Кіріспе

Ирландиядағы 19 ғасырдағы құпия қоғам – Молли Магуайрлар, Ирландия, Ливерпуль және АҚШ-тың шығыс бөлігінде белсенді болған ирландтық құпия қоғам. Олар ең көп танымалдары Пенсильвания штатындағы ирланд-американдық және ирланд иммигранттары арасындағы қызметтерімен. Көптеген, көбінесе зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстардан кейін, Молли Магуайрлардың күдікті жиырма мүшесі кісі өлтіру және басқа да қылмыстар үшін сотталып, 1877 және 1878 жылдары дарға асылды. Бұл оқиға Пенсильванияның жергілікті фольклорының бір бөлігі болып қала береді, ал нақты фактілер тарихшылар арасында әлі де қызу талқылауларға түседі.

Ирландия

Молли Магуайрлар Ирландияда пайда болды, онда 18-ғасырдан бастап 19-ғасырдың көп бөлігінде Whiteboys және Peep o' Day Boys сияқты есімдермен құпия қоғамдар кең таралған. Кейбір аймақтарда "Риббонмен" және "Молли Магуайр" терминдері ұқсас белсенділік үшін қолданылды, бірақ әр түрлі уақытта. Екі топтың арасындағы басты айырмашылық - "рибондар" "зайырлы, космополиттік және прото-ұлтшыл" деп саналған, ал Молли Магуайрлар "ауылдық, жергілікті және гэльдік" деп есептелген. Ирландиядағы аграрлық бүлік жерді пайдаланумен байланысты жергілікті алаңдаушылықтар мен наразылықтарға байланысты болуы мүмкін, әсіресе, картоптың шағын көлемде өсірілуі сияқты дәстүрлі әлеуметтік-экономикалық тәжірибелер жерді қоршау және жайылыммен алмастырғандықтан (қоршау деп аталады). Аграрлық қарсылық көбінесе қоршауларды бұзу, шабындықта жайылымға айналдырылған егіндік жерлерді аралау, малдарды өлтіру, мүшелеу немесе қуып жіберу түрінде болды. Жер ұзақ уақыт бойы шағын көлемде, өсімдіктер өсіретін маусымдық жалға берілетін жерлерге арналған, коннакер деп аталатын аймақтарда қарсылық "дәстүрлі моральдық және әлеуметтік кодекстерге қарсы құқық бұзушылықтарды түзету" үшін "құрметті әділдік" ретінде қарастырылды. Аграрлық зорлық-зомбылықтың құрбандары көбінесе ирланд жер агенттері, делдалдар және жалға алушылар болды. Саудагерлер мен диірменшілер бағалары жоғары болған жағдайда жиі қорқытумен немесе шабуылмен күресті. Жер иелерінің қызметкерлері қорқытып, ұрып-соғып, өлтірілді. Сондай-ақ, үйден шығарылған жерлерді жаңадан жалға алғандар да мақсатқа айналды. Ақ жігіттер киімдеріне ақ бәтес көйлек киіп жүрсе, Моллилер бетін күйдірілген саңылаумен қаралады. Әсіресе бетін қаралау мен әйелдердің киімін киюде ұқсастықтар бар. Бұл жағдайда мерекелік күндерді үйме-үй жүзіп, тамақ, ақша немесе ішімдік талап ететін муммерлер атап өтті. Threshers, Peep o' Day Boys, Lady Rocks (капитан Рок пен Рокит қозғалысынан шыққан) және Lady Clares кейде әйелдер ретінде маскараланған. Осыған ұқсас бейнелеу Уэльстегі Ребекка толқындары кезінде қолданылған. Британдық және ирланд газеттерінде XIX ғасырда Ирландиядағы Молилер туралы жазылған. Томас Кэмпбелл Фостер 1845 жылы 25 тамыздағы "Таймс" газетінде "Молли Магуайризмнің" басталуын Лорд Лортонның 1835 жылы Лонгфорд округіне қарасты Баллинамакта жалға алушыларды шығаруына байланысты анықтады. "Молли Магуайрдың балаларына арнаған сөзі" он екі ережеден тұрады, ол 1845 жылы 7 шілдеде "Фрименс" журналында жарияланды. Адресті жасаған адам "Лейтрим округіне қарасты "Мэгуайрс Гроув, Клуон приходы" деген жердегі "Молли Магуайр" деп мәлімдеді. Ережелер Моллиге жер дауларында қалай әрекет ету керектігі туралы кеңес берді және қозғалыстың қызметін басқаруға тырысты: жер мәселесіне қатаң түрде беріліп, жер иесіне оның билігіне әділ бағадан артық рұқсат бермеу арқылы. Егін жинау кезінде жалға төлеуге болмайды. Тіпті жердің тым биік болғаны үшін де, жерді түсірусіз. Жалға алушыларды қорлау, сот орындаушысының ақысын төлеуге болмайды. Жалға алушыларды, егер үйден шығарылғанға дейін екі жыл мерзімде төленетін ақы төлемеген болса, үйден шығаруға болмайды. Жақсы үй иесіне шамасы келгенше рентасын алуға көмектесіңіз. Жақсы үй иесі мен жақсы агентті құрметтеңіз. Түнде жол жүрмеңіз. Күндіз де, түнде де ешкімнен қару алмаңдар, себебі мұндай әрекеттерден көп бақытсыздық туындайды. Сендерде, сенемін, керекінен де көп қару бар. Әскерилер мен полицияға жоламаңыз, олар тек өздері көмектесе алмайтын нәрселерді ғана істеп жатыр. Сондықтан мен ешкімді басқа діннен ерекшелендірмей, тек оның игі істеріне ғана назар аударамын. Өткенді ұмытпаңыз, бірақ өте айқын жағдайда, бірақ болашаққа назар аударыңыз.

