Кіріспе

Бұрынғы американдық футбол лигасы (1974–1975)

Дүниежүзілік футбол лигасы (WFL) – 1974 жылы бір толық маусым және 1975 жылы екінші маусымының басым бөлігін өткізген американдық футбол лигасы. Лиганың жарияланған мақсаты американдық футболды бүкіл әлемге тарату болғанмен, WFL-дың ең алысқа жеткені – Гавайи командасын Гонолулу қаласына (Гавайи штаты) орналастыру болды. Лига екінші маусымының ортасында, 1975 жылы таратылды. 2008 жылы өзінің тауарлық белгілері мен интеллектуалдық меншігіне құқықтарды алғаннан кейін, жаңа, кіші футбол лигасы Дүниежүзілік футбол лигасы ретінде ойынға кірісті; ол 2011 жылы тоқтатылды.

Тарих

Гэри Дэвидсон, Калифорниялық заңгер және бизнесмен, Дүниежүзілік футбол лигасының қозғаушы күші болды. Ол орташа табысты Америка баскетбол қауымдастығы мен Дүниежүзілік хоккей қауымдастығын құруға көмектесті. Бұл адамдар WHA-ның «Нью-Ингланд Уэйлерс» және НБА-ның «Бостон Селтикс» командаларының иесі Роберт Шмерц; «Бостон Буллс» клубын басқарған Говард Болдуин (НХЛ-дің «Питтсбург Пингвинс» командасының болашақ иесі); WHA-ның «Виннипег Джетс» командасына ие болған Бен Хатскин; және тағы бір WHA серіктесі Р. Стив Арнольд еді. «Негізін қалаушы әкелердің» ең ірілерінің бірі – канадалық кинопродюсер Джон Ф. Бассет болды. Бұрынғы теннис дарыны және WHA-ның «Торонто Торос» командасының иесі Бассет канадалық бай отбасынан шыққан. Отбасы (басқа да ұйымдармен бірге) Канадалық футбол лигасының «Торонто Аргонавтс» клубына, Торонтоның екі газетіне және телеарналарға үлестес болды. Жас Бассетт өзінің кәсіби футбол лигасының құрылуы туралы ойланып жүргенде, Дэвидсонмен кездесіп, оған Торонтодан франшиза алды. Бассет 1980 жылдардың ортасында тағы бір баламалы футбол лигасының, USFL-дің «Тампа Бей Бандитс» командасының иесі болды. Бастапқы негізін қалаушылармен бірге, қалған иелері де тез арада өз орнына келді, соның ішінде футбол ойнау арманы жүрек ауруынан қиындаған Томас Оригер, кейін «Чикаго Файр» клубын басқарды. Дэвидсон өзінің лигасының ойынды 1975 жылы бастауын жоспарлаған еді. Алайда, лигаға кестесін жеделдету үшін қысым көрсетілді, көбінесе екі кәсіби лигаға әсер ететін еңбек қатынастарының шиеленісуіне байланысты. 1974 жылдың көктемінде ойыншылар НФЛ және КФЛ-де ереуілге шығуы мүмкін еді, бұл олардың маусымдарын кешіктіріп, иелері алмастырушы ойыншыларды тартуға тырысса, өнімдерінің сапасы төмендеуіне әкелуі мүмкін еді. Бірден-бір ірі кәсіби футбол лигасы болу мүмкіндігі (немесе, кем дегенде, WFL футболының сапасы «қаптама» ойыншыларымен толтырылған лига тізімдерімен салыстырылуы мүмкін) өте жақсы мүмкіндік болып көрінді. Басқа жаңа лига туралы қауесеттермен бірге бұл Дэвидсонды жаңа лиганың жоспарланған тұсаукесерін 1974 жылға жылжытуға көндірді. Бір команда бірнеше атаулармен өтті. Мэрилендте ойнауға жоспарланған команда «Вашингтон Капиталз» деп аталатын еді, бірақ кеңейтілген НХЛ командасы лақап атау құқығын бұрыннан сауда белгісі ретінде тіркелген. Команданың атын анықтау үшін конкурс өткізілді, нәтижесінде «Елшілер» деген ат пайда болды. Команда «Балтимор Вашингтон Елшілері» болып өзгерді, содан кейін «Балтимор» атауы алынып тасталды, ал команда жай ғана «Вашингтон Елшілері» деп аталды. Бұл спорттағы ең бай үш ойыншылық келісімге дейін жетті, 1975 жылдан бастап 3,5 миллион АҚШ долларына дейін. Келісім кепілдендірілген, жеке қызметтер туралы келісімшарт болды, сондықтан WFL бірінші маусымында аман қалмаса да, үш ойыншыға ақы төленеді. НФЛ және олардың ойыншылары да байқады, олар лигаларды алмастыруға ұсыныс алғанда. «Оукленд Рейдерс» екі квотербегінен де айрылуға жақын болды. Кен Стейблер.

