Епиталáмий – бұл грек поэзиясының ежелгі түрі, той кешінде күйеу жігітке арналған өлең. Мағынасы, тарихы және классикалық әдебиеттегі орны туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эпиталамиум (/ɛ//p//ᵻ//θ//ə/'/l//eɪ//m//i//əm/; грекше ἐπιθαλάμιον эпиталамион сөзінің латынша түрі, ἐπί – "үстінде" және θάλαμος – неке бөлмесі деген мағынаны білдіреді) – күйеуге бара жатқан келінге арнап жазылған өлең. Бұл өнер түрі классикалық әлем тарихы бойында кең таралды; римдік ақын Катулл Сапфоның қазір жоғалған туындысынан аударған немесе одан шабыттанған танымал эпиталамиум жазды. Оригеннің сөзіне сәйкес, "Әндер әні" Сүлейменнің перғауын қызымен үйленуіне арналған эпиталамиум болуы мүмкін.
An epithalamium (,/ɛ//p//ᵻ//θ//ə/'/l//eɪ//m//i//əm/; Latin form of Greek ἐπιθαλάμιον epithalamion from ἐπί epi "upon," and θάλαμος thalamos nuptial chamber) is a poem written specifically for the bride on the way to her marital chamber. This form continued in popularity through the history of the classical world; the Roman poet Catullus wrote a famous epithalamium, which was translated from or at least inspired by a now lost work of Sappho. According to Origen, the Song of Songs might be an epithalamium on the marriage of Solomon with the Pharaoh's daughter.
Тарих
Бұл ән бастапқыда гректер арасында күйеу жігіт пен қалыңдықты мадақтауға арналған, үйлену бөлмесінің есігінде ұлдар мен қыздар тобы орындаған. Теокрит туралы түсіндірмешінің мәлімдемесіне сәйкес, бір түрі түнгі уақытта, ал екіншісі келесі күні таңертең қалыңдық пен күйеу жігітті ояту үшін пайдаланылған. Әрине, әннің басты бөлігі – баталар мен бақыт тілеулерден тұрды, олар Hymen o Hymenaee ежелгі хорымен үзіліп отырды. Римдіктерде де ұқсас дәстүр болған, бірақ әнді тек қыздар орындаған, үйлену тойынан кейін, және оның мазмұны қазіргі заманғы көзқарас бойынша ұятты саналған.
It was originally among the Greeks a song in praise of bride and bridegroom, sung by a number of boys and girls at the door of the nuptial chamber. According to the scholiast on Theocritus, one form was employed at night, and another, to rouse the bride and bridegroom on the following morning. In either case, as was natural, the main burden of the song consisted of invocations of blessing and predictions of happiness, interrupted from time to time by the ancient chorus of Hymen o Hymenaee. Among the Romans a similar custom was in vogue, but the song was sung by girls only, after the marriage guests had gone, and it contained much more of what modern attitudes would identify as obscene.
Әдебиеттің дамуы
Ақындардың қолында эпиталамиум ерекше әдеби формаға айналып, жан-жақты дамыды. Сафо, Анакреон, Стесихор және Пиндар – олардың бәрі де осы жанрдың шеберлері саналады, бірақ грек әдебиетінде сақталған ең көрнекті үлгі – Теокриттың 18-ші Идиллиясы, ол Менелай мен Еленаның некесін жырлайды. Латын тілінде эпиталамиум, фесценн грек үлгілерінен еліктеу арқылы, бастапқыда қарапайым әдеби форма болды. Бірақ Катулл оны құтқарып, Сапфоның жоғалған одасының үлгісінде Тетис пен Пелеус некесін суреттеп, оған мәртебе берді. Кейінірек Стаций, Аусоний, Сидоний Аполлинарис және Клавдиан классикалық латын тіліндегі ең танымал эпиталамиумдардың авторлары атанды; олардың үлгісімен Джулиус Цезарь Скалигер, Жакопо Санназаро және көптеген заманауи латын ақындары еліктеді, олармен бірге осы форма бір кездері үлкен құрметке ие болды. Италиялық Ренессанс дәуірінде per nozze (яғни «үйленуге арналған», кейде жай ғана nozze, сондай-ақ nuptialia) эпиталамиумның бір түрі ретінде пайда болды, ол үйлену тойына арнап, шағын тиражбен жеке баспадан шығарылатын кітапша түрінде болды. ХХ ғасырға қарай бұл дәстүр тоқырады. Per nozze жинақтарын Лондон кітапханасынан, Biblioteca Teresiana, Флоренциядағы