Кіріспе

Футбол командасы

Лос-Анджелес Экспресс – Лос-Анджелес, Калифорния штатында орналасқан АҚШ Футбол Лигасының (USFL) командасы болған. Лос-Анджелес мемориалдық Колизейде ойнаған «Экспресс» 1983 және 1985 жылдар аралығында өткен USFL-дің барлық үш маусымында да қатысты.

Тарих

Кабельдік теледидардың негізін қалаушылар Алан Хармон мен Билл Дэниелс 1982 жылы лига құрылғаны жарияланғанда Сан-Диего үшін USFL франшизасын алды. Бірақ қала, стадионның бұрынғы арендаторлары – бейсболдың «Падрес», НФЛ-дің «Чарджерс» және NASL-дің «Сокерс» командаларының қысымымен, командаға Джек Мерфи стадионында ойнауға рұхсат беруден бас тартты. Аймақтағы жалғыз ашық стадион – «Чарджерс» командасының алғашқы үйі болған Бальбоа стадионы еді. Дегенмен, ол салыстырмалы түрде көне (1915 жылы салынған) және 1967 жылы «Чарджерс» Джек Мерфиге көшкеннен бері үлкен командаларға тиесілі болмаған, қазір көбінесе жоғары мектеп командалары пайдаланатын еді. Бұл үлкен спорт лигасына өтуді көздеген команда үшін қиын жағдай болды. Маусым басталуға сегіз ай қалғанда Хармон мен Дэниелс лиганың қолдауымен Лос-Анджелеске көшуге шешім қабылдады. Лига басшылары Хармон мен Дэниелстің кабельдік индустриямен байланысы лиганың танымалдылығын арттыруға көмектеседі деп сенді; Дэвид Диксонның лига жоспары теледидарлық хабар таратуға көп тәуелді болды. Олар Лос-Анджелес USFL франшизасының екінші иесі Джим Джозефті Хармон мен Дэниелс пайдасына Лос-Анджелес құқықтарынан бас тартуға мәжбүр етті. Джозеф өзінің франшизасын Аризона штатының Феникс қаласына көшіріп, «Аризона Вранглерс» деп атады.

1983 жылғы маусым

Лос-Анджелес Экспрес Дэн Мариноны USFL тарихындағы алғашқы таңдау ретінде қабылдады. Марино Майами Дельфиндермен келісімге қол қоюға дейін Экспрес атынан бірнеше рет өнер көрсетті. Экспрес Эрик Дикерсонға да қызығушылық танытты, тіпті Лос-Анджелес Рамстің оған жасаған ұсынысын теңестірді. Алайда, Дикерсон Рамспен келісімге келді, себебі оның отбасы мүшелері USFL-ге күмәнмен қарады. 1983 жылдың сәуір айында тележұлдыз Ли Мейджорс команданың қосалқы иесіне айналды. Экспрес иелігі Канада футбол лигасының легендасы Хью Кэмпбеллды, Эдмонтон Эскимостарының бас жаттықтырушысын, өздерінің алғашқы бас жаттықтырушысы болуға шақырды. (Кэмпбелл 1977 жылы Эскимостардың бас жаттықтырушысы болып тағайындалды және алты жыл ішінде команданы алты рет Грей Кап ойындарына жеткізіп, соңғы бесеуінде жеңіске жетті.) 1983 жылғы Экспрес командасы Том Рэмси мен Майк Рейдің басшылығымен және орташадан жоғары деңгейдегі қорғаныспен жарысқа қабілетті команда болды. Екі қорғаушы ойыншының тізе жарақаттарына байланысты қатысуына кедергі келгеніне қарамастан, Экспрес лигадағы жалпы қорғаныс бойынша бесінші орынды иеленді. Дегенмен, шабуылдық желінің нашарлығы команданың шабуылдық күшін шектеді. Экспрес лигадағы ең нашар шабуылды көрсетті. Гершел Уокер 1983 жылы Экспрес командасының барлық шабуылдық көрсеткіштерінен 72 ярдқа артық жүгірді. Бұл тұрғысынан алғанда, Тынық мұхиты дивизионы өте әлсіз болды, сондықтан Экспрес маусымның соңғы екі аптасында дивизион титулы үшін күресті. Алайда, 16-шы және 17-ші апталарда Нью-Джерси Генералдары мен Вашингтон Федералдарына қарсы күтпеген жеңіліс Экспресті Тынық мұхиты дивизионының титулынан айырды және Окленд Инвадерлеріне 1983 жылғы плей-оффқа қатысуға мүмкіндік берді. Оңтүстік Калифорния тұрғындары Экспреске көбінесе бейжай қарады. Олар әр ойынға орташа есеппен 19 000 адамды тартты, соңғы төрт ойында 17 000-нан аспады. Стадионның үлкен көлемі (сол кезде шамамен 95 000 адамға арналған) көрермендердің санын одан да аз көрсетті, бұл кәсіби футболдағы ең үлкен стадион болды. Алайда, ол NFL командасы үшін тым үлкен болды (Лос-Анджелес Рейдерс және олардан бұрынғы Рамс тіпті ең жақсы жылдарында да жергілікті телеарналардың өшірілуіне тап болды), тіпті USFL командасы үшін де тым үлкен еді. Ол соншалықты кең болғандықтан, тіпті 25 000 адамнан тұратын қалың жұртшылық (USFL стандарттары бойынша лайықты сан) да ортада жоғалып кетті. Хармон мен Дэниелс Экспресті сатудың қиын екенін білгенімен, нашар қатысу оларды да таңқалдырды. Сонымен қатар, Лос-Анджелес нарығындағы USFL ойындарының телешоу рейтингісі өте төмен болды, бұл лиганың жалпы телешоу рейтингін айтарлықтай төмендетті.