Америка Құрама Штаттары

Моллилер АҚШ-тағы Пенсильвания штатының антрацит көмір кендерінде 1873 жылғы экономикалық дағдарыстан бастап, 1876 және 1878 жылдар аралығындағы қамаулар, сот процестері және өлім жазаларын орындаудан кейін қызметін тоқтатқанға дейін болған деп саналады. Моллилердің мүшелері кісі өлтіру, өрт қою, адам ұрлау және басқа да қылмыстар жасады деген айып тағылды, бұл Фрэнклин Б. Гоуэннің жариялаған мәлімдемелері мен Пинкертон детективі Джеймс Макпарландтың (сондай-ақ Джеймс Маккенна деп танылған, Ирландияның Армаг округының тумасы) куәлігіне негізделген. Ұсталғандар сотта айыпталушыларға қарсы куәлік берді, ал олар Көмір және Темір полициясымен ұсталды. Гоуэн кейбір сот процестерінде прокурор болып жұмыс істеді. Сенімді қорлар қылмыстық қудалауды тек Молли Магуайрларға бағыттаған сияқты. Пинкертон детективінен алынған және тек детективтік агенттік пен олардың клиенті – аймақтың ең ірі өнеркәсіпшісі үшін арналған ақпарат, сондай-ақ Молли Магуайр деп күдіктенген шахтерлерді және олардың отбасыларын аңдып өлтірген қарақшыларға да берілді. Молли Магуайр тарихы кейде жеке кек қайтарумен жетекшілікке алған құпия қозғалысты қудалау ретінде, ал кейде ұйымдасқан еңбек пен күшті өнеркәсіптік күштер арасындағы күрес ретінде бейнеленеді. Моллилер қоғамының мүшелігі мен кәсіби одақ мүшелігінің қаншалықты үйлесетіні әлі де болжауға ашық. Кейбір тарихшылар (мысалы, Делавэр аймағындағы Холокост туралы хабардарлық мұражайының бұрынғы кураторы Филипп Розен) ирланд иммигранттары 19 ғасырда Америкаға Молли Магуайр ұйымының бір түрін әкелгенін және оны жасырын қоғам ретінде жалғастырғанын сендіреді. Олар Пенсильвания штатының Лакаванна, Лузерн, Колумбия, Шуилкилл, Карбон және Нортумберленд округтерін қамтитын, Көмір аймағы деп аталған антрацит көмір кендерінің бөлігінде орналасқан. Бұл ұйымдағы ирланд шахтерлері "Жер соғысы" кезінде ирланд жер иелеріне қарсы қолданған қорқыту және зорлық-зомбылық тактикасын 19 ғасырда антрацит немесе қатты көмір компанияларына қарсы күресте қайта қолданды.