Ұлттық орталық кітапханадағы Capretta жинағынан, Берлин мемлекеттік кітапханасындағы Casella жинағынан және Дьюк университетіндегі Mazzoni жинағынан табуға болады. Француз әдебиетінде Ронсар, Малхербе және Скарон есімдері осы жанрмен, ал итальян әдебиетінде Марино мен Метастазиомен тығыз байланысты. Бұл жанрдағы өлеңдердің арасында Эдмунд Спенсердің пасторальдық «Эпиталамионы» (1595) ең көп құрметке ие болған шығар, бірақ оның ірі бәсекелестері – Бен Джонсон, Донн және Фрэнсис Кварлс бар. Бен Джонсонның досы сэр Джон Саклинг «Үйленуге арналған баллада» атты эпиталамиумымен мәшһүр. Саклинг өзінің балладасында үйлену тойының дәстүрлі мадақтауын күлкілі салыстырулар арқылы әжуалайды және жынысты теңдіктің негізгі факторы ретінде көрсетеді. «In Memoriam A.H.H.» поэмасының соңында Теннисон әпкесінің некесіне арналған өлең қосады, ол толыққанды эпиталамиум болып табылады. Е.Е. Каммингс өзінің 1923 жылғы «Тюльпандар мен мұржалар» кітабында жарияланған «Эпиталамион» өлеңінде де осы формаға оралады. Е.Е. Каммингстің «Эпиталамионы» үш жетеуліктік бөлімнен тұрады және ежелгі Грекияға көптеген сілтемелер енгізеді. Бұл термин кейде поэзиядан тыс қолданылады, мысалы, Шекспирдің «Жазғы түнгі арман» пьесасын сипаттау үшін.
In the hands of the poets the epithalamium was developed into a special literary form, and received considerable cultivation. Sappho, Anacreon, Stesichorus and Pindar are all regarded as masters of the species, but the finest example preserved in Greek literature is the 18th Idyll of Theocritus, which celebrates the marriage of Menelaus and Helen. In Latin, the epithalamium, imitated from Fescennine Greek models, was a base form of literature, when Catullus redeemed it and gave it dignity by modelling his Marriage of Thetis and Peleus on a lost ode of Sappho. In later times Statius, Ausonius, Sidonius Apollinaris and Claudian are the authors of the best known epithalamia in classical Latin; and they have been imitated by Julius Caesar Scaliger, Jacopo Sannazaro, and a whole host of modern Latin poets, with whom, indeed, the form was at one time in great favor. In the Italian Renaissance, the per nozze (meaning 'for a wedding'; sometimes simply nozze; also nuptialia) emerged as a form of epithalamium, taking the form of a pamphlet, privately printed in small numbers on the occasion of a wedding. The tradition had declined by the 20th century. Collections of per nozze can be found in the London Library, the Biblioteca Teresiana, the Capretta collection at the National Central Library in Florence, the Casella collection at the State Library of Berlin, and the Mazzoni collection at Duke University. The names of Ronsard, Malherbe and Scarron are especially associated with the genre in French literature, and Marino and Metastasio in Italian. Perhaps no poem of this class has been more universally admired than the pastoral Epithalamion of Edmund Spenser (1595), though he also has important rivals—Ben Jonson, Donne and Francis Quarles. Ben Jonson's friend, Sir John Suckling, is known for his epithalamium "A Ballad Upon a Wedding." In his ballad, Suckling playfully demystifies the usual celebration of marriage by detailing comic rustic parallels and identifying sex as the great leveler. At the close of In Memoriam A. H. H., Tennyson has appended a poem, on the nuptials of his sister, which is strictly an epithalamium. E. E. Cummings also returns to the form in his poem Epithalamion, which appears in his 1923 book Tulips and Chimneys. E. E. Cummings' Epithalamion consists of three seven octave parts, and includes numerous references to ancient Greece. The term is occasionally used beyond poetry, for example to describe Shakespeare's play A Midsummer Night's Dream.