1984 жылғы маусым

Хармон мен Дэниелс өздерінің әріптестерінің күшейіп бара жатқан бейшаралық шығындарына алаңдады. Олар Денвердегі базаларынан Лос-Анджелеске ойындарға қатысудан да шаршады. Олар "Экспресс" командасын сатуға шығарды және ипотекалық банкир Дж. Уильям Олденбургті сатып алушы ретінде таба алды, ол команданы 7,5 миллион долларға сатып алды. Олденбург команданы алғаннан кейін көп ұзамай, тәжірибелі NFL басшысы Дон Клостерманды бас менеджер, ал бұрынғы "Chargers" және "Лос-Анджелес Рамс" командаларының квотербегі Джон Хадлды бас бапкер етіп тағайындады. Олденбург Клостерманға ақша мәселесі жоқ екенін және ол таба алатын ең жақсы 40 ойыншыдан тұратын құрамға қол қою керектігін айтты. Клостерман айтқандай, Олденбург "сағатына 180 миль жылдамдықпен жүретін машина құрастырғысы келді". Клостерман екі айдың ішінде 31 ойыншымен 12 миллион долларлық келісімшарт жасады. Басқа нәрселермен қатар, ол колледж футболының ең үздік төрт шабуылшысының желісіне қол қоюға барлығы 8 миллион доллар жұмсады, бұл "Экспресс" командасына кәсіби футболдың ең қымбат шабуылшысының желісін сыйлады. Жаңадан келген ойыншылардың бірі, мерген Тони Зендехас, ойыншылардың тұрақ орнындағы сәнді көліктердің көптігіне таң қалғанын есіне алды.

