым келтіргенін немесе кем дегенде оның құрамын әлсірететінін ойлайтын. Ал "Ейжан" оқ-дәрісі тым үнсіз болып жарылатын. Корольдік теңіз күштері 1943 жылдың басында "Ейжанды" сирек қолданғандықтан, "Ейжанмен" жабдықталған кемелердің капитанға су асты байланысында оны неге пайдаланбағанын есеп беруге бұйрық берілді. Нәтижелер экипаждың тәжірибесіздігіне және қаруға сенімсіздікке байланысты деп айтылды. Бірақ, DMWD офицері эскорт кемелері орналасқан Лондондерри базасына жіберілгеннен кейін, жақсы оқытудан және "Ейжан" шабуылдарының сәтті мысалдары туралы кемеде кеңінен сөйлескеннен кейін, жою көрсеткіші едәуір жақсарды. Соғыс аяқталғаннан кейін статистика көрсеткендей, "Ейжанның" әрбір бес шабуылының біреуі жоюға әкелді (тереңдік бомбаларымен салыстырғанда сексеннің бірінен де аз). 1946 жылы "Солар" эсминецінің экипажының бірі оқ-дәрілерді түсіріп жатқанда, оның басты мұнарасының оқ-дәрі сақтау бөлмелерінің біріне "Ейжан" оқ-дәрісін тастап алып, үш қатты жарылыс тудырып, кеменің құрылысын қиратқан.

Пайдалану

Иске қосылғышта төрт "бесік" болды, әрқайсысында алты-алты шанақ бар. Ату тізбегі кешіктірілген, сондықтан барлық бомбалар шамамен бір уақытта түсетін болды. Бұл қарудың тірегіне түсетін күшті азайтып, палубаны нығайту қажеттігін жойды, соның арқасында қаруды кез келген кемеге ыңғайлы жерге оңай орнатуға болады. Қайта жүктеу шамамен үш минутқа созылды. Дегенмен, нысананың тереңдігін білудің маңызы азайғанмен, "Ежеқарғаш" терең нысаналарға қарсы тиімділігі төмен болды. Жауынгерлік тәжірибеге негізделген тактика 400 фут (122 м) тереңдіктегі нысаналарға қарсы қолданудан ауыз ашпады. U-Boat-ты батыру үшін жеткілікті зиян келтіру үшін көптеген тереңдік зарядтары қажет болды; тіпті сонда да көптеген кемелер көп сағат бойы жүздеген жарылыстан аман қалды. Мысалы, U 427 1945 жылдың сәуір айында оған қарсы түсірілген 678 тереңдік зарядынан аман қалды. Тереңдік зарядтарының тиімділігі төмендеді, себебі олар суасты қайығынан біршама қашықтықта белгіленген тереңдікте жарылды, ал жарылыс толқыны нысана мен заряд арасындағы су қабатының әсерінен тез тарап кетті. Ал "Ежеқарғаш" заряды кеменің корпусына тікелей соғып жарылды. Файл:USS Sarsfield (DDE 837) 1950 жылғы су астына қарсы жаттығу кезінде. jpg|Sarsfield 1950 жылы қос "Ежеқарғаш" атып алғаннан кейін|alt=Солға қарай қозғалатын эсминец; оның алдындағы суда екі кішкентай дөңгелек толқындар шеңбері бар, біреуі оның жолының екі жағында. Шеңберлер оның алдында дерлік кездеседі және олардың әрқайсысының диаметрі оның ұзындығының жартысына жуық.

Деривативтер мен жалғастырушылар

1943 жылдың соңында Корольдік теңіз күштері Squid жүйесін енгізді. Бұл тереңдік зарядтарын ұшыратын үш түтікшелі миномет болды. Алғашқыда ол жеке қару ретінде қолданылды, бірақ тиімді болмағандықтан, екі параллель орналасқан ұңғымадан тұратын "қос Squid" жүйесіне жаңартылды. 1955 жылы бұл жүйе үш ұңғымалы Limbo жүйесіне жетілдірілді, ол Minol зарядтарын ұшыратын. АҚШ "Ейжанның" ракеталық нұсқасын "Mousetrap" деп атады, содан кейін екеуінің орнына "Weapon Alpha" жүйесі құрылды. Дегенмен, Hedgehog және толыққанды қанағаттандырмайтын "Weapon Alpha" жүйелері ASROC жүйесімен алмастырылғанға дейін АҚШ Теңіз күштерінде қолданылып келді. Нормандияға түскен кезде, "Хеджероу" деп аталатын үш шабуылдық кемелер флотилиясы, әскерлердің орнына Hedgehog тасымалдап, қолданылды. Оқ-дәрілердің мұрын бөлігіне соққыға сезімтал элементтер қосылып, оқ-дәрілерді жер үстінде жаруға мүмкіндік берді. Бомбалар жағажайдағы миналар мен тікенді сым тораптарынан 100 метрлік кеңдікте жолдар жасау үшін қолданылды. Австралия армиясы теңіз Hedgehog жүйесін Matilda танктеріне орнатылатын жеті ұңғымалы жер үстілік ұшырғышқа бейімдеді. 1949 жылы КСРО-да Hedgehog жүйесінің MBU 200 көшірмесі жасалды, ол 1956 жылы MBU 600 жүйесіне дейін жетілдірілді, оның ұшу қашықтығы артты. Hedgehog жүйесінен туындаған қарулар батыс елдерінің теңіз күштерінде іздейтін торпедолардың пайдасына көбінесе қолданыстан шығарылды, ал Ресейде және Үндістан сияқты одақтас мемлекеттерде RBU 6000 сияқты суастына қарсы ракеталық ұшырғыштармен алмастырылды.

Нұсқалар

Mark 10: шамамен өлшемдері бар эллипстік үлгі, Mark 11: диаметрі 200 фут (61 м) болатын дөңгелек үлгі, шамамен өлшемдері бар. Mark 15: Mark 11 үлгісімен бірдей, бірақ төрттік 40 мм Бофорс зеңбірегінің платформасына бейімделген платформаға орнатылған. Mark 15 кеменің бақылау бөлмесінен қашықтан оқ атуға болатын.