Музыка
Данцигтік Иоганн Ваннинг – 1580 жылдары жазылған алты дауысқа арналған екі бөлімді алғашқы музыкалық эпиталамиумның авторы. Ричард Вагнердің «Лоэнгрин» операсындағы 3-ші актінің «Күйеулік хоры» («Treulich Geführt») бірнеше концерт бағдарламаларында «Эпиталамиум» деп аталған: Лондон, 26 наурыз 1855 жыл; Париж, 25 қаңтар 1860 жыл; Брюссель, 24 наурыз 1860 жыл. Виндекстің эпиталамиі – Антон Рубинштейннің «Нерон» операсынан шыққан танымал ария (1875–76 жылдары жазылған, тұңғыш рет 1879 жылы қойылған). Ағылшын композиторы Ральф Воан-Уильямс (1872–1958) 11 бөлімнен тұратын «Эпиталамион» атты хорлық шығарма жазды: «Пролог», «Ояныңдар», «Келінге шақыру», «Мистральдар», «Келіннің процессиясы», «Ғибадатхана қақпалары», «Қоңыраушылар», «Махаббат әні», «Мистраль әні», «Қанатты махаббат әні» және «Юнонаға дұға». Баритон, хор, флейта, фортепиано және скрипкалар тобына арналған бұл шығарма Спенсердің осы аттас поэмасына негізделген. Ол көбінесе ағылшын халық әндерінің үлгісін осы шығармаларға енгізді. XX ғасыр француздық органшы-композиторы (Шарль Турнемир мен Сезар Франктан кейін осы лауазымға ие болған) Жан Ланглей (1907–1991) оны органға арналған он шығармасының жинағына (№ 9) қосты. Каталон композиторы Роберто Герхардтың (1896–1970) кешкі оркестрлік шығармасы «Эпиталамион» деп аталады. Француз композиторы Жан-Ив Даниель Лесур «Le Cantique des Cantiques» атты хорлық мотеттерден тұратын сюита жазды, оның соңғы бөлігі – «Épithalame». Бұл шығарма Марсель Куроның вокалдық ансамблі арқылы теледидарда көрсетілгеннен кейін ұзаққа созылған танымаллыққа ие болды. Оны The Sixteen және тағы басқалар жазды. Андре Жоливе жасаған 1953 жылғы тапсырма да осылай аталды. 2006 жылы британ композиторы Джон Маккейбке Джон Селл әйелі Джейн Уэйдтің 70 жылдық мерейтойына арналған фортепианолық шығарма жазуды тапсырды. «Epithalamium» алғаш рет 2007 жылы Лондонның Вигмор залында Малкольм Биннс орындауында таныстырылды.
Johann Wanning of Danzig is the composer of the first known musical epithalamium, a two movement work for six voices, probably composed in the 1580s. In Richard Wagner's Lohengrin, the "Bridal Chorus" (Treulich Geführt) of Act 3 is also called "Epithalamium" in several program notes: concert in London, 26 March 1855; concert in Paris, 25 January 1860; concert in Brussels, 24 March 1860. The Epithalamium of Vindex is a popular aria from Néron, by Anton Rubinstein (composed in 1875–76, premiered in 1879). The English composer Ralph Vaughan Williams (1872–1958) composed a choral work called Epithalamion consisting of 11 movements: The Prologue, Wake Now, The Calling of the Bride, The Minstrels, Procession of the Bride, The Temple Gates, The Bell Ringers, The Lover's Song, The Minstrel's Song, Song of the Winged Loves, and Prayer to Juno. Set for baritone, chorus, flute, piano, and strings, the work is based on Spenser's poem of the same name. As he often did, Vaughan Williams incorporated the flavour of English folk songs into these songs. The 20th century French organist composer (and successor in his post to Charles Tournemire and César Franck) Jean Langlais (1907–1991) includes it as a title in his collection Ten Pieces for organ (No. 9). A late orchestral work by the Catalan composer Roberto Gerhard (1896–1970) is entitled Epithalamion. French composer Jean Yves Daniel Lesur composed a suite of choral motets titled Le Cantique des Cantiques, of which the last is Épithalame. This has achieved lasting popularity following its televised première by Marcel Couraud’s Ensemble Vocal. It has been recorded by The Sixteen and others. A 1953 commission by André Jolivet is similarly titled. In 2006, British composer John McCabe was commissioned by John Sell to write a piano piece for the 70th birthday of his wife Jane Wade. Epithalamium was given its world premiere in 2007 by Malcolm Binns at the Wigmore Hall in London.
Сурет
Эпиталамиялар Ренессанс дәуірінде Италияда танымал болған сурет жанры болды. Бұл жаңа үйленген жұбайларға бақыт пен ұрпақ тілеу үшін жасалған, неке сыйлығы ретінде табыс етілген бейнелеу өнерінің туындылары еді. Венера мен Купидон осы жанрдағы кең таралған сюжеттердің бірі болды. Лоренцо Лоттоның эпиталамиялық суретінде Купидон Венераға зәр шашып тұрған «пуэр мингенс» ретінде бейнеленген, бұл Ренессанс өнерінде ұрпаққа байланысты символизмді білдіреді. Эпиталамия антикалық дәуірде тек поэзия түрінде болғанмен, Ренессанс кезінде эротикалық суреттерді сыйлау ежелгі римдік дәстүр саналды.
Epithalamia were also a painting genre popular in Italy during the Renaissance. These were nudes presented as wedding gifts, which were intended to wish newlyweds happiness and fertility. Venus and Cupid was a common subject. Lorenzo Lotto's epithalamic painting notably portrayed Cupid as a puer mingens urinating on Venus, a gesture that symbolized fertility in Renaissance artwork. Although epithalamia existed only in poetic form during antiquity, during the Renaissance it was believed that presenting gifts of erotic paintings was an ancient Roman tradition.