Кіріспе

Польшаның 7-ші премьер-министрі

Йозеф Олекси (22 маусым 1946 – 9 қаңтар 2015) – польшалық солшыл саясаткер, 1995 жылдың 7 наурызынан 1996 жылдың 7 ақпанына дейін Польшаның премьер-министрі қызметін атқарған. Ол шпиондыққа қатысты айыптауларға байланысты отставкаға кетті. Демократиялық солшыл Альянсының (Sojusz Lewicy Demokratycznej, SLD) төрағасы болды.

Ерте өмір және білім

Жас кезінде ол Новый Сач қаласында тұрды және Санкт-Маргарет шіркеуінде алтарь қызметкері болды. Тарнув қаласындағы Казимеж Бродзинский атындағы гимназияны бітірді. Кейін Варшава жоспарлау және статистика мектебінің (қазіргі Варшава экономика мектебі) Сыртқы сауда факультетін бітірді. Ол экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Варшава экономика мектебінің Халықаралық қатынастар факультетінде және Варшавадағы Vistula университетінде деканы және оқытушы болып жұмыс істеді.

Мансап

1968 жылдан 1990 жылға дейін Польша Біріккен жұмысшылар партиясының (ПЗПР) мүшесі болды. Ол Польша студенттерінің социалистік бірлестігінің басқарма мүшесі болды. Ұлттық жас ғалымдар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Варшава жоспарлау және статистика мектебіндегі ПЗПР университетінің хатшысы болды. 1977 жылы Польша Біріккен жұмысшылар партиясы Орталық комитетінің идеологиялық және тәрбие жұмысы бөлімінде партиялық аппаратта жұмыс істеді. 1981 жылдан бастап партияның X съезіне дейін партия Орталық комитеті кеңсесін басқарды. 1987-1989 жылдары Бяла-Подляскадағы облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1989 жылы кәсіподақтармен ынтымақтастық жөніндегі Министрлер кеңесінің мүшесі болды. Сол жылы үкімет тарапынан дөңгелек үстел отырысына қатысты. Олекси 1989 жылдың басында оппозициялық "Солидарлық" қозғалысымен дөңгелек үстелдегі келіссөздерде коммунистік басшылықты ұсынды. 1990 жылы Польша Республикасының Социал-демократия партиясын құрушылардың бірі болды, 1996 жылдың 28 қаңтарынан 1997 жылдың 6 желтоқсанына дейін осы партияның төрағасы болды және 1999 жылы Демократиялық солшыл альянсын құрды. 1989-2005 жылдары Сейм депутаты болды. 1993-1995 жылдары Сейм маршалы болды. 1995 жылдың 7 наурызынан 1996 жылдың 7 ақпанына дейін Польша Премьер-министрі қызметін атқарды. Ішкі істер министрі Анджей Мильчановскийдің "Олин" псевдонімімен Ресейге тыңшылық жасады деген айыптауынан кейін отставкаға кетті. Бұл айыптамалар ешқашан расталмады. 2001-2005 жылдары Польшаның 2004 жылы Еуропалық Одаққа қосылуына дейін Польша заңнамасын Еуропалық Одақ ережелерімен үйлестіруге жауапты Сеймдегі Еуропалық Одақ комитетінің төрағасы болды. 2004 жылы Еуропалық Парламент пен Еуропаның болашағы жөніндегі конвенция мүшесі болды, ол Еуропалық Кеңестің бекітуі үшін Еуропалық Одақ Конституциясының жобасын әзірлеуге жауапты болды. 2004 жылдың басында Ішкі істер министрі лауазымына тағайындалды. 2004 жылдың 21 сәуірінен 2005 жылдың 5 қаңтарына дейін Сейм маршалы болды. 2007 жылдың 22 наурызында Жозеф Олексидің Польшаның ең ірі бизнесмендерінің бірі Александр Гудзоватпен болған жеке әңгімесінің жазбасы бұқаралық ақпарат құралдарына тарады. Жазбаларда SLD партиясындағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты ақпараттар болды. Олекси бұрынғы президент Александр Квасьневскийді заңсыз қаржылық амалдар жасауда айыптады және сол кездегі SLD жетекшісі Войцех Олейничак пен партияның бірнеше мүшелерін сынады. Ол SLD-дан шығып кетті. 2010 жылдың 1 ақпанында SLD партиясына қайта қосылды және 2012 жылдың 12 мамырында партияның вице-президенті болды.

Жеке өмір

Жозеф Олекси Мария Олексиге үйленген. Оның екі баласы болған. 2005 жылдан бастап ол қатерлі ісікпен күресіп келді. 2015 жылдың 9 қаңтарында дүние салды. 2015 жылдың 16 қаңтарында Варшавадағы Польша армиясының далалық соборында президент Бронислав Коморовский, премьер-министр Ева Копач және Сейм маршалы Радослав Сикорский сияқты мемлекеттік билік өкілдерінің қатысуымен жерлеу рәсімі өтті. Жозеф Олекси Повузки әскери бейіттерінде жерленді.