Апаттарға қарамастан, көптеген адамдар WFL жақсы жұмыс істегенін ойлады, бірақ НФЛ стандарттарынан төмен. Көптеген ойындар тартысты болды, жеті ұпай немесе одан аз айырмашылықпен шешілді, ал Action Point, тачдауннан кейін бір ұпайлық айналым немесе пас әрекеті, WFL жаттықтырушылары мен сыншылары арасында жақсы көрілді. Лига чемпионаты – World Bowl немесе «World Bowl I» – Бирмингемде, туған қаласы «Бирмингем Американс» және «Флорида Блейзерс» командалары арасында өтті. Тіпті World Bowl да апатсыз өтті. Бір кезде ойын өтпейтіні белгілі болды, себебі «Американс» 237 000 долларды федералды салықтан қайтарып алуға тиіс еді. Алайда, Ішкі кіріс қызметі ойынды жалғастыруға келісті, ал ол үшін ол билет сатудан түскен ақшаның бір бөлігін алды. Екі команда да бірнеше апталық жалақыларын қайтарып алды; «Американс» тек иелері жеңсе, чемпиондық жүзіктерді сыйлауға уәде бергенде ғана ойнауға келісті. Лиганың қаржылық қиындықтарынан басқа, ойыншылар ойын кезінде төрешіліктен наразылық білдірді. «Флорида Блейзерс» командасының шабуылшысы Томми Реамон тачдаун соққанын ойлады, бірақ төрешілер ол жерге тигенше допты аяқ белдеуінен шығарып жіберді деп шешті, нәтижесінде Бирмингемге доп берілді. Қайталау көрсеткенде, доп Реамонның қолынан шығар алдында аяқ белдеуінің жазықтығын бұзғаны анық көрінді. Бұл айналым Бирмингемге ешқандай ұпай әкелмесе де, ол «Блейзерс» командасының рухын сындырды. Бирмингем 15-0 есебімен алға шықты, ал Бирмингемнің қақпашысы Мэттью Рид бір ұпай соқты. Бирмингем 22-0 есебімен алда тұрды және ойынды аяқтадық деп ойлады. Алайда «Флорида» төртінші тоқсанда 22-21 есебімен артта қалды. Чемпионатты ойнаған кезде жеңіске жету жеткіліксіз болса, жағдай одан да нашарлады. «Флорида» командасының бас бапкері Джек Парди «Чикаго Беарс» командасын басқару үшін НФЛ-ге оралды, ал «Блейзерс» клубы иесі Ромми Лаудд кокаин сату және салықтан қашу схемасы арқылы команданы қаржыландырғаны анықталғаннан кейін сот бұйрығымен аукционда сатылды, осы үшін ол маусымнан кейін ұсталды (кейін сотталды). Чемпиондар да жақсы жағдайға түспеді; World Bowl-ден кейін бірнеше күн өткен соң «Американс» кеңсесінің жиһазы сот шешімімен алынып кетті. Тек екі команда, «Мемфис» және «Филадельфия», өткен маусымдағы иелерімен қайта келді. Sports Illustrated журналы мәлімдемесінде, 1974 жыл мен 1975 жыл арасындағы өзгеріс соншалықты үлкен болғанын, 1975 жылғы WFL 1974 жылғы WFL-ден басқаша екенін атап өтті. 1974 жылғы WFL-дің қарыздық тәуекелге ұшырауы, ал 1975 жылғы WFL-дің қауіпсіз, бірақ тыныш ұйым екені айтылды, ол назарсыз қалғандықтан сәтсіз аяқталды. Лига ұсынған идея – ойыншылар өздерінің позициясына қарай әртүрлі түсті шалбар киюі. Шабуылшылар күлгін шалбар, шабуылдаушылар жасыл шалбар, қабылдаушылар көк шалбар, қорғаушылар қызыл, ал қорғаушылар сары шалбар киюі керек еді. Қақпашылар мен тепкілеушілер ақ шалбар киюі керек еді. Түстерге қоса, шалбарлар сызықтар (шабуылшылар үшін) немесе үлкен жұлдыздар (қақпашылар үшін) сияқты элементтермен әшекейленген. Маусымға дейінгі ойындарда сынақтан өткеннен кейін, бұл идея жойылды. 1974 жылғы 22 қазан күні, 13-аптаның басталуына бірнеше күн қалғанда, WFL жұмысын тоқтатты. Хемметер лиганың сәтті болуы үшін екі жыл ішінде 40 миллион доллар жұмсауы керек екенін айтты, бұл шығын лига директорларының, жетісі банк директорлар кеңесінде отырғандардың, мақұлдауына лайық емес еді. Лиганың үздік көрсеткішіне ие болған «Бирмингем Вулканс» (9-3 есебімен) лига чемпионы деп жарияланды. «Бирмингем» және «Мемфис» клубтарының салыстырмалы қаржылық тұрақтылығына байланысты, екеуі де НФЛ-ге қосылуға тырысты, бірақ оларға рұқсат берілмеді. 1979 жылы «Мемфис» клубының иелері НФЛ-ге қарсы сот шарасы қойды. Олардың ісі 1984 жылғы 30 мамырда толығымен қабылданбады, сол кезде иелері «Тампа Бей Бандитс» клубын келесі кәсіби лигада, АҚШ Футбол лигасының құрамында құрды (сол кезде екінші маусымында; бұл лига 1986 жылы НФЛ-ге қарсы әйгілі сот шарасын қойды). НФЛ 1976 жылы екі команданы қосты, бірақ бұл кеңейтім WFL-дің бірінші маусымына дейін жоспарланған еді, ал ешбір қала (Тампа және Сиэтл) WFL франшизасына ие болған жоқ. 1975 жылға қарай WFL-дің алдында тұрған мәселелердің бірі – қалай дауыс беру керектігі болды. WFL командаларының иелері ең жақсы колледж дарындыларын іздеуге ақшалары жетпейтініне келісті. Оның орнына лига басқа жоспар келдірді. Белгілі бір ойыншыны таңдаудың орнына, WFL командасы НФЛ немесе КФЛ командасын таңдайтын. Бұл командаға ойыншылармен келіссөздер жүргізу құқығы берді.