Тарихшылардың келіспеушілігі

Ирландиялық иммигранттар үшін заңдық өз-өзіне көмек көрсету ұйымы Ежелгі гиберниялықтар ордені (AOH) түрінде болды, бірақ Моллилер Пенсильванияда құпия ұйым ретінде болған және AOH-ды жамылғы ретінде пайдаланған деген жалпы қабылданыс бар. Дегенмен, Джозеф Рейбектің 1966 жылғы «Америкалық еңбек тарихы» кітабында «Молли Магуайрлардың кім екені ешқашан дәлелденбеген» делінген. Рейбек былай жазады:

Молилердің зорлық және қиратушылық топ ретінде болғанын мойындаған авторлар бүкіл тарихқа күмән тудыратын маңызды зерттеулерді мойындайды. «Пинкертон оқиғасы» кітабында авторлар Джеймс Д. Хоран мен Говард Свиггет детективтік агенттік және оның Молилерді әділетке тарту миссиясы туралы ізгілікпен жазады. Олар мынадай тұжырым жасайды:

Макпарланд "ішкі шеңберге" еніп жатыр

Бірнеше ай бойы аз үлкен қадамдардан кейін Макпарланд "ішкі топтың" кейбір жоспарларын баяндады. Уэльстік Гомер Джеймс Моллилердің бірін атып, жаралады, соның салдарынан кек алу жоспарлары жасалды. Бірақ кек алудың тегі баяу болды. Басқа да зорлық-зомбылық оқиғалары болды: тағы бір жоспар жасалып жатты, бұл жолы екі түнгі күзетшіге – Пэт МакКаррон мен Бенджамин Франклин Йостқа, Тамаква округінің патрульдік полициясына қарсы. Джимми Керриган мен Томас Даффи Йостты жек көретін болған, себебі ол оларды бірнеше рет қамаған еді. Йост көше шамдарын сөндіру кезінде атылды, ол үшін шам бағанасына шығу қажет болды. Өлімі алдында ол өлтiрушiлерi ирландтар екенін, бірақ Керриган мен Даффи емес екенін мәлімдеді. Макпарланд Уильям Лав есімді Молли Жирардвиллде Гвитер тегі бар бейбіт судьяны өлтіргенін жазды. Белгісіз Моллилер Шенноададағы салон алдында бір адамды жарақаттады деп айыпталды. Гомер Джеймс барда жұмыс істеп жатқанда қаза тапты. Содан кейін Макпарландқа Моллилердің бір тобы Сангер есімді шахта басшысын және оның серігін өлтіргендерін айтты. Бұл әрекет туралы естіген Макпарланд шахта басшысын қорғауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды.