Маусымнан тыс апат

Содан кейін, «Экспресс» көтерілгендей жылдам құлдырады. ФБР Ольденбургтің қаржылық мәмілелерін тергеуді бастады. «The Wall Street Journal» және «The New York Times» газеттерінде жарияланған бірнеше репортаждар Ольденбургтің үнемдеу-қарыз мекемелерін күмәнді келісімдерге тартумен ғана емес, сонымен қатар ол ұзақ уақыт бойы мәлімдегендей бай емес екенін көрсетті. USFL спорт жанкүйерлерінің сенімін қозғау үшін, әлеуетті иегерлер жан-жақты тексеруден өтуі және қатаң капиталдық талаптарды орындауы керек екенін атап өтті. Алайда, 1983 жылғы маусымнан кейін иегерлер бұл қалыпты процедуралардан бас тартты, өйткені олар лиганы он сегіз командаға дейін кеңейтуге бекінді. Лига елдегі екінші ірі нарықта сенімді иегерді қамтамасыз етуге тырысты, ал «Экспресс» үшін басқа да күшті талапкерлер болмағандықтан, Ольденбургтің қаржысын тиянақты тексермеді. Олденбург лиганың «жаман баласы» репутациясын алғанмен, ФБР мен газеттердің тергеуі оның ақшасы жоқ екенін анықтағанға дейін ешкім оның алаяқ екеніне күмәнданбады. «Экспресс» командасын сатып алуға өтініш бергенде, ол 100 миллион долларлық таза байлығы бар екенін мәлімдеді, бұл оған команданы сатып алуға жеткілікті қаражат беретін еді. Кейінгі тергеулер көрсеткендей, бұл соманың көп бөлігі жеңілдетілген бағамен сатып алынған мүліктің, содан кейін ол өзінің меншігіндегі шағын банкке нақты құнынан он есе қымбатқа сатылуынан түскен. Олар келесі сегіз ойында 3–5 есебімен жеңіліске ұшырады. Маусымды құтқаруға үміт болғанда, жарақаттар команданы қатты қиып, құрамын шайқады. Янг осы жағдайдың ең көрнекті құрбандарының бірі болды. Сол кезде маусым толыққанды сәтсіздікке ұшырады, ал «Экспресс» енді бірде-бір ойын жеңе алмады. Тоғыз ойындық жеңіліс тізбегі лига тарихындағы екінші ең ұзын тізбек болды, 1983 жылы «Ренглерс» клубының 10 ойындық жеңіліс тізбегінен кейін. Осы ойындардың бірінде «Денвер Голд» командасы «Экспресс» командасын 51–0 есебімен талқандады – бұл лига тарихындағы ең үлкен есеппен жеңіліс болды. «Экспресс» командасының алаңдағы құлдырауы одан да таңғаларлық болды, өйткені бұл бір жыл бұрын Батыс конференциясының финалына дейін жеткен команда еді. Алайда, жарақаттардың көптігі құрамын шатастырды. Маусымның соңында командада шабуылдаушы сызықтағы ойыншылардың жетіспеуі соншалық, бір ойыншы бүкіл бастапқы сызықтың орнына қойылды. Стадион, ақпан айында «Экспресс» командасының маусым алдындағы ойынын қабылдаған болатын, бұл ойынға сыйымдылығын 16 000 адамға дейін арттырды. Ашер мен лига иелері ойын сәтті өтсе, әлеуетті иегерді тартуға мүмкіндік береді деп үміттенеді. Бұл ойын команда автобусының жүргізушісі оларды Пирс колледжіне ақшасыз апарудан бас тартқанда, іс жүзінде өтпеуге жақын болды. Янг шапанды таратып, ақша жинауға тырысты, бірақ ешкім көмектесуге дайын болған жоқ. Соңында жаттықтырушы өзінің чегін ақшаға айналдырып берді, содан кейін жүргізуші оларды ойынға апарып барды. Алайда, ойын толық сатылмады; тек 8200 адам (стадион сыйымдылығының жартысынан да аз, тіпті Колизейдегі орташа көрсеткіштен де төмен) Янг пен «Экспресс» командасының Даг Уильямс пен «Outlaws» командасына 21–10 есебімен жеңіліске ұшырағанын көрді. Ойын жағдайы қанағаттандырмайтын болды: алаңда тастар мен шұңқырлар шашылып жатты, ал кейбір жерлерде топырақ ғана боялған еді. Есеп тақтасы күн батқаннан кейін көруге қолайсыз бұрышта орналасқан еді.

Френшизаның және лиганың жойылуы

Экспресс үшін жаңа иесін таба алмағандықтан, USFL команда 1986 жылғы маусымды тоқтататынын жариялады. Дегенмен, 1985 жылы Экспресті мазалаған көптеген мәселелер, лига NFL-ден 1986 жылы күзгі кестеге өтуді қаржыландыру үшін үлкен төлем алуға қол жеткізгеніне қарамастан, команданың қайта оралмауы мүмкін екенін көрсетті. Қосымша, Экспресс екі NFL командасымен бәсекелесуге тиіс еді, және егер олар Колизейге оралғанда, олардың біреуімен (Рейдерс) және Оңтүстік Калифорния университетінің командасымен үй аренасын бөлісуге тура келер еді. Нәтижесінде, USFL 1986 жылғы маусымын жойды және ешқашан қайта жаңғырған жоқ.

Салдары

1985 жылы маусым бойы күш салып баққаннан кейін Стив Янг пен Гэри Циммерман USFL-ден шығуға мүмкіндік алды. Екеуі де NFL-де даңқты карьера жасады. "Лос-Анджелес Экспресс" деген ат 2013 жылы A 11 Футбол лигасының командасы үшін қайта қолданылмақшы болды, бірақ Калифорниядағы жұмысшыларға өтемақы төлеу мәселесіне байланысты 2014 жылдың сәуірінде бұл жоспарлар күшін жойды.

Қызықты деректер

Лига жабылу алдында «Экспресс» командасы жасаған соңғы маркетингтік қадам – Колизейге жақын орналасқан Оңтүстік Калифорния университетінің (USC) студенттерінен маусымдық билеттерді 100 долларға сұрау болды. «Экспресс» командасының бас операциялық директоры – бұрынғы NFL жұлдызы Фред «Керли» Моррисон. Команданың шартты аббревиатурасынан туындаған «LAX» атауы – Лос-Анджелес халықаралық әуежайының (IATA) әуежай коды – кейін XFL лигасының «Лос-Анджелес Xtreme» командасы тарапынан қолданылды. «Экспресс» сапында ойнаған Стив Янг кәсіби футбол тарихында бір ойында 300 немесе одан көп ярдқа пастың берілуімен және 100 немесе одан көп ярдқа жүгірумен көзге түскен алғашқы квотербек атанды. Лиза Моретти бұрын команданың сүйіктісі болған, кейін кәсіби күрескер болды.