Сынақтар

Гоуэн алғаш рет Пинкертон агенттігін жалдағанда, ол Молли Магуайрлардың өте күшті болғанын, олардың қуатты қаржылық көздерді және ұйымдасқан еңбекті "өз қуыршақтарына" айналдырғанын мәлімдеді. Айыпталушылардың сот процесі басталғанда Гоуэн өзін арнайы прокурор етіп тағайындады. Алғашқы сот Джон П. Джонсты өлтіргені үшін өтті. Үш күдікті – Майкл Дойл, Джимми Керриган және Эдвард Келли – жеке-жеке сотталуды жөн көрді. Дойлдің соты 1876 жылдың 18 қаңтарында басталды, ал 1 ақпанда бірінші дәрежелі кісі өлтіруде айыпталды. Сот аяқталғанға дейін Керриган мемлекеттік куәгер болуға келісім берді және Джонс пен Йосттың өлтірілуіне қатысты егжей-тегжейлі мәлімдеме жасады. Келлидің соты 27 наурызда басталды және 6 сәуірде 1876 жылы айыптаумен аяқталды. 1876 жылдың мамырында Йостты өлтіргені үшін МакГихан, Кэрролл, Даффи, Джеймс Бойл және Джеймс Роартиге қатысты алғашқы сот басталды. Йост өзіне шабуыл жасағандарды танымады. Керриган мен Даффи түнгі күзетшіні өлтіруді жоспарлауға дейін оны жек көретіндігі айтылса да, Керриган мемлекеттік куәгер болып, кәсіподақ басшылары мен басқа кеншілерге қарсы куәлік берді. Бірақ Керриганның әйелі сот залында күйеуінің кісі өлтіргенін мойындады. Ол күйеуін түрмеде киіммен қамтамасыз етуден бас тартқанын, өйткені ол "өз қылмысы үшін кінәсіз адамдарды таңдап алған" деді. Ол өз еркімен айтып отырғанын және тек кісі өлтіру туралы шындықты жеткізуді қалағанын мәлімдеді. Гоуэн оны қарсы сұраққа тартып, бірақ оның куәлігін жоққа шығара алмады. Басқа куәгерлер де оның сөзін қолдады, Керриганға ерекше жағдай жасалып жатыр деген күдік туды, себебі Макпарланд оның жеңгесі Мэри Энн Хиггинске үйленуге ниеттенген. Сот отырысы қазылардың біреуінің қайтысынан кейін тоқтатылды. Екі айдан кейін жаңа сот өтті. Сол сотта Фанни Керриган куәлік бермеді. Бес күдікті өлім жазасына кесілді. Керриган босатылды. Том Мэнлидің тау-кен шебері Томас Сэнгер мен Уильям Уренды өлтіргені үшін өткен сотта Макпарландтың куәлігі мен куәгердің көрсетуіне сүйенді. Куәгер қасам жеп, кісі өлтірушіні анық көргенін, ал Мэнлидің оған қатысы жоқ екенін айтты. Бірақ қазылар алқасы Макпарландтың Мэнлидің жеке түрде кісі өлтіргенін мойындағанын қабылдады. Мэнли өлім жазасына кесілді. Тағы төрт кенші сотталып, кісі өлтіруде кінәлі деп танылды. Макпарландтың тікелей дәлелі болмады, бірақ ол төрт адамның оған кінәларын мойындағанын жазды. Келли кісі өлтіруден күдікпен түрмеде отырғанда, ол былай деген екен: "Мен Иса Мәсіхті де осы жерден шығу үшін жала жабар едім". Оның куәлігіне байланысты оған тағылған айып алынып тасталды. Қарашада МакАллистер кінәлі деп танылды. Молли Магуайрлар ісі бойынша Макпарландтың куәлігі он адамды дарға асуға себепкер болды. Қорғаушы адвокаттар Макпарландты адамдарды олардың өлімінен ескертпеген провокатор ретінде көрсетуге тырысты. Макпарланд өзі AOH пен Моллилердің бір екенін, ал айыпталушылар кісі өлтіруге кінәлі екенін мәлімдеді. 1905 жылы Колорадо еңбек соғысы кезінде сотқа дайындалу барысында Макпарланд басқа куәгер Гарри Орчардқа "Келли Бам" кәсіподақ басшыларына қарсы куәлік бергені үшін ғана емес, сонымен қатар "шетелде жаңа өмір бастау үшін" 1000 доллар (~ ) алғанын айтты. Макпарланд Орчардты Батыс тау-кеншілер федерациясының (WFM) басшысы Билл Хейвудты тағы бір кісі өлтіруге қатысты сөз байласуға итермелеуге тырысты. Моллилерден айырмашылығы, WFM кәсіподақ басшылығы ақталды. Тек Орчард ғана сотталып, өмірінің соңына дейін түрмеде отырды.

Өлім жазасы

1877 жылғы 21 маусымда алты адам Поттсвилл түрмесінде, ал төртеуі Карбон окруғына қарасты Мауч Чанкта дарға асылды. Карбон округінің түрмесі ауласына дарға асу үшін платформа орнатылды. Мемлекеттік милициялар найзаларымен түрмелерді және платформаны қоршап алды. Шахташылар әйелдері мен балаларымен айналағы аймақтардан келді, айыпталғандарға құрмет көрсету үшін түні бойы жол тартты, сағат тоғызға қарай "Поттсвиллдегі көпшілік көз жеткізбейтіндей алысқа созылды". Отбасылар үнсіздік сақтады, бұл "халықтың өлмекші болғандарға тағзым ету тәсілі" еді. Томас Манлидің қарт әкесі, ұлының кінәсіз екеніне сендіру үшін Гилбертоннан 16 шақырымнан астам қашықтықты жүріп келді. Манлидің әйелі қақпаны жапқаннан кейін бірнеше минуттан соң жетті, бірақ жақындары үшін де соңғы қоштасуға рұқсат берілмеді. Ол қайғыдан айқайлап, қақпаға қарсы лақтырып, құлап түсті, бірақ ішке кіруге мүмкіндік берілмеді. Төртеу (Александр Кэмпбелл, Джон "Сары Джек" Донахью, Майкл Дж. Дойл және Эдвард Дж. Келли) 1877 жылғы 21 маусымда Мауч Чанктегі (1953 жылы Джим Торп деп аталған) Карбон округінің түрмесінде, екі шахта басшысы – Джон П. Джонс пен Морган Пауэллді өлтіргені үшін дарға асылды. Бұл сот процесі кейіннен Карбон округының судьясы Джон П. Лавелл мынадайша сипаттады:

Кэмпбелл өлім жазасын алу алдында, түрме қабырғасына ласты қол іздерін қалдырыпты: "Менің сөзімнің дәлелі осы. Бұл іздерім ешқашан өшпейді. Күнәсіз адамды дарға асып өлтіргендіктен округтің ұятына айналады". Дойл мен Хью МакГихан дарға асу платформасына жеткізілді. Олардан кейін Томас Манли, Джеймс Кэрролл, Джеймс Роарти, Джеймс Бойл, Томас Даффи, Келли, Кэмпбелл және "Сары Джек" Донахью ілесіп келді. Сот процесін судья Дрехер басқарды. Тағы он адам – Томас Фишер, Джон "Қара Джек" Кехо, Патрик Хестер, Питер МакХью, Патрик Тулли, Питер МакМанус, Деннис Доннели, Мартин Берган, Джеймс МакДоннелл және Чарльз Шарп келесі екі жыл ішінде Мауч Чанкта, Поттсвиллде, Блумсбургте және Санбериде дарға асылды. Питер МакМанус – 1878 жылы Нортумберленд округінің сотында адам өлтіргені үшін сотталып, айыпталған соңғы Молли Магуайр болды.

Родостың Моллилер туралы есебі

Молли Магуайрлар туралы сол кезеңде немесе одан кейін жазылған көптеген есептерде аймақта кең таралған зорлық-зомбылық болғаны, өздігінен әрекет етушілік болғаны және шахтерлерге қарсы зорлық-зомбылық жасалғаны туралы мойындау жоқ. 1910 жылы өнеркәсіпші және тарихшы Джеймс Форд Родс жетекші кәсіби тарих журналында маңызды ғылыми талдау жариялады:

Соңы

Ұйымдасқан еңбек ұжымдары Теренс В. Паудерлиді Пенсильвания штатының Скрантон қаласының мэрі етіп сайлауға көмектескенде, Молли Магуайр ісінен екі жыл өткен соң, оппозиция оның командасын "Молли Магуайр тізімі" деп айыптады. 1979 жылы Пенсильвания губернаторы Милтон Шэпп, Пенсильвания кешірім беру кеңесінің тергеуінен кейін, Джон "Блэк Джек" Кехоға өлімнен кейін кешірім берді. Кешірімді Кехоның ұрпақтарының бірі сұрады. Джон Кехо өмірінің соңына дейін өзінің кінәсіздігін жариялап келді. Кеңес Кехоның ісін және оған байланысты жағдайларды зерттегеннен кейін кешірім беруді ұсынды. Шэпп Кехоны жоғары бағалап, "Молли Магуайрлар" деп аталғандардың "еңбек үшін шейіттер" екенін және кәсіподақ құру және жұмысшыларға әділ қарау үшін күрестегі батырлар болғанын айтты. Сондай-ақ, "Пенсильвания штатының антрацит аймағындағы 19 ғасырдың кеншілерінің жағдайын біз елестетуге шамамыз келмейді" және Кехоның кеншілер арасындағы танымалдылығы Гоуэнге оны "қорқынышпен қарап, жек көріп, соңында жоюға" тырысуға себеп болды.

Танымал мәдениетте

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс романы "Қорық аңғары" Джеймс Макпарландтың Молилерге сіңіп кіруіне негізделген. 1970 жылы Ричард Харрис Джеймс Макпарланд рөлінде және Шон Коннери Моли жетекшісі Джек Кехо рөлінде ойнаған "Молли Магуайрлар" атты фильм шықты. 1965 жылы "The Big Valley" телесериалының "Мұра" атты эпизодында Молилер 1870 жылдардағы Сьеррадағы ойдан шығарылған шахтада белсенді болып көрсетілді, онда ирланд шахтерлері шахтадағы ереуіл кезінде қытай жұмысшыларын пайдалануға қарсылық білдірді. Фольклоршы және журналист Джордж Корсон осы тақырыпта бірнеше ән жазды, соның ішінде оның "Көмiр шаңымен скрипка" ("Coal Dust on the Fiddle") атты "Minstrels of the Mine Patch" композициясы Молли Магуайрлар туралы бөлімді қамтиды. Ирландиялық фолк-тобы The Dubliners-тің "Molly Maguires" әні бар. Ирландтық Роверлердің "Molly Maguires азасы" ("Lament for the Molly Maguires") әні олардың "Upon a Shamrock Shore" альбомында жазылған. Олар туралы доктор Дональд "Дуки" Маллард және арнайы агент Джек Слоан NCIS телесериалының 17-ші маусымындағы "Музыкалық орындықтар" ("Musical Chairs") атты эпизодында айтты.

Қазіргі заманғы көздер

Дьюиз, Фрэнсис П. «Моли Магуайрлар»: Ұйымның бастауы, дамуы және ерекшелігі. Филадельфия: Дж. Б. Липпинкотт, 1877. Пинкертон, Аллан; «Молли Магуайрлар және детективтер»; Нью-Йорк: Г. В. Диллингэм Ко. Publishers, 1877.

Ғылыми қосалқы көздер

Бімба, Энтони. Молли Магуайрлар. Нью-Йорк: Халықаралық баспалар, 1932. Бройл, Уэйн Г. Молли Магуайрлар, Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы, 1964. Гюделунас, Уильям Энтони және Уильям Г. Шейд. Молли Магуайрлардан бұрын: Төменгі антрацит аймағы саясатында этномәдени фактордың пайда болуы: 1844–1872. Нью-Йорк: Арно Пресс, 1976. Фонер, Филипп. Америка Құрама Штаттары еңбек қозғалысының тарихы: 1-том, отаршылдық дәуірден Америка Еңбек Федерациясының құрылуына дейін. Нью-Йорк: Халықаралық баспа, 1947. Кенни, Кевин. Молли Магуайрларды түсіну, Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Кенни, Кевин. "Молли Магуайрлар халықтық мәдениетте", American Ethnic History журналы, 14-том, 4-сан (1995), 27–46 бб. Кенни, Кевин. "Молли Магуайрлар және католик шіркеуі", Еңбек тарихы журналы, 36-том, 3-сан (1995), 345–376 бб. Ленс, Сидни. Еңбек соғыстары: Молли Магуайрлардан бастап отырыстарға дейін. Нью-Йорк: Даблдей, 1973. Морн, Фрэнк. Ешқашан ұйықтамайтын көз: Пинкертон ұлттық детективтік агенттігінің тарихы. Блумингтон, Индиана: Индиана университетінің баспасы, 1982. Рейбек, Джозеф Г. Америка еңбек тарихы. Түзетілген және толықтырылған басылым. Нью-Йорк: Macmillan Publishing Co., 1974.